Đó là khẳng định của ông Phạm Đình Đoàn, Chủ tịch Tập đoàn Phú Thái - Phó Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam khi trao đổi với phóng viên Tạp chí Thương Trường. Đồng thời ông nhấn mạnh các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam cần có những bước thay đổi mạnh mẽ hơn nữa để bắt kịp các xu hướng tiêu dùng trong thời đại ứng dụng công nghệ số, đóng góp hơn nữa vào tăng trưởng kinh tế đất nước.
PV: Tập đoàn Phú Thái là tập đoàn phân phối bán lẻ lớn mạnh tại Việt Nam. Công ty hoạt động trong 5 lĩnh vực chính là phân phối, bán lẻ, logistics, công nghiệp và bất động sản. Trong thời gian khó khăn do dịch bệnh Covid-19 vừa qua, nhất là trong năm 2021 khi dịch bệnh diễn biến phức tạp, nhiều doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khăn trong sản xuất và phân phối trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu bị đứt gãy, Tập đoàn đã đương đầu với những khó khăn gì và những giải pháp vượt qua những khó khăn thử thách đó, thưa ông?
Ông Phạm Đình Đoàn: Làn sóng Covid-19 lần thứ 4 quay trở lại từ tháng 5/2021 khiến tốc độ tăng trưởng của ngành bán lẻ so với cùng kỳ năm trước bị giảm mạnh. Theo Tổng cục Thống kê, tính chung 11 tháng năm 2021, doanh thu ngành bán lẻ đạt 4.128,5 ngàn tỉ đồng, giảm 8,7% so với cùng kỳ năm trước, nếu loại trừ yếu tố giá giảm 10,4% (cùng kỳ năm 2020 giảm 3,8%). Đang trong thời kỳ biến động của điều kiện kinh tế đầy thách thức, đại dịch đã thêm vào những thách thức mới khiến doanh nghiệp bán lẻ lại càng khó khăn.
Phân phối bán lẻ luôn phải đối mặt nhiều thách thức trong bảo đảm cung ứng hàng hóa, giữ bình ổn giá cả, hỗ trợ đầu ra. Bối cảnh chung khiến ngành phân phối và bán lẻ nói chung cũng như Phú Thái nói riêng không tránh khỏi nhiều thiệt hại nặng nề như không tiếp cận được khách hàng, đứt gãy chuỗi cung ứng, doanh thu giảm mạnh có công ty trong Tập đoàn giảm tới 70%, phải cho lao động nghỉ việc, ảnh hưởng lớn tới việc tiếp cận khách hàng, đến dòng tiền và nhân công. Có công ty phải tạm ngưng hoạt động hoặc tạm đóng cửa trong thời gian giãn cách xã hội.
Đứng trước khó khăn này cùng với các giải pháp ban hành về quy định, quy trình phòng chống dịch, xây dựng các kịch bản kinh doanh với các tình huống khác nhau để chủ động, ứng phó linh hoạt, chúng tôi đã chuyển đổi nhanh kết cấu mặt hàng bổ sung các mặt hàng có khả năng thích ứng nhanh như đồ bảo hộ lao động, sản xuất khẩu trang. Chuyển đổi sang các sản phẩm mà xã hội đang cần, để vừa duy trì hoạt động vừa tạo việc làm cho người lao động. Tăng tốc đối với các công ty ít bị ảnh hưởng hơn để gánh đỡ cho các công ty khó khăn. Không ngừng nỗ lực giữ vững vị thế và mở rộng kênh mua sắm trực tuyến bằng giải pháp cam kết giá bình ổn và giao hàng nhanh đối với hàng tiêu dùng nhanh. Từng bước nâng cấp hệ thống, tiệm cận phương thức giao hàng và thanh toán tiện dụng nhất, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân mua sắm trực tuyến, kết hợp đào tạo đội ngũ cán bộ nhân viên, nắm bắt các giải pháp công nghệ để biến những ý tưởng kinh doanh trở thành hiện thực trong giai đoạn này. Do đó, trong thời gian dịch bệnh, lượng hàng được mua trực tuyến tăng gấp nhiều lần so với trước dịch và tăng so với kênh bán hàng trực tiếp.
