Cần tính toán chiến lược về khâu sản xuất lẫn dự trữ xăng, dầu

Xăng dầu là mặt hàng vật tư chiến lược vô cùng quan trọng, có tác động ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp tới tới CPI của nền kinh tế. Theo đó, vấn đề cốt lõi hiện nay là phải đảm bảo nguồn cung xăng dầu, tránh để thiếu hàng, làm ảnh hưởng đến sản xuất, tiêu dùng và đời sống xã hội.

Con số dự trữ quá nhỏ bé

Thời gian gần đây, dưới sự điều hành kịp thời của Chính phủ, mặt hàng xăng dầu đã cơ bản được đảm bảo. Tuy nhiên, cách đây chưa lâu mặt hàng xăng dầu đã trở nên khan hiếm, với cảnh tượng xe máy, ô tô xếp nối hàng dài chờ đợi mua xăng dầu và việc bán xăng dầu khi đó cũng chỉ theo định mức 30 - 50 nghìn đồng/1 người/1 lần mua… 

Hiện tượng “đứt gãy” nguồn cung này mặc dù chỉ là cục bộ, diễn ra không dài… nhưng phản ánh nhiều vấn đề liên quan, trong đó có yếu tố hạ tầng dự trữ xăng dầu. Tại cuộc họp của Hội đồng thẩm định Quy hoạch hạ tầng dự trữ, cung ứng xăng dầu, khí đốt quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, diễn ra ngày 30.3 vừa qua, Bộ trưởng Bộ Công Thương cho biết, hệ thống kho dự trữ xăng dầu được phân bố trên phạm vi cả nước, nhưng tổng mức dự trữ xăng dầu mới ở mức khiêm tốn - khoảng 6,5 ngày. Cũng tại cuộc họp này, đại diện Bộ Công Thương cũng đã nêu ý kiến: “Một số cơ sở vật chất được thiết kế theo các tiêu chuẩn cũ đã không đáp ứng được các tiêu chuẩn hiện tại, cần cải tạo, sửa chữa nhiều để đảm bảo phù hợp với yêu cầu thực tế và bảo đảm an toàn cho quá trình vận hành”.

Tại Tọa đàm “Tiếp tục đẩy mạnh xã hội hóa đầu tư xây dựng hạ tầng dự trữ xăng dầu góp phần đảm bảo nguồn cung – những vấn đề đặt ra” diễn ra ngày 12/4, TS. Lưu Bình Nhưỡng, Phó trưởng Ban Dân nguyện của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho biết, hiện nay, theo thống kê chưa đầy đủ, Việt Nam có khoảng 5 triệu xe ô tô; 42,8 triệu xe máy; khoảng 857.000 doanh nghiệp; chưa tính loại xe công trình, các loại phương tiện khác sử dụng xăng dầu… hệ thống tàu biển, các phương tiện thủy sử dụng xăng rất dầu lớn. Lượng tiêu tốn xăng dầu hằng năm vô cùng lớn, thể hiện rõ tầm quan trọng của loại nhiên liệu này.

Năm 2022, nhà nước phải bỏ 9 tỷ USD để nhập khẩu, đảm bảo nguồn cung trong nước khoảng 70%. Rõ ràng, để đảm bảo cho kinh tế xã hội, sinh hoạt thường xuyên của đất nước, chưa nói đến đạt mục tiêu kinh tế ở tầm cao hơn nữa đã đòi hỏi lượng xăng dầu cần được sản xuất, sử dụng, dự trữ như nào?

TS. Lưu Bình Nhưỡng lấy dẫn chứng, Mỹ dự trữ hàng năm 434 triệu thùng dầu, tương đương 60 tỷ lít,  kho dự trữ lớn nhất thế giới này năm ngoái bị giảm 7 triệu thùng. Đứng sau là Trung Quốc, 2022 mua của Nga 86,25 triệu tấn; nhập vào 11,5 tỷ m3 khí đốt. Hàng ngày 5,6 triệu thùng dầu/ngày từ Trung Đông. Riêng Ấn Độ, UEA dự trữ dầu 6 triệu thùng tại Ấn Độ. Kho của Ấn Độ thông thường dự trữ 5 triệu thùng, tương đương 400 triệu tấn; năm 2021 Ấn Độ đã mở kho 5 triệu tấn dầu xuất ra để bình ổn giá cho cả thế giới.

