Bộ trưởng Hồ Đức Phớc phân tích, quy định pháp luật hiện hành có nhiều cách hiểu khác nhau, có thể dẫn đến sai phạm sau trong định giá đất. Ông dẫn ví dụ về phương pháp định giá đất, chủ yếu thực hiện theo phương pháp thặng dư. Theo ông Phớc, phương pháp thặng dư là phương pháp ước tính, giả định giá trị tài sản hình thành trong tương lai nên dẫn đến nhiều tham số khác nhau.
Sai phạm chủ yếu do thẩm định viên cố tình làm sai
Hôm nay, tại Phiên họp thứ 31 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Bộ trưởng Tài chính Hồ Đức Phớc trả lời chất vấn về trách nhiệm của Bộ trong quản lý Nhà nước về thẩm định, cấp phép hoạt động của các công ty làm dịch vụ thẩm định giá; giải pháp xử lý các sai phạm trong hoạt động thẩm định giá…
Đặt câu hỏi cho Bộ trưởng, đại biểu Trần Thị Thanh Hương (đoàn An Giang) cho biết, thực tế thời gian qua cho thấy, vẫn còn tình trạng một số dịch vụ thẩm định giá sai phạm khi cố ý thông đồng, câu kết làm sai lệch kết quả thẩm định giá.
Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Tài chính đưa ra giải pháp nhằm tăng cường quản lý, siết chặt kỷ luật, kỷ cương, nâng cao chất lượng hoạt động thẩm định giá.
Trả lời vấn đề này, Bộ trưởng Hồ Đức Phớc khẳng định, tại Luật Giá năm 2023 đã khắc phục những tồn tại hạn chế của Luật Giá năm 2012 với nhiều nội dung mới nhằm ngăn chặn tình trạng kê khai giá không chính xác, phát hành thẩm định giá khống, tình trạng cấu kết của thẩm định viên với đối tác để nâng giá...
Bộ trưởng Bộ Tài chính: Định giá đất theo phương pháp thặng dư thì ai cũng sai hết.
Theo đại biểu Tạ Văn Hạ (đoàn Quảng Nam), thực tế cho thấy các công ty thẩm định giá không những có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế mà trong các vụ án sai phạm vừa qua, vai trò của công ty thẩm định giá cũng rất quan trọng, có trách nhiệm, hoặc thậm chí là tiếp tay trong việc dìm giá hoặc nâng giá.
Đại biểu cho rằng, có nhiều nguyên nhân, nhưng nguyên nhân quan trọng là thời gian qua gia tăng quá nóng các doanh nghiệp thẩm định giá, vì vậy dẫn đến việc tiếp tay và sai phạm. Tuy nhiên, sau khi xử lý sai phạm dẫn đến việc không dám làm nên gây khó khăn trong hoạt động của nền kinh tế.
Do đó, đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết trách nhiệm của Bộ đến đâu trong vấn đề này, đồng thời cho biết giải pháp khắc phục được những hạn chế trên trong thời gian tới?
Trả lời tranh luận của đại biểu, Bộ trưởng Hồ Đức Phớc đính chính: “Nói Bộ Tài chính cấp phép cho nhiều công ty có vai trò thẩm định giá là chưa hoàn toàn chính xác”, bởi cả nước hiện nay có hàng trăm công ty thẩm định giá. Kiểm định viên về giá có chứng chỉ phải được đào tạo và qua thi cử. Bộ trưởng thông tin trong 3 năm qua, chưa kỳ thi nào có số lượng trúng tuyển vượt 33%, điều này có nghĩa việc cấp phép hoạt động với các thẩm định viên được quản lý rất chặt.
Bộ trưởng cho rằng những sai phạm trong thời gian qua chủ yếu do thẩm định viên cố tình làm sai. “Như vụ ngân hàng SCB, các công ty kiểm toán hàng đầu thế giới đều vi phạm, rõ ràng sai phạm là do kiểm toán viên, thẩm định viên chứ không phải do công tác quản lý”, Bộ trưởng Hồ Đức Phớc nói.
