Chợ Đồng Xuân chính thức vận hành mô hình “Chợ chuyển đổi số”

Việc tiểu thương chợ Đồng Xuân trực tiếp giới thiệu sản phẩm qua livestream cho thấy tư duy kinh doanh tại chợ truyền thống đang dần thay đổi. Tuy nhiên, để mô hình đi vào thực chất, người bán vẫn cần được hỗ trợ về kỹ năng, vận chuyển, quản lý đơn hàng và tuân thủ pháp luật.

Tiểu thương mở thêm kênh bán hàng

Chiều 28/8, chợ Đồng Xuân chính thức vận hành mô hình “Chợ chuyển đổi số”. Điểm nhấn trong ngày ra mắt là phiên Mega Livestream “Hoàn Kiếm vươn mình” diễn ra trên TikTok từ 15 giờ đến 18 giờ.

Trong ba giờ phát sóng, người xem được giới thiệu nhiều nhóm sản phẩm như đồ lưu niệm, đồ thủ công, vật dụng trang trí, quần áo trung niên và bánh, mứt, kẹo truyền thống. Các cơ sở tham gia gồm Đồng Xuân Art, Tuấn Hà Handicraft, Hòa Dũng, Thời trang Bình Thủy và Bảo Minh.

Thay vì đứng sau quầy chờ khách như phương thức kinh doanh quen thuộc, tiểu thương được hướng dẫn chuẩn hóa thông tin, hình ảnh sản phẩm, xây dựng nội dung giới thiệu, tương tác với người xem và trải nghiệm chốt đơn trực tuyến. Đây là bước thay đổi đáng chú ý với những hộ kinh doanh vốn phụ thuộc nhiều vào lượng khách đến chợ.

Đáng chú ý, livestream chỉ là một phần của mô hình, chương trình còn hỗ trợ thanh toán không dùng tiền mặt, chuẩn hóa đăng ký và kê khai thuế, quản lý sổ sách, nộp thuế điện tử qua eTax Mobile.

Trong hoạt động quản lý, App Chợ được đưa vào sử dụng để số hóa thông tin tiểu thương, điểm kinh doanh và ngành hàng, đồng thời tạo kênh trao đổi giữa đơn vị khai thác chợ với các hộ kinh doanh.

Website giới thiệu chợ Đồng Xuân cũng được tích hợp chatbot AI song ngữ Việt – Anh. Sơ đồ các khu vực và ngành hàng được cung cấp bằng mã QR, giúp khách mua sắm, đặc biệt là khách du lịch nước ngoài, dễ tìm kiếm thông tin hơn.

Như vậy, chuyển đổi số tại chợ Đồng Xuân không dừng ở việc đưa một vài sản phẩm lên mạng xã hội. Mô hình hướng tới tác động đồng thời vào ba nhóm: người bán có thêm công cụ kinh doanh, đơn vị quản lý có thêm dữ liệu và khách hàng có thêm tiện ích khi mua sắm.

Hướng đi này được triển khai trong bối cảnh thương mại điện tử ngày càng trở thành một kênh phân phối quan trọng. Theo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, quy mô thương mại điện tử Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5% và chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa, dịch vụ.

Được hình thành từ năm 1889, chợ Đồng Xuân không chỉ là nơi mua bán mà còn mang giá trị lịch sử và văn hóa thương mại của khu phố cổ Hà Nội. Đây chính là lợi thế khác biệt khi đưa chợ lên môi trường số. Ngoài hàng hóa, những câu chuyện về người bán, gian hàng lâu năm, sản phẩm thủ công và nếp giao thương truyền thống đều có thể trở thành nội dung thu hút người xem.

Việc một số tiểu thương sẵn sàng xuất hiện trước máy quay vì thế là tín hiệu tích cực. Người bán đã bắt đầu nhìn thấy khách hàng không chỉ là người đi qua quầy mà còn có thể là người đang theo dõi điện thoại tại một địa phương khác.

Cần thời gian để mô hình đi vào thực chất

Dù vậy, một phiên livestream chưa đủ để khẳng định chợ Đồng Xuân đã chuyển đổi số thành công. Các nguồn thông tin công khai mới cho biết tên những cơ sở tham gia và nhóm sản phẩm được giới thiệu, chưa công bố số lượt xem, đơn hàng thành công, doanh thu, tỷ lệ hoàn trả hoặc chi phí tổ chức.

