Thời điểm đầu năm, xuất nhập khẩu đã liên tục gặp khó khăn và có sự suy giảm ở cả hai chiều xuất và nhập. Tuy nhiên, tín hiệu đáng mừng là vài tháng gần đây, xuất nhập khẩu đã có tín hiệu dần phục hồi. Các chuyên gia dự báo, trong quý IV nền kinh tế sẽ có sự tăng trưởng đột biến khi giải ngân vốn đầu tư công, tiêu dùng và cả sản xuất công nghiệp đều tăng trưởng.
Xuất nhập khẩu đi lên từ "vực thẳm"
Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tháng 8/2023 ước đạt 32,37 tỷ USD, tăng 7,7% so với tháng trước. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 8,43 tỷ USD, tăng 8,7%; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) đạt 23,94 tỷ USD, tăng 7,3%.
Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tháng 8/2023 ước đạt 32,37 tỷ USD, tăng 7,7% so với tháng 7. Nhìn vào con số xuất khẩu các tháng trước, có thể thấy kim ngạch xuất khẩu đang tăng dần (tháng 5 đạt 29,05 tỷ USD; tháng 6 đạt 29,3 tỷ USD; tháng 7 đạt 29,68 tỷ USD). Một số mặt hàng xuất khẩu có lợi thế của Việt Nam tiếp tục tăng trưởng tốt như: rau quả, hạt điều, cà phê, gạo, thủy sản...
Tuy nhiên, tính chung 8 tháng, xuất khẩu hàng hóa ước đạt 227,71 tỷ USD, vẫn giảm tới 10% so với cùng kỳ năm trước. Điểm đáng chú ý là đà sụt giảm ở một số nhóm hàng đã chậm lại và ghi nhận những tín hiệu khả quan. Một số tổ chức, doanh nghiệp cho biết, đơn hàng quốc tế của một số ngành hàng như: dệt may, thủy sản, hồ tiêu, gỗ, da giầy... đã quay trở lại.
Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, 8 tháng năm 2023, có 30 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, chiếm 91,8% tổng kim ngạch xuất khẩu (có 5 mặt hàng xuất khẩu trên 10 tỷ USD, chiếm 58,4%).
Liên tục khoảng 4 tháng trở lại đây, kim ngạch xuất khẩu hàng hoá tháng sau cao hơn tháng trước. Dù con số tuyệt đối chưa thực sự ấn tượng, song dấu hiệu phục hồi này cho thấy các giải pháp xúc tiến xuất khẩu đã và đang mang lại kết quả tích cực.
Ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa tháng 8/2023 ước đạt 28,55 tỷ USD, tăng 5,7% so với tháng trước.
Còn theo con số của Tổng cục Hải quan, tổng trị giá hàng hoá nhập khẩu của Việt Nam trong kỳ 1 tháng 8/2023 đạt 14,22 tỷ USD, tăng 5,3%, tập trung cho các mặt hàng phục vụ sản xuất và xuất khẩu.
Xuất nhập khẩu đã có tín hiệu dần phục hồi.
Trước đó, kỳ 2 tháng 7 (16-31/7), kim ngạch nhập khẩu hàng hoá đạt 13,5 tỷ USD, tăng nhẹ 0,9% (117 triệu USD) so với nửa đầu tháng 7; trong nửa đầu tháng 7, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa đạt 13,4 tỷ USD, tăng 5,5% so với nửa cuối tháng 6/2023, tương đương kim ngạch tăng thêm khoảng 700 triệu USD. Liên tiếp vài tháng trở lại đây, kim ngạch nhập khẩu đều có dấu hiệu tăng trưởng.
Đáng chú ý, kim ngạch nhập khẩu tập trung mạnh vào các mặt hàng nguyên phụ liệu, tư liệu sản xuất phục vụ xuất khẩu và tiêu dùng nội địa. Đây là tín hiệu cho thấy kim ngạch xuất khẩu hàng hoá trong nửa cuối năm sẽ có kỳ vọng tăng trưởng mạnh.
TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh, các biện pháp tích cực và đồng bộ của nhiều bộ, ngành nhằm tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ sản xuất trong nước, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu đã tiếp đà khởi sắc cho hoạt động xuất nhập khẩu trong tháng 8 và 8 tháng năm 2023.
Theo TS. Võ Trí Thành nhìn nhận, sự sụt xuất nhập khẩu thời điểm đầu năm là do cầu thị trường thế giới suy giảm kể từ quý IV/2022 tới nay. Tuy nhiên, mức giảm này đang chậm lại so với những tháng trước.
Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh cho rằng, trước hết con số xuất siêu 8 tháng năm 2023 là điều đáng mừng, bởi xuất siêu cao góp phần tăng dự trữ ngoại hối, ổn định tỷ giá, thể hiện sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam gia tăng.