Tập trung khai thác các lợi thế từ chuyển đổi số, từng bước thay đổi quy trình, công nghệ, quản trị nên đạt được những thành công đáng kể, giúp tiết kiệm được chi phí, tăng hiệu quả kinh doanh. Ứng dụng công nghệ vào quản lý - là định hướng được Phú Thái thực hiện từ các năm trước, đã được thúc đẩy mạnh mẽ trong năm 2020 - 2021 để ứng phó với điều kiện giãn cách xã hội, hạn chế giao thương do đại dịch COVID-19 trên toàn cầu. Chuyển đổi số từng bước đã được triển khai nhanh ở cả các công ty con, công ty thành viên. Hàng loạt các dự án chuyển đổi số đã và đang được triển khai trong nhiều lĩnh vực ở hầu hết các hoạt động của Phú Thái như quản trị, tài chính, nhân sự, kinh doanh quốc tế và chuỗi cung ứng…Những công cụ này là cánh tay đắc lực giúp Phú Thái duy trì sự ổn định, đảm bảo quản trị hoạt động và hiệu suất ngay cả trong bối cảnh dịch bệnh.
Nhìn lại năm 2020 và 2021 nhiều biến động, thành công của Phú Thái đó chính là duy trì sự hoạt động ổn định, hiệu quả của phần lớn đơn vị thành viên đồng thời đảm bảo việc làm, thu nhập và các phúc lợi cho hơn 5.000 cán bộ nhân viên của công ty trên cả nước và đóng góp được công sức vào việc thực hiện mục tiêu kép của Chính phủ. Chúng tôi càng thấy rõ: “Bạn sẽ khám phá ra chính mình một bậc cao hơn sau mỗi lần vượt qua nghịch cảnh”, như Thomas Edison đã nói.
PV: Đại dịch Covid-19 xuất hiện và kéo dài trong suốt 2 năm qua khiến cuộc sống hàng triệu người trên thế giới bị đảo lộn, nhiều ngành, nhiều lĩnh vực lâm vào khủng hoảng, nền kinh tế sụt giảm tăng trưởng nghiêm trọng. Thế nhưng, trong bối cảnh chung nhiều xáo trộn đó thì ngành bán lẻ Việt Nam lại được đánh giá đã thực sự tìm thấy “cơ”, trong “nguy”. Ông có thể cho biết, Tập đoàn Phú Thái đã có những chuẩn bị như thế nào để đón các cơ hội này?
Ông Phạm Đình Đoàn: Covid-19 đã ảnh hưởng đến hầu hết mọi khía cạnh của người tiêu dùng, buộc doanh nghiệp cũng phải sáng tạo, phản ứng nhanh để thích ứng với xu hướng và cách thức tiêu dùng mới của người dân. Giữa cơn bão thị trường và sức ép tinh thần mà đại dịch gây ra, công ty nào đứng ra hỗ trợ người tiêu dùng lập kế hoạch và bảo vệ tài chính sẽ trở nên khác biệt.
Đến nay, Tập đoàn đã có sự chuẩn bị từ chiến lược cho đến các chương trình cụ thể để vượt qua và linh hoạt thích ứng với các tình huống nhằm chinh phục các mục tiêu đề ra như: Ứng dụng hiệu quả quản trị sự thay đổi, củng cố hệ thống kiểm soát nội bộ và quản lý rủi ro vững chắc giúp dự phòng trước được những thay đổi, giúp biến “nguy” thành “cơ,” tận dụng và củng cố các lợi thế cạnh tranh, nhấn mạnh vào 3 vấn đề: nhân sự phù hợp, chiến lược khác biệt, quản trị đặc thù để ứng phó với khủng hoảng ngay tại thời điểm xảy ra. Nhưng quan trọng nhất là có sự tận tâm, tâm huyết với thị trường và khách hàng, bởi hành động của doanh nghiệp giữa đại dịch sẽ là “sợi dây gắn kết” người dùng với thương hiệu họ yêu thích.
