Đề xuất bãi bỏ khoảng 260 văn bản và sửa đổi khoảng 270 văn bản tài chính mở ra kỳ vọng giảm gánh nặng thủ tục. Nhưng với doanh nghiệp, giá trị của cải cách nằm ở số giấy tờ không còn phải nộp, thời gian chờ được rút ngắn và những khoản chi thực sự tiết kiệm.
Đằng sau những con số cắt giảm
Kết quả sơ bộ được đưa ra tại hội thảo chiều 14/9 cho thấy Bộ Tài chính đã rà soát 1.433 văn bản quy phạm pháp luật, dự kiến đề xuất bãi bỏ khoảng 260 văn bản và sửa đổi, bổ sung khoảng 270 văn bản. Quy mô này cho thấy nhu cầu điều chỉnh hệ thống quy định đang rất lớn, song chưa thể quy đổi trực tiếp thành số thủ tục doanh nghiệp được miễn thực hiện.
Một văn bản có thể chứa nhiều nghĩa vụ, trong khi một thủ tục lại chịu sự điều chỉnh của nhiều văn bản. Bãi bỏ quy định hướng dẫn đã không còn phù hợp giúp hệ thống pháp luật rõ ràng hơn, nhưng chưa chắc làm giảm ngay công việc của bộ phận kế toán hoặc nhân viên xuất nhập khẩu.
Ngược lại, chỉ một yêu cầu hồ sơ được bỏ đúng chỗ cũng có thể giúp hàng nghìn doanh nghiệp tiết kiệm thời gian. Bởi vậy, số lượng văn bản được xử lý là thông tin cần thiết, còn tác động tới hoạt động kinh doanh phải được đánh giá bằng những thay đổi cụ thể trong từng quy trình.
Đáng chú ý, kết quả rà soát nhận diện khoảng 111 văn bản có quy định chưa rõ ràng, có nhiều cách hiểu hoặc chưa phù hợp thực tiễn; khoảng 46 văn bản cần xử lý liên quan đến đơn giản hóa điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính. Những nhóm này gợi mở địa chỉ cần ưu tiên khi muốn giảm khó khăn trực tiếp cho doanh nghiệp.
Trụ sở Bộ Tài chính. Nguồn: Internet
Với người kinh doanh, quy định khó hiểu cũng tạo ra chi phí. Khi không chắc một khoản chi có đủ điều kiện được ghi nhận, một giấy tờ có được chấp nhận hay hồ sơ cần bổ sung đến đâu, doanh nghiệp phải dành thêm nhân sự để hỏi, đối chiếu và giải trình. Kế hoạch kinh doanh cũng khó ổn định nếu cách áp dụng thiếu thống nhất.
Một trường hợp gần đây xuất hiện ở khâu nhập khẩu thực phẩm có nguồn gốc động vật và thủy sản. Phản ánh được công bố ngày 14/9 cho thấy một số lô hàng gặp khó khăn khi thông quan do phát sinh yêu cầu đồng thời giấy chứng nhận kiểm dịch và thông báo kết quả xác nhận thực phẩm đạt yêu cầu nhập khẩu.
Các cơ quan chuyên ngành và hải quan đã trao đổi hướng xử lý, trong đó có việc sử dụng giấy chứng nhận kiểm dịch đáp ứng điều kiện để làm thủ tục. Tuy nhiên, vấn đề sâu hơn vẫn là xác định thống nhất loại hàng nào phải nộp giấy tờ gì, tránh để doanh nghiệp tự xoay xở giữa những yêu cầu khác nhau.
Trường hợp này cũng cho thấy một lô hàng chậm thông quan có thể phát sinh nhiều khoản ngoài lệ phí hành chính. Doanh nghiệp phải tính tiền lưu kho, bảo quản lạnh, vốn bị giữ trong hàng hóa và nguy cơ chậm giao nguyên liệu. Một yêu cầu bổ sung tưởng nhỏ có thể ảnh hưởng cả lịch sản xuất.
Đây là lý do cần nhìn cải cách từ toàn bộ quá trình thực hiện thủ tục. Nếu thời gian xử lý sau khi nhận đủ hồ sơ được rút ngắn, nhưng doanh nghiệp phải mất thêm nhiều ngày để hoàn thiện giấy tờ, lợi ích cuối cùng có thể thấp hơn kỳ vọng. Thước đo có ý nghĩa phải bao gồm cả thời gian chuẩn bị và bổ sung.