Tuy nhiên, ông Thành lo lắng: “Xuất siêu cao trong bối cảnh cả xuất siêu và nhập khẩu đều giảm, nhưng nhập khẩu giảm mạnh hơn, trong khi hàng hóa nhập khẩu chủ yếu là tư liệu sản xuất cho thấy, hoạt động kinh doanh vẫn tiếp tục gặp nhiều khó khăn, khó ở cả 2 đầu”.
Kinh tế đã dần phục hồi
Theo ông Michael Kokalari - Kinh tế trưởng của VinaCapital cho biết, xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam đã trải qua chuỗi suy giảm dài nhất trong hơn một thập kỷ với mức giảm 10% trong 7 tháng đầu năm. Tuy nhiên, có một số tín hiệu cho thấy hoạt động này sẽ phục hồi vào quý IV nhờ tồn kho của các nhà bán lẻ ở Mỹ đã chạm đáy, sự gia tăng làn sóng chuyển dịch sản xuất của các công ty đa quốc gia từ Trung Quốc sang Việt Nam.
"Chúng tôi kỳ vọng hoạt động sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam sẽ phục hồi hoàn toàn vào năm sau, với mức tăng trưởng 8-9%, thúc đẩy tăng trưởng GDP phục hồi từ khoảng 5% trong năm 2023 lên 6,5% trong năm 2024", báo cáo của VinaCapital viết.
Chuyên gia của VinaCapital phân tích, Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 1/4 tổng giá trị xuất khẩu. Tuy nhiên, các nhà bán lẻ và các công ty hàng tiêu dùng tại Mỹ đã đặt mua quá nhiều sản phẩm "Made in Vietnam" trong năm ngoái với kỳ vọng về sự phục hồi của kinh tế sau đại dịch. Nhưng điều đó đã không xảy ra.
Thay vì mua nhiều hàng tiêu dùng hơn, người Mỹ lại ưu tiên chi tiêu cho các dịch vụ như du lịch và ăn uống. Lượng hàng tồn kho của Walmart, Target và Nike đã tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm trước vào khoảng cuối năm 2022.
Còn TS. Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương) bày tỏ, con số xuất siêu cao trong 8 tháng có mặt tích cực song không đáng mừng. Chỉ số sản xuất công nghiệp 8 tháng có tăng nhưng mức tăng rất chậm, không đồng đều giữa các địa phương.
Cũng trong 8 tháng, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn rất cao, với 124.684 doanh nghiệp, tăng 19,5% so với cùng kỳ năm ngoái.
Các chuyên gia dự báo, hoạt động xuất nhập khẩu, trong đó có xuất khẩu sẽ tiếp tục phục hồi.
Dự báo về tình hình thị trường thời gian tới, ông Phương nhận định, thị trường thế giới có thể phục hồi chậm, nhưng song hành với nhiều yếu tố bất ổn, khó lường như giá lương thực liên tục biến động tăng cao; nguy cơ suy thoái kinh tế, lạm phát và lãi suất tiếp tục duy trì ở mức cao khiến cầu tiêu dùng giảm mạnh, nhất là những thị trường là đối tác thương mại lớn của Việt Nam; xu hướng phi toàn cầu hóa đang trỗi dậy mạnh mẽ... có thể tác động tới hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp những tháng cuối năm.
“Hoạt động xuất nhập khẩu, trong đó có xuất khẩu sẽ tiếp tục phục hồi, nhưng tốc độ chậm”, ông Phương dự báo và cho rằng, nếu cầu thị trường không tăng đột biến, chỉ tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2023 không thể đạt được (tăng khoảng 6%). Mặc dù vậy, đà phục hồi sẽ là điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp đẩy mạnh xuất khẩu thời gian tới.
Bình luận về kinh tế vĩ mô 8 tháng đầu năm, ông Nguyễn Tú Anh, Vụ trưởng Vụ Tổng hợp, Ban Kinh tế Trung ương đánh giá, trong quý II nền kinh tế đã có những tín hiệu khởi sắc hơn quý I nhưng vẫn nằm dưới mức kỳ vọng.
Những tín hiệu này đến từ những yếu tố căn bản, trong hai tháng gần đây, giải ngân vốn đầu tư công đã được đẩy mạnh.
Bên cạnh đó, việc thực hiện vốn đầu tư nước ngoài khá tốt, các dự án mới tiếp tục đẩy vào Việt Nam tạo tín hiệu rất lớn rằng thị trường Việt Nam đã được qua được những khó khăn, không chỉ trong nội tại mà còn là những vấn đề bên ngoài như địa chính trị, địa kinh tế,…
"Ngoài ra, các đơn hàng xuất khẩu cũng bắt đầu quay lại, đó là những tín hiệu tốt cho thấy nền kinh tế đã bắt đầu phục hồi", ông Tú Anh nói.
Hồng Quang