Chúng tôi cũng thay đổi mô hình kinh doanh, từ sản xuất đến phân phối, vận chuyển, tiêu thụ, coi là giải pháp tốt nhất giúp phát triển trong tình hình mới. Cũng như phát triển TMĐT; Kinh doanh có ý thức, từ tìm nguồn cung ứng tiêu chuẩn và bền vững đến xây dựng quy trình sản xuất kinh doanh không ô nhiễm, tác động tiêu cực đến môi trường, đến phân phối các sản phẩm có “nhãn xanh” thân thiện môi trường đến tay người tiêu dùng; Ứng dụng công nghệ kỹ thuật mới trong phân phối, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để tăng cường đặt hàng và giao hàng qua các nền tảng công nghệ đã được chuẩn bị trước, kết hợp kênh kinh doanh truyền thống với TMĐT, phát triển các hình thức online, e-commerce, thanh toán không tiền mặt, thanh toán không tiếp xúc, cũng như tích hợp dữ liệu và thông tin từ các nguồn khác nhau để thúc đẩy phân phối hàng hóa SP dọc theo chuỗi giá trị.
Mặt khác, tái cơ cấu để thực hiện các chiến lược phân phối bán lẻ mới, hướng đến người dùng trẻ, năng động. Phát triển bán hàng đa kênh, đẩy mạnh các hình thức mua sắm online, củng cố lại tất cả hệ thống bán lẻ, các điểm bán hàng, giảm bớt những điểm bán hàng kém chất lượng, bên cạnh việc mở rộng danh mục hàng hóa phân phối tại các hệ thống bán lẻ với những sản phẩm mới để gia tăng lượng khách hàng, trên cơ sở hiểu biết sâu sắc về sở thích, thị hiếu và hành trình của người mua, người tiêu dùng. Không đơn thuần chỉ là giảm giá trên từng sản phẩm, mà cần có sự đầu tư và áp dụng các combo hàng khuyến mãi, kết hợp theo nhóm sản phẩm liên quan như nước giặt với nước xả, dầu gội với dầu xả… và kết hợp chéo giữa các loại hình dịch vụ để khuyến mãi thiết thực hơn, chăm sóc khách hàng chu đáo hơn.
PV: Nhiều chuyên gia trong ngành bán lẻ cho rằng, mô hình bán lẻ hiện đại của Việt Nam đã bắt đầu cho quả ngọt, tuy nhiên, vẫn cần có những bước thay đổi mạnh mẽ hơn nữa. Vậy theo ông, mô hình bán lẻ hiện đại ở nước ta hiện nay cần có những thay đổi gì để bắt kịp các xu hướng tiêu dùng trong thời đại ứng dụng công nghệ số, đóng góp mạnh mẽ vào tăng trưởng của nền kinh tế đất nước?
