TP Cần Thơ định hướng phát huy vai trò hạt nhân về chế biến, thương mại và dịch vụ hỗ trợ, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị nông sản Đồng bằng sông Cửu Long.
Những điểm nghẽn trong chế biến sâu và liên kết vùng
Chế biến thực phẩm là ngành dẫn dắt tăng trưởng công nghiệp của TP Cần Thơ. Theo đó, 9 tháng năm 2026, IIP ngành này tăng 12,1%, riêng quý III tăng 18,1%; giá trị tăng thêm ngành chế biến thực phẩm tăng 11,49%.
Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ thu ngoại tệ 9 tháng đạt 75,78% kế hoạch năm; cả năm 2026 phấn đấu đạt 6.060 triệu USD. Gạo và thủy sản tiếp tục là nhóm hàng xuất khẩu chủ lực, hướng tới các thị trường Trung Quốc, EU, Nhật Bản, ASEAN.
Sản lượng gạo xát 9 tháng (4,32 triệu tấn) vượt xa khả năng cung ứng từ sản lượng lúa tại chỗ (khoảng 4,06 triệu tấn lúa). Điều này cho thấy Cần Thơ đã vận hành trên thực tế như một trung tâm chế biến lúa gạo của vùng, thu hút nguyên liệu từ các tỉnh lân cận.
Về liên kết, toàn thành phố có 665 mã số vùng trồng và 49 mã số cơ sở đóng gói; 9 tháng năm 2026 đã hỗ trợ liên kết tiêu thụ, xuất khẩu 19.838 tấn nông sản. Doanh nghiệp chế biến đã mở rộng hợp đồng xuất khẩu sang các thị trường châu Á, Trung Quốc và Hoa Kỳ.
Cần Thơ giới thiệu sản phẩm đặc trưng đến đại biểu và các đơn vị phân phối tại "Tuần lễ tiêu thụ nông sản Cần Thơ tại Hà Nội năm 2026" (Ảnh: Sở Công thương TP Cần Thơ)
Bên cạnh kết quả trên, Cần Thơ vẫn còn tồn tại, hạn chế khi sản phẩm chủ yếu vẫn là gạo xát, phi lê đông lạnh, tôm đông lạnh. Sản phẩm giá trị gia tăng cao (thực phẩm chế biến sẵn, đóng hộp, collagen, dầu cám gạo...) còn nhỏ khi thủy hải sản đóng hộp chỉ bằng khoảng 4% sản lượng phi lê đông lạnh. Phụ phẩm (rơm rạ, trấu, da, vảy, đầu tôm) chưa được khai thác theo hướng kinh tế tuần hoàn.
Thêm vào đó, chỉ số tồn kho ngành sản xuất, chế biến thực phẩm tháng 9/2026 tăng 30,8% so với cùng kỳ, cho thấy áp lực thị trường và nhu cầu kho lạnh, logistics; phá vỡ hợp đồng bao tiêu khi giá biến động vẫn xảy ra; vai trò hợp tác xã còn yếu; sản lượng tiêu thụ qua liên kết còn nhỏ so với quy mô sản xuất.
Mặt khác, liên kết vùng còn hình thức. Các địa phương còn phát triển chế biến cùng loại sản phẩm, cạnh tranh thu hút đầu tư; chưa có cơ chế phân công và chia sẻ dữ liệu vùng nguyên liệu. Hạ tầng logistics, kho lạnh còn thiếu. Trung tâm logistics hạng I cấp vùng và chợ đầu mối vùng theo Quyết định số 616/QĐ-TTg chưa hình thành; hàng xuất khẩu phần lớn vẫn trung chuyển qua cảng khu vực Đông Nam Bộ.
Trong khi đó, doanh nghiệp chế biến phần lớn vừa và nhỏ, khó tiếp cận vốn đổi mới công nghệ; chính sách hỗ trợ liên kết theo Nghị định số 98/2018/NĐ-CP triển khai còn chậm, thủ tục phức tạp.
