Theo Chuyên gia kinh tế Lê Quốc Phương, để thúc đẩy xuất khẩu phát triển theo hướng bền vững, đầu tiên là phải phát triển được công nghiệp hỗ trợ để tận dụng được các ưu đãi của các FTA (Hiệp định thương mại tự do). Tuy nhiên để đạt được điều này cần chi phí rất lớn.
Những khó khăn mà doanh nghiệp sẽ phải đối diện
Năm 2021, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt kỷ lục 668,5 tỷ USD. 6 tháng đầu năm 2022, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 371,17 tỷ USD, tăng 16,4% so với cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa vẫn còn một số tồn tại, hạn chế như tăng trưởng xuất khẩu cao nhưng chưa bền vững; nền kinh tế chưa khai thác hết lợi thế cạnh tranh dựa vào công nghệ, trình độ lao động, quản lý… để tạo ra các nhóm hàng xuất khẩu có khả năng cạnh tranh cao, có hàm lượng khoa học, công nghệ cao.
Tại Tọa đàm Phát triển xuất khẩu bền vững trong bối cảnh thực thi các FTA, chia sẻ về những thách thức đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu thời gian tới, Chuyên gia kinh tế Lê Quốc Phương cho rằng, bước vào 2021 một loạt sự kiện xảy ra, khiến năm 2022 nền kinh tế sẽ gặp nhiều khó khăn.
Rất nhiều sự kiện nổi bật, đặc biệt là từ cuộc xung đột Nga - Ukraina, và Chính sách Zero Covid-19 tại Trung Quốc… khiến giá cả thế giới, đặc biệt giá nhiên liệu, xăng dầu, lương thực cũng bị ảnh hưởng và Việt Nam cũng không tránh khỏi.
Từ những tác động đó, trong năm 2022 thế giới có khả năng suy thoái, cụ thể nhiều nước trên bờ suy thoái do giá thế giới bị đẩy lên, lạm phát cao chưa từng có từ 30-40 năm nay. Theo đó, để chống lạm phát các nền kinh tế buộc tăng lãi suất và việc tăng lãi suất sẽ dẫn đến nền kinh tế suy giảm, đặc biệt, nhiều khả năng nhiều nền kinh tế sẽ bị suy yếu nặng…
TS Lê Quốc Phương - Chuyên gia kinh tế (Ảnh: Báo Công Thương)
Điều này cũng đặt ra thách thức lớn đến chi phí đầu vào, như giá nguyên liệu, giá logistics tăng mạnh cũng ảnh hưởng đến các doanh nghiệp xuất khẩu. Bên cạnh đó, thêm việc tăng lãi suất khiến tỉ giá tăng cũng gây khó khăn cho doanh nghiệp. Mặc dù chúng ta đã sử dụng các quỹ bình ổn giá, giảm thuế bảo vệ môi trường song có thể thấy, từ nay đến cuối năm 2022 chúng ta vẫn sẽ còn nhiều khó khăn rất lớn phải đối diện, trong đó có hoạt động xuất nhập khẩu.
Nói về câu chuyện của 6 tháng cuối năm 2022 và năm 2023, ông Vương Đức Anh - Chánh Văn phòng Hội đồng quản trị Tập đoàn Dệt may Việt Nam cho biết, câu chuyện về lạm phát cao nên tăng trưởng chậm lại, lạm phát ở Mỹ đã diễn ra 9 tháng liên tục, mãi đến tháng 7 mới bắt đầu có dấu hiệu hạ nhiệt. Tuy nhiên, ở 1 góc độ khác, chúng tôi nhìn thấy tốc tăng trưởng việc làm của Mỹ vẫn rất tốt, trong tháng 7 vừa qua, Mỹ vẫn tạo ra hơn 500.000 việc làm, trong khi đó bình quân Mỹ vẫn duy trì 300-400 nghìn việc làm.
Cũng do lạm phát nên người dân Mỹ khi tham gia khảo sát các ý kiến đều muốn cắt giảm chi tiêu, nhưng thực tế theo dõi đến các chỉ số khác như doanh thu bán lẻ hay sức mua hàng tiêu dùng của người dân Mỹ thì chưa thực sự như vậy.