Ông Phạm Đình Đoàn: Xin lưu ý là, sau đợt bùng phát dịch Covid-19 lần thứ 4, lần đầu tiên trong 2-3 năm qua, chỉ số niềm tin người tiêu dùng Việt Nam trong quý III/2021 chỉ ở mức 105 điểm, thấp hơn nhiều so với chỉ số niềm tin người tiêu dùng ở mức 126 điểm của cả khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Khảo sát của YoGov đưa ra tháng 6/2021 cho thấy kênh mua sắm không chỉ dừng lại ở những sàn thương mại tập trung lớn như Shopee, Lazada, Tiki, Sendo nữa, mà còn những hình thức mua sắm trực tuyến tự phát triển theo các nhãn hãng, nhóm hàng. Khách hàng ngày càng có nhiều sự lựa chọn mua sắm trực tuyến theo sở thích và sự thuận tiện của mình nhiều hơn và xu hướng người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu vẫn đang tiếp diễn. Vì vậy, bên cạnh việc xây dựng được thương hiệu tốt, tạo được niềm tin với người tiêu dùng thì ngay trong thời điểm dịch bệnh khó khăn, hàng hoá vẫn được ủng hộ. Mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng trực tuyến, nền tảng số cần được phát triển mạnh và bán hàng hỗn hợp Omnichannel cần tiếp tục phát triển cùng với sự tái cấu trúc hoạt động từ cửa hàng vật lý, nhà kho đến trụ sở văn phòng hỗ trợ. Chuyển đổi số trong phân phối bán lẻ là xu thế, là yêu cầu bắt buộc các doanh nghiệp cần xúc tiến nhanh hơn nữa, kết hợp với đổi mới sáng tạo từ trong các mô hình kinh doanh để có những giải pháp đột phá sẽ tạo sức mạnh to lớn của phân phối bán lẻ.
Tuy nhiên, bất chấp xu thế bùng nổ của thương mại điện tử (e-Commerce), các cửa hàng bán lẻ và trung tâm thương mại vẫn giữ được ưu thế về thị phần, ngay cả ở các nền kinh tế hàng đầu như tại Mỹ, tỉ lệ hàng bán trực tuyến trên tổng doanh thu bán lẻ ghi nhận ở mức 20% vào năm 2020, ở Trung Quốc là 27%. Có thể thấy trong vài năm nữa, vai trò của các cửa hàng vật lý tuy có giảm nhưng cơ bản vẫn giữ được ưu thế nếu có chiến lược hợp lý, vì vậy các trung tâm thương mại phải điều chỉnh lại mô hình kinh doanh sao cho hấp dẫn khách hàng đến vui chơi và mua sắm nhiều hơn, tạo ra những không gian dịch vụ thu hút khách hàng, thông qua việc bổ sung thêm các khu vực giải trí, ăn uống, thậm chí mở rộng các hoạt động dành cho những bạn trẻ thuộc thế hệ Gen Z. Cũng cần điều chỉnh cơ cấu ngành hàng cho phù hợp với thực tế mới.
Các mô hình khu đô thị, khu du lịch, mô hình lĩnh vực thương mại - dịch vụ, phục vụ cho cộng đồng cư dân và khách hàng trong các khu đô thị, khu dân cư qua hệ thống cửa hàng thời trang - phụ kiện - mỹ phẩm - cửa hàng tiện lợi, các công viên xung quanh trung tâm thương mại cần phát triển để kết nối cộng đồng, vừa là tiện ích cho cư dân vừa là động lực thu hút thêm khách hàng đến với trung tâm thương mại.
Hợp tác thương hiệu là chiến lược tiếp thị cũng cần xem xét áp dụng để tạo nên các sản phẩm hoặc dịch vụ sở hữu nhiều tên thương hiệu khác nhau như một phần của liên minh chiến lược, như Kido và Tập đoàn Central Retail Việt Nam vừa ký hợp tác chiến lược đầu tư phát triển ở mảng bán lẻ.
PV: Năm 2022 được dự báo tiếp tục là một năm còn nhiều khó khăn do tình hình dịch Covid-19 vẫn diễn biến phức tạp, đòi hỏi các doanh nghiệp trong ngành bán lẻ, trong đó có các thành viên của Hiệp hội các nhà bán lẻ VN phải thích ứng phù hợp. Tuy nhiên bên cạnh đó, cũng cần có sự chỉ đạo, điều hành từ phía Chính phủ để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp bán lẻ và tiếp tục có những bứt phá tăng trưởng trong năm mới. Với tư cách là Phó Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ VN, ông có kiến nghị gì về mặt chính sách nhằm tháo gỡ khó khăn và hỗ trợ cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực phân phối bán lẻ?