Phân vai liên kết, phát triển chuỗi giá trị nông sản vùng
Quan điểm của Cần Thơ là thành phố đóng vai trò hạt nhân về chế biến sâu, nghiên cứu - chuyển giao, logistics, thương mại và dịch vụ hỗ trợ; các tỉnh trong vùng phát triển vùng nguyên liệu và các trung tâm đầu mối chuyên ngành.
Để cụ thể hóa, Sở Công Thương TP Cần Thơ cho biết sẽ rà soát, cập nhật quy hoạch thành phố cho phù hợp quy hoạch vùng đã được điều chỉnh tại Quyết định số 616/QĐ-TTg. Trọng tâm là xác định 1 trung tâm logistics hạng I cấp vùng (kết nối cảng Cái Cui, cảng biển Trần Đề, Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ); bố trí chợ đầu mối vùng tại Trà Nóc, Thốt Nốt; bổ sung định hướng trung tâm chế biến hiện đại cấp vùng gắn với logistics lạnh và cụm công nghiệp hỗ trợ Cần Thơ - Vĩnh Long - Đồng Tháp. Thành phố cũng đẩy nhanh đầu tư hạ tầng cụm công nghiệp theo Nghị định số 32/2024/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 303/2026/NĐ-CP); gắn quy hoạch công nghiệp chế biến với vùng nguyên liệu tập trung của ngành nông nghiệp.
Cùng với đó, thành phố thu hút có chọn lọc doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi. Ưu tiên dự án chế biến sâu, công nghệ cao, có cam kết đầu tư hoặc liên kết vùng nguyên liệu. Triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, khuyến khích hình thành các doanh nghiệp đầu tàu giữ vai trò “tổng thầu” của chuỗi.
Đồng thời, phối hợp ngành nông nghiệp nâng năng lực hợp tác xã; phổ biến mẫu hợp đồng bao tiêu có cơ chế giá sàn, chia sẻ rủi ro; mở rộng mã số vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc; cũng như kêu gọi đầu tư trung tâm logistics, kho lạnh, cảng cạn theo quy hoạch; hình thành chợ đầu mối, trung tâm giao dịch nông sản cấp vùng; đẩy mạnh thương mại điện tử và các kênh phân phối hiện đại.
Đặc biệt, thành phố xúc tiến thương mại chung của vùng. Tổ chức các chương trình xúc tiến, hội chợ mang thương hiệu chung nông sản Đồng bằng sông Cửu Long; tận dụng các FTA, đặc biệt EVFTA, CPTPP; chủ động cảnh báo sớm phòng vệ thương mại và rào cản kỹ thuật.
Cần Thơ cũng xây dựng quy chế phối hợp giữa Sở Công Thương các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam về chia sẻ thông tin thị trường, vùng nguyên liệu, danh mục dự án kêu gọi đầu tư, tránh đầu tư trùng lắp.
TP Cần Thơ quảng bá nông sản chủ lực, sản phẩm OCOP
Ngoài ra, thành phố kiến nghị Bộ Công Thương ưu tiên nguồn vốn Chương trình khuyến công quốc gia, Chương trình xúc tiến thương mại quốc gia cho các đề án mang tính liên vùng về chế biến sâu và logistics nông sản; chủ trì xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về năng lực chế biến, thị trường, cảnh báo phòng vệ thương mại cho nông thủy sản vùng Đồng bằng sông Cửu Long; cũng như nghiên cứu, đề xuất chính sách ưu đãi đầu tư cho dự án chế biến sâu, chế biến phụ phẩm nông thủy sản.
Đối với Sở Công Thương các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam, Sở Công Thương TP Cần Thơ đề nghị xây dựng và ký kết quy chế phối hợp về phát triển chuỗi chế biến nông thủy sản và logistics; luân phiên tổ chức chương trình kết nối cung cầu nông sản vùng; phối hợp với TP Hồ Chí Minh đưa nông sản chế biến của vùng vào hệ thống phân phối và kênh xuất khẩu.
Nguyễn Trang