Như vậy, đối với Việt Nam con số quá nhỏ bé, bình quân mỗi năm, kho dự trữ của ta có 370.000m3, tương đương 3 triệu lít. Năm 2022 đã phải tăng so với 2021 là 28% chi tiêu cho xăng dầu để nhập khẩu. Nhưng dự trữ xăng dầu chưa đả con số 10 ngày, việc nguy hiểm. Câu chuyện bà con xếp hàng rồng rắn, chen chúc mua xăng dầu cho thấy tầm quan trọng của mặt hàng chiến lược như thế nào. Đây là mặt hàng sử dụng hàng ngày, hàng giây.

Nếu chúng ta không có được nhìn chiến lược, không có được tính toán chiến lược về khâu sản xuất lẫn dự trữ thì sẽ có lúc không đối phó kịp. Đặc biệt, không dự trữ cẩn thận thì không đảm bảo để đối phó với những rủi ro lớn và chiến tranh. Nếu chiến tranh xảy ra mà chỉ dự trữ chỉ khoảng 7 ngày thì đất nước sẽ tê liệt.

Không được dự trữ đầy đủ nên xảy ra tình trạng đứt gãy nguồn cung ứng

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Đức Hạnh, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Công ty CP dầu khí Sơn Hải, hiện nay, theo quy định pháp luật là Nghị định 53 và Nghị định 95 trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu chúng tôi phải bảo đảm 20 ngày nhưng thực tế chỉ được 6,5 ngày. Vì không được dự trữ đầy đủ nên xảy ra tình trạng đứt gãy nguồn cung ứng nên các doanh nghiệp như chúng tôi rất khó.

Như Nhật Bản, dự trữ xăng dầu quốc gia 126 ngày tại kho Nhà nước và kho thuê của tư nhân. Doanh nghiệp dự trữ 78 ngày tại các kho, bể chưa lọc dầu và tại các kho xăng dầu thuộc doanh nghiệp tư. Dự trữ hợp tác với các quốc gia khác sản xuất mỏ là 4 ngày. Dự trữ này doanh nghiệp 50 % đối với dầu mỏ và dầu thô. Đối với quốc gia là 90% dầu thô, 10% đối với các loại hình dự trữ khác. Việc dự trữ 90% dầu thô là để tiết kiệm chi phí, hiệu quả kinh tế vì đỡ hao hụt, bay hơi.

Về giải pháp, theo ông Nguyễn Đức Hạnh, Nhà nước nên sớm hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật. Có thể ban hành Luật Dự trữ nguyên liệu xăng dầu như Nhật Bản ban hành 2 luật dự trữ và luật giám sát chất lượng.

“Như bản thân tôi, năm ngoái loay hoay hơn nửa năm làm kho dự trữ xăng dầu 35.000 – 40.000 m3 với tổng mức đầu tư 500 tỷ. Nhưng khi cân đối tài chính, cân đối dự trữ xăng dầu đưa ra các ngân hàng vay vốn rất khó các ngân hàng không chấp nhận. Vì đầu vào hoàn toàn là thị trường nhưng đầu ra do Nhà nước hoàn toàn điều hành. Như vậy, điều hành xăng dầu theo thế giới phẳng. Lợi nhuận kinh doanh rất mỏng, rất thấp nhưng rủi ro rất là cao. Mặt hàng nếu một vài ngày không bán được là lỗ, nhiều khi chiết khấu đến 2.000 nhưng giá giảm đến 1.900. Cho nên, rất khắc nghiệt, các doanh nghiệp kinh doanh mấy năm nay rất khó khăn. Đề nghị các cơ quan, bộ ngành có giải pháp thời gian tới” ông Nguyễn Đức Hạnh chia sẻ.

Cũng tại tọa đàm, ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch Tài chính - Bộ Công Thương, về vai trò của hạ tầng dự trữ xăng dầu, có thể đặt ra 6 yêu cầu, Thứ nhất là góp phần cho giảm thiểu tối đa chi phí vận tải. Thứ hai bảo đảm chất lượng xăng dầu. Thứ ba là công tác cung ứng xăng dầu kịp thời và nhanh chóng. Thứ tư duy trì nguồn cung xăng dầu cho các đầu mối tiêu thụ. Thứ năm là chủ động và bình ổn giá khi thị trường dầu mỏ thế giới có sự biến động. Và cuối cùng là mang lại hiệu quả kinh doanh cho doanh nghiệp và lợi ích gián tiếp cho sự phát triển kinh tế- xã hội tại địa bàn có kho xăng dầu.

N.Vũ