Bảo vệ nông sản Việt trước tình trạng vi phạm sở hữu trí tuệ

Những năm gần đây, nông sản Việt Nam ngày càng khẳng định vị thế trên thị trường trong và ngoài nước, gắn liền với nhiều thương hiệu đặc sản vùng miền. Tuy nhiên, tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang ngày càng gia tăng, đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc bảo vệ thương hiệu nông sản một cách bền vững và hiệu quả.

Việt Nam hiện có hàng trăm sản phẩm nông nghiệp đặc sản được đăng ký nhãn hiệu tập thể hoặc chỉ dẫn địa lý, như: Chè Thái Nguyên, Vải thiều Lục Ngạn, Cà phê Buôn Ma Thuột, Nước mắm Phú Quốc... Tuy nhiên, việc bảo vệ và kiểm soát sử dụng những nhãn hiệu này còn gặp nhiều hạn chế, dẫn đến tình trạng lạm dụng thương hiệu để trục lợi.

Điển hình như vụ việc xảy ra gần đây, Công an tỉnh Thái Nguyên đã khởi tố bị can, bắt tạm giam đối tượng Đinh Văn Vương (trú tại Ninh Bình) vì hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu tập thể “Chè Thái Nguyên”. Theo điều tra, từ tháng 11/2024, Vương đã tự thiết kế và in hàng loạt tem nhãn mang thương hiệu “Chè Thái Nguyên”, một nhãn hiệu đã được Cục Sở hữu trí tuệ bảo hộ, để dán lên sản phẩm chè khô do gia đình sản xuất.

Mỗi ngày, Vương tiêu thụ khoảng 1 tấn chè với trung bình 700 – 800 đơn hàng, đạt doanh thu gần 46 tỷ đồng cho đến khi bị phát hiện. Hành vi này đã gây thiệt hại về vật chất lên tới gần 1,9 tỷ đồng, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của thương hiệu chè Thái Nguyên.

Không chỉ chè, nhiều sản phẩm nông sản khác như cà phê Buôn Ma Thuột, nước mắm Phú Quốc cũng từng bị làm giả tem nhãn hoặc gắn nhãn hiệu không hợp pháp để đánh lừa người tiêu dùng, làm suy giảm giá trị thương hiệu và ảnh hưởng tiêu cực đến người sản xuất chân chính.

Hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực nông sản không chỉ là gian lận thương mại, mà còn gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng. Việc sử dụng trái phép nhãn hiệu làm mất uy tín của thương hiệu tập thể được xây dựng qua nhiều năm bởi cộng đồng địa phương. Điều này khiến người tiêu dùng mất niềm tin, khó phân biệt hàng thật – giả, từ đó ảnh hưởng đến sức mua và hình ảnh của nông sản Việt. Bên cạnh đó, doanh nghiệp và hợp tác xã làm ăn chân chính cũng bị ảnh hưởng, khi phải đối mặt với sự cạnh tranh không lành mạnh từ hàng giả, hàng nhái. Doanh thu sụt giảm, hoạt động kinh doanh cũng bị đe dọa.

Về lâu dài, tình trạng này còn ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh quốc gia, gây khó khăn trong xuất khẩu và hội nhập thị trường quốc tế, làm giảm sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam.

Để ngăn chặn tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực nông sản, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp mang tính chiến lược và thực tiễn.

Trước hết, cần nâng cao nhận thức và tuyên truyền sâu rộng đến người dân, hộ kinh doanh, hợp tác xã và doanh nghiệp về tầm quan trọng của quyền sở hữu trí tuệ. Việc phổ biến các quy định pháp luật liên quan đến bảo hộ nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý là điều cần thiết để các chủ thể sản xuất hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình. Khi người dân có kiến thức pháp lý đầy đủ, họ sẽ chủ động hơn trong việc bảo vệ thương hiệu cũng như tránh các hành vi vi phạm không mong muốn.

Công tác quản lý nhà nước cũng cần được tăng cường, đi đôi với việc xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm. Cơ quan chức năng phải thường xuyên tổ chức kiểm tra, giám sát thị trường, đặc biệt tại các địa phương có nhiều đặc sản đã được bảo hộ nhãn hiệu tập thể.

Những trường hợp cố ý vi phạm, như vụ việc của Đinh Văn Vương sử dụng trái phép nhãn hiệu “Chè Thái Nguyên”, cần bị khởi tố, truy tố theo đúng quy định pháp luật. Việc áp dụng Khoản 2, Điều 226 Bộ luật Hình sự để xử lý hình sự các hành vi “Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp” sẽ tạo ra sức răn đe mạnh mẽ và làm gương cho các trường hợp khác.

Ngoài ra, Nhà nước cần hỗ trợ các địa phương, hiệp hội trong việc đăng ký, quản lý nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý để bảo vệ đặc sản vùng miền một cách bài bản. Việc ứng dụng công nghệ như tem điện tử, mã QR, blockchain vào truy xuất nguồn gốc cũng giúp minh bạch chuỗi cung ứng và chống hàng giả hiệu quả, góp phần nâng cao giá trị và uy tín nông sản Việt.

Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là bảo vệ lợi ích kinh tế của cá nhân hay tổ chức sở hữu thương hiệu, mà còn là cách bảo vệ danh tiếng, chất lượng và hình ảnh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Vụ việc “Chè Thái Nguyên” là hồi chuông cảnh tỉnh mạnh mẽ, cho thấy đã đến lúc cần siết chặt quản lý và nâng cao trách nhiệm trong bảo vệ thương hiệu nông sản. Sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước – doanh nghiệp – người dân là yếu tố then chốt để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, minh bạch và phát triển bền vững.

Mai Chi