Với tình hình lạm phát đó, cần phải nhìn vào thực tế, người dân họ có giảm tiêu dùng thực thực sự hay không, bởi vì chúng ta sẽ đánh giá về câu chuyện tồn kho trong tiêu thụ hàng hoá của các thị trường xuất khẩu lớn đối với các mặt hàng tiêu dùng, trong đó có mặt hàng may mặc trong 6 tháng cuối năm. Trên thực tế, chúng ta cần phải nhìn vào những con số thống kê kinh tế vĩ mô. Về câu chuyện lạm phát, ngay ở EU cũng được dự báo lạm phát của toàn khối kết thúc năm ở khoảng 6,8%.
Thế nhưng đến năm 2023 họ dự kiến sẽ giảm trở lại chỉ còn 2,3% và Mỹ cũng tương tự như vậy, câu chuyện khó khăn có thể sẽ xuất hiện vào quý 4/2022 và giai đoạn 2023. Tất nhiên vẫn phụ thuộc vào tình hình giữa Nga và Ukraina còn kéo dài đến đâu, giá dầu trên thế giới thế nào, thì tôi nghĩ rằng đây sẽ còn là những khó khăn trong mức độ ngắn hạn. Đến năm 2023 khi lạm phát quay trở lại, hạ nhiệt và tăng trưởng thì đến năm 2023 nền kinh tế mới có thể quay trở lại nhịp tăng trưởng.
Chia sẻ về những khó khăn của doanh nghiệp ngành da giày, bà Phan Thị Thanh Xuân - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký - Hiệp hội Da giày – Túi xách Việt Nam cho biết, đối với ngành da giày, các đơn hàng 6 tháng cuối năm 2022 cũng như các chuyên gia đã đánh giá, các tác động của tình hình quốc tế, đặc biệt khi da giày xuất khẩu chính sang các thị trường EU, Hoa Kỳ đang có sự sụt giảm tiêu dùng từ thị trường nên chắc chắn bị ảnh hưởng đến sức mua.
Theo đánh giá của Hiệp hội Da giày – Túi xách Việt Nam, vấn đề tồn kho của ngành da giày đang khá lớn. Hiện tồn kho do gián đoạn chuỗi cung ứng tác động đến tồn kho tiêu thụ hàng hoá khiến đơn hàng cuối năm sẽ có phần chững lại. Có thể thấy, các đơn hàng từ nay đến quý I/2023 của các doanh nghiệp da giày đã gần như bị suy giảm. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn hy vọng, với lợi thế của các FTA thì khi tổng cầu của thế giới giảm nhưng các đơn hàng dịch chuyển cho Việt Nam sẽ vẫn được duy trì tốt như giai đoạn chúng ta chống dịch Covid-19 tốt thì các đơn hàng suy giảm không đáng kể.
Và khó khăn, thách thức, như bên ngành dệt may, thách thức lớn nhất trong việc phát triển bền vững khi tham gia các FTA thế hệ mới đó là bắt buộc chúng ta phải tuân thủ các yêu cầu, quy định về môi trường, lao động. Đây là những yêu cầu được đưa ra rất ngặt nghèo, khắt khe. Nghĩa là khi thực hiện các cam kết FTA, các hàng rào thuế quan được dỡ bỏ, nhưng các hàng rào phi thuế quan sẽ được dựng lên.
“Trong thời gian tới, các thách thức trên sẽ đặt ra đối với các quốc gia tham gia chuỗi cung ứng, trong đó có Việt Nam. Vì thế, các doanh nghiệp phải nắm bắt được thông tin để có sự chuẩn bị và có chiến lược hoạt động sẵn sàng, phù hợp. Theo tôi, đây cũng là khó khăn lớn nhất, đặc biệt là đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ” , bà Phan Thị Thanh Xuân nhấn mạnh.
Vấn đề tồn kho của ngành da giày đang khá lớn
Để giải quyết và ứng phó với các thách thức, về phía Hiệp hội có một số kiến nghị: Thứ nhất, các doanh nghiệp sản xuất không nên tập trung một số thị trường mà cần đa dạng hoá thị trường từ nguồn cung cho đến các thị trường xuất khẩu. Với các hoạt động xuất tiến thị trường sẽ được triển khai, chúng tôi hy vọng hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nhiều thị trường hơn và có thể nhập khẩu từ các thị trường khác khi chung ta gặp một số khó khăn do các tác động của tình hình thế giới.