Đo bằng tiền và thời gian tiết kiệm
Gánh nặng tuân thủ đã được lượng hóa ở quy mô lớn. Thống kê phục vụ chỉ đạo cải cách vào tháng 5/2025 ghi nhận tổng chi phí tuân thủ thủ tục hành chính hằng năm hơn 120.000 tỷ đồng. Đây là số liệu của đợt thống kê khi đó, không phải chi phí riêng của 1.433 văn bản tài chính đang được rà soát.
Từ góc độ kinh tế, giảm thủ tục có giá trị khi giải phóng được nguồn lực đang dành cho công việc hành chính. Thời gian nhân viên không phải nhập lại dữ liệu có thể chuyển sang kiểm soát công nợ. Khoản tiền không phải trả để lưu hàng chờ hồ sơ có thể quay lại phục vụ sản xuất.
Muốn biết doanh nghiệp được lợi bao nhiêu, mỗi phương án sửa đổi nên kèm bảng đối chiếu trước và sau. Những thông tin cần làm rõ gồm số thành phần hồ sơ, số lần phải nộp, thời gian xử lý, tần suất thực hiện và chi phí dự kiến. Sau khi áp dụng, các con số cần được kiểm chứng bằng hồ sơ thực tế.
Lấy ví dụ giả định, một doanh nghiệp thực hiện thủ tục 12 lần mỗi năm, mỗi lần giảm được ba giờ chuẩn bị và bổ sung hồ sơ. Lợi ích trực tiếp là 36 giờ lao động được giải phóng. Muốn quy đổi thành tiền, cần sử dụng chi phí nhân sự thực tế, thay vì áp một mức tiết kiệm chung cho mọi doanh nghiệp.
Trước đó Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 32/CĐ-TTg ngày 19-4-2026 về việc tổ chức thực hiện tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Ảnh: QĐND
Một hướng có khả năng tạo tác động rộng là tái sử dụng dữ liệu. Chỉ đạo công bố tháng 2/2026 yêu cầu cơ quan giải quyết thủ tục chủ động khai thác thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu, không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại; đồng thời công khai thành phần hồ sơ được thay thế bằng dữ liệu điện tử.
Nếu thực hiện thông suốt, đây có thể là thay đổi thiết thực đối với doanh nghiệp. Thông tin đã được xác thực sẽ không phải khai lại nhiều lần. Tuy nhiên, đưa biểu mẫu lên mạng chỉ là bước đầu; hiệu quả còn phụ thuộc khả năng kết nối, chất lượng dữ liệu và cách cán bộ tiếp nhận xử lý hồ sơ.
Quá trình sửa đổi cũng cần tính tới chi phí chuyển tiếp. Khi biểu mẫu, phần mềm hoặc cách kê khai thay đổi, doanh nghiệp phải cập nhật hệ thống và hướng dẫn nhân viên. Thời gian chuẩn bị hợp lý cùng tài liệu giải thích rõ ràng sẽ giúp lợi ích dài hạn không bị che khuất bởi sự lúng túng ban đầu.
Với doanh nghiệp nhỏ, yêu cầu này càng đáng chú ý. Một người có thể đồng thời phụ trách kế toán, hợp đồng và hồ sơ hành chính. Quy định dễ hiểu, hướng dẫn thống nhất và đầu mối giải đáp rõ ràng giúp họ giảm phụ thuộc vào dịch vụ bên ngoài, đồng thời hạn chế sai sót khi thực hiện nghĩa vụ.
Đề xuất bãi bỏ, sửa đổi hiện vẫn cần được xử lý theo thẩm quyền và thời điểm hiệu lực của từng văn bản. Điều doanh nghiệp chờ đợi là sau quá trình ấy, một bộ hồ sơ có thể hoàn thành ít công sức hơn, một lô hàng về xưởng sớm hơn và kế hoạch kinh doanh bớt bị gián đoạn. Khi những thay đổi đó đo đếm được, thành quả cải cách mới hiện rõ trong hoạt động hằng ngày.
Quốc Toản