Cần tháo gỡ rào cản để đưa hàng Việt vào hệ thống siêu thị

Để hàng Việt mở rộng hiện diện trong các hệ thống bán lẻ hiện đại, doanh nghiệp sản xuất cần đáp ứng yêu cầu về chất lượng, quy cách, bao bì và khả năng cung ứng ổn định. Trong khi đó, các nhà bán lẻ cũng cần nhìn nhận, chia sẻ những khó khăn về chi phí, công nợ của nhà cung cấp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Chuẩn hóa sản phẩm, bảo đảm nguồn cung ổn định

Trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế Công nghiệp Thực phẩm Việt Nam 2026 (Vietnam Foodexpo 2026), ngày 12/11, Hiệp hội các nhà bán lẻ (AVR) phối hợp cùng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương tổ chức chương trình “Kết nối cung - cầu tiêu thụ sản phẩm thực phẩm tại thị trường trong nước”.

Chia sẻ tại phiên thảo luận, ông Nguyễn Phúc Khoa - Phó Chủ tịch AVR cho rằng cả nhà sản xuất, nhà cung cấp và nhà bán lẻ đều đang đối mặt với những khó khăn nhất định trong quá trình đưa hàng hóa vào hệ thống phân phối hiện đại.

Từ góc độ nhà sản xuất, một trong những vấn đề cần quan tâm là phải hiểu đúng yêu cầu của từng kênh phân phối. Sản phẩm có chất lượng tốt chưa đồng nghĩa với việc có thể dễ dàng đưa vào siêu thị. Bởi hàng hóa tiêu thụ tại chợ truyền thống và hàng hóa đưa vào hệ thống bán lẻ hiện đại có những yêu cầu khác nhau, đặc biệt về mẫu mã, bao bì và quy cách đóng gói.

Lấy dẫn chứng, trong quá trình làm việc với các địa phương ở Đồng bằng sông Cửu Long, ông từng gặp những sản phẩm có chất lượng tốt, hình thức đẹp nhưng chưa được đầu tư đúng mức về mẫu mã, bao bì để phù hợp với tiêu chuẩn trưng bày và kinh doanh tại siêu thị.

Bên cạnh đó, khả năng cung ứng ổn định cũng là điều kiện quan trọng khi hệ thống siêu thị không chỉ cần nguồn hàng lớn mà còn đòi hỏi sản lượng đồng đều, liên tục và đáp ứng đúng quy cách.

Từ kinh nghiệm 18 năm làm Tổng Giám đốc Vissan, ông Khoa chia sẻ câu chuyện về việc một địa phương đề nghị hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm heo cho người chăn nuôi. Khi được hỏi về sản lượng có thể cung ứng mỗi ngày, địa phương chỉ ước tính khoảng 40-50 con, trong khi nhu cầu của doanh nghiệp lên tới 1.000-1.500 con/ngày.

“Có nhiều chưa chắc có nghĩa là chúng ta quy hoạch đủ”, ông Khoa nhấn mạnh, đồng thời cho rằng nguồn cung cần được tổ chức bài bản, có kế hoạch và bảo đảm tính liên tục mới có thể đáp ứng yêu cầu của hệ thống bán lẻ.

Không chỉ số lượng, quy cách sản phẩm cũng cần được kiểm soát. Ông Khoa lấy ví dụ, với nhu cầu heo có trọng lượng khoảng 100 kg, nhà cung cấp không thể tùy tiện giao những con chỉ nặng 70-80 kg hoặc lên tới 120 kg, bởi sự chênh lệch này ảnh hưởng đến khả năng tiêu thụ và kế hoạch kinh doanh của siêu thị.

Một vấn đề khác được ông Khoa lưu ý là việc đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm và điều kiện bảo quản trong quá trình vận chuyển. Ngay cả khi sản phẩm đã đạt những chứng nhận chất lượng cao, chẳng hạn tiêu chuẩn organic, doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng các quy định đầu vào riêng của từng hệ thống bán lẻ. Qua đó các nhà bán lẻ phải chịu trách nhiệm với người tiêu dùng khi xảy ra khiếu nại liên quan đến chất lượng sản phẩm. Vì vậy, yêu cầu kiểm soát hàng hóa không đơn thuần là rào cản thương mại mà còn gắn với trách nhiệm bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng.

Đặc biệt, đối với nhóm hàng thực phẩm tươi sống, điều kiện vận chuyển và bảo quản lạnh cần được tuân thủ nghiêm túc. Ông Khoa phản ánh tình trạng một số nhà cung cấp đưa hàng đến siêu thị không đúng quy trình bảo quản, xe vận chuyển dừng chờ trong thời gian dài, nhiệt độ không bảo đảm. Thậm chí, có trường hợp chỉ đến gần thời điểm giao hàng mới tăng cường hệ thống làm lạnh.