Ông Phạm Đình Đoàn: Ngành Phân phối bán lẻ luôn là cầu nối quan trọng giữa sản xuất và tiêu dùng, đặc biệt, trong bối cảnh dịch Covid-19. Chính phủ cần có biện pháp chống dịch có hiệu quả, nhất quán từ trên xuống dưới, đồng thời không làm gián đoạn chuỗi kinh doanh, chuỗi cung ứng vận tải hàng hóa và “cứu doanh nghiệp” tồn tại qua giai đoạn rất khó khăn này. Các chương trình hỗ trợ của Chính phủ tới đây nhằm giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn, cần được thực hiện theo hướng tập trung, đúng đối tượng và thực chất hơn, theo sát với nhu cầu của doanh nghiệp.
Chính phủ cần xây dựng chiến lược phát triển thị trường nội địa, xây dựng những doanh nghiệp bán buôn, bán lẻ hiện đại, có mạng lưới rộng, phát triển nhanh, đổi mới và hoàn thiện phương thức Kinh doanh theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp để tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường nội địa, nhất là thời điểm hiện nay. Cần xây dựng quy hoạch phát triển ngành thương mại, quy hoạch kết cấu hạ tầng thương mại cả nước và các địa phương đồng thời bổ sung, sửa đổi quy chuẩn để hướng dẫn phát triển các loại hình kinh doanh thương mại, làm cơ sở để doanh nghiệp đầu tư, là tiền đề kiểm soát thị trường của cơ quan quản lý. Cần có chiến lược và thực thi hiệu quả việc đầu tư xây dựng hệ thống Logistic toàn quốc.
Chính phủ cũng cần tạo cơ chế để các doanh nghiệp bán lẻ trong nước có đất đai, có vốn, có công nghệ để mở rộng chuỗi bán lẻ theo quy hoạch. Cần có chính sách hỗ trợ, phát triển nhanh các tập đoàn phân phối bán lẻ Việt đủ sức cạnh tranh trên thị trường, làm ăn uy tín, mở rộng cửa đón hàng Việt vào để phục vụ nhu cầu của người tiêu dùng, đồng thời đảm bảo lợi ích cho nhà sản xuất Việt một cách công bằng, minh bạch và ổn định lâu dài. Thực hiện có hiệu quả thiết thực việc cung cấp thông tin thị trường, cập nhật thông tin sản phẩm, thị trường, ngành hàng, công nghệ, cạnh tranh. Hỗ trợ thúc đẩy khởi nghiệp, đổi mới, sáng tạo, ứng dụng và hiện đại hóa KH - CN, khai thác cơ hội của Cách mạng 4.0; Hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc đào tạo bổ sung, đào tạo nâng cấp cho đội ngũ cán bộ nhân viên trong bối cảnh mới.
Về phía Hiệp hội các Nhà bán lẻ Việt Nam, cần tổ chức các buổi làm việc cùng các hội viên và các chuyên gia trong và ngoài nước để cùng nhìn nhận bối cảnh hiện tại, thực tế năng lực của doanh nghiệp, tác động từ các hiệp định thương mại từ đó đưa ra những đề xuất, kiến nghị Chính Phủ nên có động thái phù hợp nhất để hỗ trợ các nhà phân phối bán lẻ trong nước phát triển nhanh, nâng cao giá trị trong chuỗi cung ứng. Đồng thời phía Chính Phủ cũng cần cơ chế tiếp thu, xử lý và phản hồi lại các kiến nghị được đưa ra. Bên cạnh đó, Hiệp hội rất mong muốn Chính phủ có các buổi làm việc trực tiếp có hiệu quả với các nhà phân phối bán lẻ trong nước để tìm ra hướng phát triển của ngành bán lẻ.
Đúng là năm 2022 như dự báo sẽ còn nhiều khó khăn, nhưng: “Con đường ngắn nhất để thoát khỏi gian nan là đi xuyên qua nó”, như một tác giả khuyết danh đã nói.
PV: Trân trọng cảm ơn ông!
Thanh Thuý