Tình trạng kháng thuốc kháng sinh hiện đang là một mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe con người, và đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào danh sách 10 thách thức lớn nhất ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng toàn cầu.
Kháng thuốc không chỉ làm tăng tỷ lệ tử vong mà còn gây ra những tác động nghiêm trọng đối với chi phí điều trị, kéo dài thời gian chữa bệnh và gây ra khó khăn cho công tác y tế. Vì vậy, việc kiểm soát kê đơn thuốc, đặc biệt là thuốc kháng sinh, đang trở thành một vấn đề cấp bách tại nhiều quốc gia, bao gồm Việt Nam.
Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), kháng thuốc kháng sinh đã gây ra khoảng 5 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu. Sự gia tăng nhanh chóng của tình trạng này khiến công tác điều trị trở nên khó khăn hơn, tạo gánh nặng tài chính lớn cho hệ thống y tế.
Việc sử dụng thuốc kháng sinh không đúng cách đang góp phần làm tăng tỷ lệ kháng thuốc, từ đó làm giảm hiệu quả điều trị và gia tăng nguy cơ mắc phải các bệnh nghiêm trọng.
Mới đây, trong một hội nghị chuyên đề về bệnh truyền nhiễm tại Bệnh viện Chợ Rẫy, TS-BS. Lê Quốc Hùng, Trưởng khoa Bệnh nhiệt đới, đã công bố những con số đáng báo động về tình trạng nhiễm khuẩn kháng thuốc. Mỗi tháng, bệnh viện tiếp nhận gần 500 ca nhiễm khuẩn gram âm đa kháng và hơn 200 ca nhiễm khuẩn gram dương kháng thuốc.
Đặc biệt, nhiều ca nhiễm khuẩn bắt nguồn từ cộng đồng chứ không phải từ bệnh viện. Những vi khuẩn kháng thuốc như tụ cầu vàng và các vi khuẩn gram âm kháng hầu hết các loại kháng sinh hiện nay đang trở thành mối đe dọa lớn đối với sức khỏe cộng đồng.
Bộ Y tế đã quyết liệt triển khai các biện pháp kiểm soát việc kê đơn thuốc, đặc biệt là thuốc kháng sinh, thông qua việc áp dụng đơn thuốc điện tử.
Tại Việt Nam, việc tự ý mua thuốc kháng sinh mà không cần đơn của bác sĩ vẫn diễn ra phổ biến, không chỉ vi phạm quy định của Bộ Y tế mà còn làm gia tăng tình trạng kháng thuốc trong cộng đồng.
Để giải quyết vấn đề này, Bộ Y tế đã quyết liệt triển khai các biện pháp kiểm soát việc kê đơn thuốc, đặc biệt là thuốc kháng sinh, thông qua việc áp dụng đơn thuốc điện tử. Hệ thống đơn thuốc điện tử giúp các bác sĩ kê đơn chính xác hơn, đồng thời giúp lưu trữ và giám sát dữ liệu kê đơn một cách minh bạch.
Bộ Y tế yêu cầu tất cả các cơ sở y tế kết nối với hệ thống đơn thuốc điện tử và liên thông với các nhà thuốc để đảm bảo thuốc chỉ được bán khi có đơn hợp pháp. Tuy nhiên, hiện nay, chỉ khoảng 30% cơ sở y tế thực hiện liên thông dữ liệu đầy đủ với hệ thống quốc gia, điều này cho thấy cần phải có cải tiến mạnh mẽ trong triển khai hệ thống này.
Về lộ trình triển khai đơn thuốc điện tử, Bộ Y tế yêu cầu các bệnh viện chuyên khoa phải thực hiện kê đơn điện tử ngay sau khi Thông tư 27/2021/TT-BYT có hiệu lực.
Đến ngày 1/1/2026, các bệnh viện sẽ phải thực hiện kê đơn thuốc điện tử, và đến 1/1/2027, tất cả cơ sở khám chữa bệnh còn lại phải triển khai hệ thống này. Đây là bước đi quan trọng nhằm quản lý việc sử dụng thuốc kháng sinh chặt chẽ hơn, giảm thiểu lạm dụng và kháng thuốc, đồng thời nâng cao chất lượng điều trị.
Bên cạnh việc triển khai đơn thuốc điện tử, Bộ Y tế cũng đang xây dựng Dự thảo thông tư mới về quy định kê đơn thuốc. Dự thảo này đưa ra các quy định chặt chẽ để đảm bảo thuốc kháng sinh chỉ được kê khi có chỉ định rõ ràng từ bác sĩ, dựa trên các tài liệu chính thống như hướng dẫn điều trị của Bộ Y tế, Dược thư quốc gia hoặc tờ hướng dẫn sử dụng thuốc được cấp phép.
Thêm vào đó, thời gian kê đơn không vượt quá 30 ngày, trừ những trường hợp đặc biệt như thuốc gây nghiện hoặc thuốc giảm đau cho bệnh nhân ung thư hoặc AIDS.
Dự thảo cũng quy định các loại thuốc không được kê vào đơn thuốc, bao gồm thuốc không có mục đích điều trị, thuốc chưa được cấp phép lưu hành tại Việt Nam, thực phẩm chức năng và mỹ phẩm. Các đơn thuốc cần ghi đầy đủ thông tin người bệnh như số định danh cá nhân, địa chỉ và thông tin bổ sung cho trẻ dưới 72 tháng tuổi, nhằm đảm bảo tính chính xác và minh bạch.
Kháng thuốc kháng sinh là vấn đề nghiêm trọng đe dọa hiệu quả điều trị và sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, việc kiểm soát chặt chẽ kê đơn thuốc và quản lý sử dụng thuốc kháng sinh là cần thiết.
Để chiến thắng trong “cuộc chiến” này, cần sự chung tay của các cơ quan chức năng, cơ sở y tế và ý thức tự giác của người dân trong việc sử dụng thuốc đúng cách.
Thanh Cao