Thứ hai, cần có chiến lược phát triển nguồn nhân lực. Ngành da giày mới chỉ sản xuất được các dòng sản phẩm có chất lượng mới ở mức trung bình của thế giới. Cho nên, nếu muốn có giá trị gia tăng cao, chúng ta phải tiến tới sản xuất được sản phẩm chất lượng cao hơn nữa và nhờ đó giá trị mà chúng ta thu về sẽ tốt hơn. Và muốn vậy, chất lượng nguồn nhân lực, kỹ năng, tay nghề của đội ngũ lao động phải được nâng lên, chứ ngành da giày của chúng ta không chỉ sử dụng nguồn lao động phổ thông. Trước hạn chế của nguồn nhân lực da giày, việc có giải pháp khắc phục cũng như chiến lược đào tạo nghề cần phải được triển khai, thực hiện hiệu quả hơn. Đặc biệt, cần áp dụng các quy định, yêu về chứng chỉ đối với lao động tham gia trong lĩnh da giày.
Thứ ba, đối với phát triển nguyên phụ liệu, chúng ta cũng cần tập trung phát triển dòng nguyên phụ liệu hướng tới phát triển bền vững, như môi trường xanh, sạch để bắt kịp với xu hướng của thế giới, vừa đảm bảo ổn định cho ngành sản xuất, vừa gia tăng cơ hội tiếp cận chuỗi cung ứng một cách bền vững. Và Chiến lược phát triển ngành dệt may, da giày đang được soạn thảo sẽ sớm được phê duyệt, qua đó có hướng dẫn cụ thể cho các doanh nghiệp hai ngành xây dựng kế hoạch phát triển sản xuất, kinh doanh phù hợp trong giai đoạn tới đây.
“Hiến kế” cho hoạt động xuất nhập khẩu để hướng tới mục tiêu bền vững
Chuyên gia kinh tế Lê Quốc Phương cho rằng, để thúc đẩy xuất khẩu phát triển theo hướng bền vững, điều quan trọng, nhà nước cần có chính sách khuyến khích, đảm bảo thực thi làm sao để xuất khẩu chuyển mạnh tăng về chất lượng, giá trị gia tăng, tăng được tỉ lệ nội địa hoá, công nghệ cao hơn. Đầu tiên là phải phát triển được công nghiệp hỗ trợ để tận dụng được các ưu đãi của các FTA, để làm được điều này cần chi phí rất lớn. Về vấn đề này mặc dù chúng ta đã đưa ra kế hoạch từ lâu song chưa làm được nhiều.
Thêm nữa là tăng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp, làm sao để doanh nghiệp vươn lên ngang bằng với các doanh nghiệp FDI trong nhiều lĩnh vực. Đó là những giải pháp lớn mà nhà nước cần tập trung.
Ngoài ra, vẫn còn nhiều chính sách, giải pháp khác, như để đẩy mạnh xuất khẩu phải tận dụng tốt các FTA, hiện chúng ta chưa tận dụng được nhiều. Bên cạnh đó nữa, cần đẩy mạnh cải cách hành chính, giảm chi phí thời gian cho doanh nghiệp để doanh nghiệp tập trung vào sản xuất kinh doanh. Và đặc biệt, cần phải đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực.
Đối với hoạt động nhập khẩu chúng ta vẫn phải kiểm soát tốt. Hay như các biện pháp phòng vệ thương mại, chống lẩn tránh cũng phải tăng cường làm trong giai đoạn hiện nay có thể tận dụng được lợi thế từ các FTA.
Đó là đối với nhà nước, còn đối với doanh nghiệp cần tận dụng tốt các biện pháp hỗ trợ của nhà nước; Có chiến lược phát triển phù hợp khi chúng ta đang tham gia sâu rộng thế giới. Cần đổi mới sáng tạo, hạ giá thành sản phẩm, chuyển đổi số, đổi mới quy trình công nghệ, đổi mới nguồn nhân lực. Những giải pháp này cần đồng bộ không chỉ của nhà nước mà của cả chính doanh nghiệp cùng thực hiện mới có thể hướng đến xuất khẩu bền vững đáp ứng các yêu cầu FTA đề ra.
Anh Đào