Nguy cơ tham nhũng, chất lượng dự án thấp, ảnh hưởng đến đời sống xã hội.. là những vấn đề bắt nguồn từ các dự án BT đã được nhiều chuyên gia kinh tế chỉ ra.
Dự án BT không thể hiện sự cần thiết, cấp bách
Tổng Kiểm toán Nhà nước Hồ Đức đã nói lên quan điểm trên Tại Hội thảo Cơ chế đầu tư BT – Những vấn đề đặt ra và giải pháp hoàn thiện vừa được tổ chức ngày 19/10 tại Hà Nội, Tổng Kiểm toán Nhà nước Hồ Đức Phớc thừa nhận, khác với dự án BOT, BT ít bị phản ứng vì người dân không phải bỏ tiền túi ra thanh toán khi đi qua trạm như các dự án BOT.
Thế nhưng thay vì trả tiền từ túi người dân, BT là các dự án đầu tư công được thanh toán bằng quyền sử dụng đất. Điểm cốt yếu, theo ông Phớc là giá những khu đất dùng để thanh toán được định giá thấp hơn thị trường trong khi đây đều là quỹ đất vàng.
Bà Trương Hải Yến, Phó Vụ trưởng Vụ Tổng hợp, Kiểm toán nhà nước cho rằng, giá đất của các khu đất thanh toán cho các hợp đồng BT thường thấp hơn giá thị trường do không thông qua đấu giá.
Theo đó việc giao đất đã giải phóng mặt bằng không thông qua hình thức đấu giá là chưa phù hợp quy định của Luật Đất đai năm 2013 và là kẽ hở của việc xin-cho, gây thất thoát ngân sách.
Nhìn lại những dự án BT từ khâu đề xuất, phê duyệt, bà Yến cũng cho rằng, thực tế, hầu hết các dự án đầu tư theo hình thức BT không nằm trong kế hoạch đầu tư trung hạn, không được thông qua Hội đồng Nhân dân.
“Nhu cầu, mục tiêu đầu tư dự án BT không rõ ràng, không thể hiện được sự cần thiết, cấp bách,” bà Yến khẳng định.
“Cần chấm dứt ngay cơ chế “đổi đất lấy hạ tầng”
G.S Đặng Hùng Võ, khẳng định như vậy đối với các dự án BT, nhất là tại các thành phố, tình thành phát triển, đặc biệt là những nơi giá đất cao như Hà Nội và TP.HCM. Ông Võ lấy ví dụ về con đường Lê Văn Lương đông đúc khu dân cư, đường xá không đáp ứng được, để nói về hậu quả của cơ chế “đổi đất lấy hạ tầng”.
![G.S Đặng Hùng Võ.]()
G.S Đặng Hùng Võ.
Trong cơ chế đổi, nhà đầu tư nào cũng đòi đổi lấy đất ở, những quy hoạch lại phải điều chỉnh để thỏa mãn yêu cầu của nhà đầu tư. Điều này dẫn tới mất quy hoạch, chung cư mọc lên khắp nơi sẽ khiến giao thông tắc nghẽn.
Ông Võ cho biết thêm, hiện Kiểm toán Nhà nước đã chỉ ra hàng loạt sai sót trong công tác quản lý, chỉ đạo thực hiện nội dung và kết quả thực hiện các mục tiêu tại dự án này. Ngoài ra, nguy cơ tham nhũng có thể xảy ra, hoặc thể hiện ở dạng thất thoát tài sản Nhà nước. Do đó, trong thời gian tới, Kiểm toán Nhà nước sẽ thực hiện kiểm toán các dự án BT.
Doanh nghiệp thu lợi từ BT hơn BOT rất nhiều
Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong lại cho rằng, hình thức đổi đất lấy hạ tầng gây ra nhiều hệ lụy. Đầu tiên, việc định giá không được minh bạch, giá đất đưa ra thấp, gây ra tình trạng thất thoát tài sản công rất lớn.
Cụ thể, Nhà nước bị mất đất nhiều hơn giá trị hạ tầng đổi lại. Giá đất tính không đúng ở thời điểm thanh toán hoặc tính ở thời điểm chưa có con đường. Thứ 2 không đấu thầu, đấu giá, các con số bị “tù mù” nên giá công trình đội lên rất cao, dễ dẫn tới lợi ích nhóm.
Nhà nước trả chi phí cao nhưng đổi lại hạ tầng có chất lượng thấp, đòi hỏi chi phí bảo dưỡng về sau lớn. Cuối cùng, vẫn làm tăng khoản chi của ngân sách nhà nước cho hoạt động này. Trong khi đó, thiếu chế tài để kiểm soát chất lượng của nhà đầu tư.