Bộ trưởng Tài chính cũng thừa nhận, một số văn bản pháp luật vẫn có những “lỗ hổng” nên cán bộ thẩm định giá lợi dụng. Lấy thí dụ về thẩm định giá đất, Bộ trưởng cho rằng “theo phương pháp thặng dư thì bất cứ ai quay lại kiểm tra cũng phát hiện sai”, bởi giả định theo suất đầu tư vì tài sản hình thành trong tương lai.
“Như vậy, một phần do quy định pháp luật, một phần do cán bộ thẩm định giá cố tình làm sai, xảy ra sai phạm thì phải xử lý kỷ luật, thậm chí xử lý hình sự”, Bộ trưởng nhấn mạnh.
Pháp luật có nhiều cách hiểu khác nhau, dẫn đến sai phạm
Chất vấn Bộ trưởng tại phiên họp, đại biểu Lã Thanh Tân (Hải Phòng) đặt câu hỏi Bộ Tài chính có giải pháp gì để nâng cao hiệu quả thanh tra về giá trong thời gian tới. Đại biểu cũng hỏi quan điểm của Bộ trưởng về hướng giải quyết về tình trạng “nhiều doanh nghiệp thẩm định giá từ chối thẩm định giá đấu thầu mua sắm trang thiết bị cho hoạt động thường xuyên của cơ quan nhà nước và tính giá đất để xác định nghĩa vụ tài chính đối với đất và một số mặt hàng thiết yếu do Nhà nước định giá.
Đại biểu Lã Thanh Tân (đoàn Hải Phòng) nêu câu hỏi tại điểm cầu TP. Hải Phòng.
Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Tài chính Hồ Đức Phớc cho rằng, việc các công ty thẩm định giá từ chối thẩm định giá có thể do công việc nhiều, thứ nữa là sợ rủi ro về mặt pháp lý.
Ông phân tích, việc sợ rủi ro về mặt pháp lý, ngoài năng lực kém, thì quy định pháp luật hiện hành "có nhiều cách hiểu khác nhau, có thể dẫn đến sai phạm sau này".
Bộ trưởng Tài chính dẫn ví dụ về phương pháp định giá đất, trước đây có 5 phương pháp, sau khi sửa đổi luật Đất đai quy định chỉ 4 phương pháp, nhưng "gói gọn lại chủ yếu thực hiện theo phương pháp thặng dư". Theo ông Phớc, phương pháp thặng dư là phương pháp ước tính, giả định giá trị tài sản hình thành trong tương lai nên dẫn đến nhiều tham số khác nhau.
"Tham số khác nhau thì dẫn đến sai phạm mà có sai phạm thì cơ quan thẩm định giá cũng phải chịu trách nhiệm. Ví dụ nhà này khi đưa ra thẩm định giá hình thành tài sản trong tương lai, ước tính 20 triệu/m2 nhưng khi bán thực tế có khi 25 triệu/m2, chênh lệch 5 triệu mỗi m2 thì kết quả định giá là sai và khi đó thì cơ quan thẩm định giá cũng chịu trách nhiệm", ông Phớc nói, cho biết, đây là nguyên nhân khiến các doanh nghiệp thẩm định giá "sợ rủi ro".
Bên cạnh đó, trong phương pháp định giá thì các phương pháp cơ bản là xác định chi phí, giá thị trường, xác định theo tiêu chí thẩm định giá của doanh nghiệp… Các tiêu chí xác định giá vẫn chưa đồng nhất quan điểm. Hay quá trình xác định thiệt hại trong vụ án hình sự cũng rất rủi ro. Nhiều người nói xác định giá trị tại thời điểm vi phạm, có người nói khi khởi tố, người lại nói khi xét xử. Do đó, rất cần sự giải thích thống nhất, tất nhiên không loại trừ một số công ty thẩm định giá cấu kết với doanh nghiệp nâng giá thì phải bị xử lý, Bộ trưởng nêu quan điểm.
Hồng Quang