Bởi vậy, hoạt động ngày 28/8 phù hợp hơn khi được nhìn nhận là một buổi thực hành, giúp tiểu thương làm quen với cách bán hàng mới. Giá trị ban đầu không chỉ nằm ở số đơn hàng mà còn ở việc người bán biết chuẩn bị thông tin, giới thiệu sản phẩm, trả lời khách và xử lý giao dịch trực tuyến.

Livestream nhìn qua có vẻ đơn giản, nhưng phía sau là cả một quy trình. Trước khi phát sóng, người bán phải chuẩn bị nội dung, hình ảnh, giá niêm yết và số lượng tồn kho. Sau phiên live là các công việc xác nhận đơn, đóng gói, giao hàng, xử lý đổi trả và chăm sóc khách.

Nếu không có người hỗ trợ, tiểu thương sẽ khó vừa trông quầy, vừa trả lời bình luận và quản lý đơn trực tuyến. Để mô hình duy trì lâu dài, các hộ cần được hướng dẫn sử dụng phần mềm đơn giản, xây dựng lịch phát sóng phù hợp và phối hợp trong khâu đóng gói, giao nhận.

Mỗi nhóm hàng tại chợ Đồng Xuân cũng đặt ra yêu cầu khác nhau. Quần áo cần mô tả rõ kích cỡ, chất liệu và màu sắc; hàng thủ công cần đóng gói cẩn thận; thực phẩm phải có nhãn, hạn sử dụng, nguồn gốc và điều kiện bảo quản. Không phải mặt hàng nào dễ bán trực tiếp cũng phù hợp với vận chuyển đường dài.

Khi lên sàn, hàng hóa tại chợ còn phải cạnh tranh với hàng nghìn sản phẩm tương tự. Người bán phải tính thêm phí nền tảng, chi phí đóng gói, khuyến mại, vận chuyển và nguy cơ hoàn đơn. Nếu chỉ dựa vào giảm giá, tiểu thương khó cạnh tranh với các nhà bán hàng chuyên nghiệp có kho lớn và đội ngũ vận hành riêng.

Lợi thế phù hợp hơn của chợ Đồng Xuân nằm ở uy tín của địa điểm, bản sắc phố cổ, sản phẩm đặc trưng và câu chuyện phía sau từng gian hàng. Livestream có thể vừa là kênh bán hàng, vừa là phương tiện thu hút người xem đến tham quan và mua sắm trực tiếp.

Cơ hội mở rộng cũng đi kèm trách nhiệm lớn hơn. Luật Thương mại điện tử và Nghị định 248/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 yêu cầu xác thực người bán và người trực tiếp livestream. Thông tin về công dụng, chất lượng, xuất xứ, giá, bảo hành và khả năng cung ứng phải trung thực. Người mua cũng cần được biết rõ chính sách đổi trả và phương thức khiếu nại.

Hà Nội đang yêu cầu giám sát thường xuyên hoạt động livestream có dấu hiệu kinh doanh hàng giả trên TikTok, Facebook và Shopee. Điều này đồng nghĩa khi sạp hàng xuất hiện trên mạng, sản phẩm, lời giới thiệu và trách nhiệm của người bán cũng trở nên minh bạch, dễ kiểm tra hơn.

Trước ngày ra mắt mô hình, Công an Hà Nội đã tập huấn cho tiểu thương về nhận diện lừa đảo trực tuyến, bảo vệ tài khoản, dữ liệu và tài sản khi giao dịch. Đây là bước chuẩn bị cần thiết, bởi người bán mới tham gia môi trường số có thể trở thành mục tiêu của tài khoản giả mạo, đường dẫn thanh toán giả hoặc các thủ đoạn chiếm quyền quản lý gian hàng.

Việc tiểu thương chợ Đồng Xuân lên livestream là dấu hiệu tích cực, cho thấy chợ truyền thống đang chủ động thích nghi với thay đổi của thị trường. Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình không nên chỉ đo bằng sự sôi động trong ngày ra mắt. Thước đo rõ ràng hơn phải là số hộ tiếp tục bán hàng sau vài tháng, số đơn hoàn tất, tỷ lệ khách quay lại và khả năng tự vận hành khi không còn đội ngũ chương trình đứng phía sau. Khi đó, “chợ chuyển đổi số” mới thực sự trở thành một phương thức kinh doanh lâu dài.

Quốc Toản