“Đó là những điều kiện mà tôi nói thực sự nếu chúng ta không có thái độ nghiêm túc thì các nhà sản xuất khó mà đưa hàng vào siêu thị”, ông Khoa lưu ý.

Nhà bán lẻ cần chia sẻ áp lực chi phí, tăng cường kết nối

Ở chiều ngược lại, Phó Chủ tịch AVR cho rằng, các hệ thống bán lẻ cũng cần nhìn nhận và chia sẻ những khó khăn mà nhà sản xuất, nhà cung cấp đang gặp phải, nhất là các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Một trong những áp lực đáng kể đối với nhà cung cấp là các khoản chi phí để đưa sản phẩm vào hệ thống bán lẻ; trong đó, chi phí mở mã hàng (mở code) có thể rất lớn. Ví dụ có trường hợp chi phí để đưa một mã hàng vào hệ thống lên tới 300 triệu đồng, nhưng sản phẩm không được phân phối tại toàn bộ hệ thống mà chỉ hiện diện ở khoảng 200-300 điểm bán phù hợp.

Bên cạnh chi phí mở mã, nhà cung cấp còn phải đối mặt với nhiều khoản chi khác như chi phí sinh nhật hệ thống, chi phí khuyến mãi và các khoản chi phục vụ hoạt động kinh doanh. Những khoản này tạo thêm gánh nặng tài chính, đặc biệt đối với doanh nghiệp có quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế.

Một vấn đề khác được ông Khoa đề cập là thời hạn thanh toán công nợ. Theo chia sẻ của ông, các nhà sản xuất lớn có tiềm lực và vị thế thương lượng có thể đạt thời hạn công nợ khoảng 15-30 ngày. Trong khi đó, các nhà sản xuất nhỏ lẻ có thể phải chấp nhận thời hạn từ 45-60 ngày.

Thời gian thu hồi vốn kéo dài trong khi phải duy trì sản xuất, chuẩn bị nguyên liệu và tổ chức giao hàng khiến doanh nghiệp nhỏ chịu thêm áp lực về dòng tiền. Do đó, ông Khoa cho rằng các bên cần có sự chia sẻ, điều chỉnh cách tiếp cận để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hàng Việt Nam tham gia hệ thống phân phối trong nước.

“Tâm niệm rằng hàng Việt Nam vì người Việt Nam thì chúng ta phải có thay đổi góc nhìn của mình”, ông Khoa nhấn mạnh.

Đề cập đến vai trò của AVR trong việc hỗ trợ nhà sản xuất, nhà cung cấp và hệ thống phân phối, ông Khoa cho rằng điểm nghẽn hiện nay của cả hai phía là thiếu thông tin chính thức và đầy đủ về điều kiện, tiêu chuẩn cũng như quy trình đưa hàng hóa vào hệ thống bán lẻ.

Đối với nhà sản xuất, việc thiếu thông tin về tiêu chuẩn đầu vào, yêu cầu kỹ thuật và quy trình làm việc với từng hệ thống khiến quá trình tiếp cận kênh phân phối hiện đại gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, các nhà bán lẻ cũng có nhu cầu tìm kiếm những nhà sản xuất uy tín, nguồn hàng chất lượng để bổ sung sản phẩm, làm mới danh mục hàng hóa trên quầy kệ và đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người tiêu dùng.

Trên cơ sở đó, AVR xác định vai trò là cầu nối giữa nhà sản xuất, nhà cung cấp với các hệ thống bán lẻ. Hiệp hội sẵn sàng hỗ trợ sắp xếp các hoạt động kết nối, cung cấp và truyền tải thông tin, qua đó giúp các bên hiểu rõ hơn yêu cầu của nhau, từng bước tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình hợp tác.

Việc kết nối không chỉ dừng lại ở hoạt động gặp gỡ, giới thiệu sản phẩm mà cần hướng tới cung cấp thông tin thiết thực, giúp nhà sản xuất nắm rõ điều kiện tham gia hệ thống phân phối, đồng thời hỗ trợ nhà bán lẻ tìm kiếm được những nguồn cung phù hợp.

Có thể thấy, để hàng Việt gia tăng hiện diện tại các hệ thống bán lẻ hiện đại, trách nhiệm không chỉ thuộc về một phía. Nhà sản xuất cần nâng cao năng lực tổ chức sản xuất, chuẩn hóa chất lượng, bao bì và bảo đảm nguồn cung ổn định; nhà bán lẻ cần minh bạch hơn về điều kiện hợp tác, đồng thời chia sẻ áp lực chi phí với nhà cung cấp.

Trong quá trình đó, vai trò kết nối, cung cấp thông tin và hỗ trợ tháo gỡ khó khăn của các hiệp hội ngành hàng sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách giữa cung và cầu, tạo điều kiện để sản phẩm Việt tiếp cận sâu hơn hệ thống phân phối trong nước.

Thiên An