Chuyên gia "hiến kế" giảm giá phân bón

Theo TS. Phùng Hà, trước những biến động về giá phân bón như trên, việc đảm bảo nguồn cung, không để thiếu phân bón sẽ đóng vai trò quan trọng. Đây thực sự vừa là cơ hội vừa là nhiệm vụ của các nhà sản xuất phân bón trong nước.

Thời gian qua, giá phân bón trên thị trường thế giới tăng cao kéo giá trong nước cũng tăng theo. Thực tế cho thấy các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh phân bón trong nước đang phải đối mặt với tình trạng nguyên liệu đầu vào tăng cao và khan hiếm.

Bên cạnh đó, việc Bộ Tài chính trình Chính phủ quy định thống nhất mức thuế xuất khẩu 5% đối với mặt hàng phân bón vô cơ, không phân biệt tỷ lệ tài nguyên khoáng sản trong các sản phẩm có thực sự phù hợp cho các doanh nghiệp xuất khẩu khi mà một số mặt hàng nguồn cung trong nước đã vượt cầu?

Hiện các doanh nghiệp phân bón trong nước vẫn đang nỗ lực sản xuất, hạn chế xuất khẩu để ưu tiên nguồn cung và bình ổn giá thị trường, nhằm đảm bảo cung ứng đầy đủ lượng phân bón theo chỉ đạo của Bộ Công Thương về việc tăng cường các hoạt động sản xuất, cung ứng phân bón trên thị trường nội địa.

Tại chương trình Chính sách và Đối thoại với chủ đề “Tìm giải pháp ổn định nguồn cung và bình ổn giá phân bón”, ông Phùng Hà - Tổng thư ký Hiệp hội phân bón Việt Nam cho biết, Hiện giá các loại phân bón vẫn neo ở mức cao từ đầu năm 2021 đến nay. Nguyên nhân là do xung đột Nga - Ukraine và những ảnh hưởng từ đại dịch Covid. Giá nguyên liệu đầu vào cho phân bón cũng khan hiếm và tăng cao.

Từ đầu năm 2020 đến nay, giá phân bón có lúc tăng nhiều, có lúc tăng ít nhưng đánh giá chung là đợt tăng mạnh thứ 3 trong khoảng 50 năm trở lại đây. Đợt tăng phi mã thứ nhất xảy ra vào cuối những năm 70 khi có Cách mạng Xanh trong nông nghiệp. Đợt tăng giá thứ hai xảy ra vào năm 2008, tăng từ 2,5-5 lần, tức 250 đến 500%. Giá phân bón phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, là một mặt hàng toàn cầu nên có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố thị trường ngoài tầm kiểm soát của nhiều nhà sản xuất lớn.

Cụ thể như, năng lượng và các chi phí biến đổi khác tăng: Giá khí tự nhiên, giá dầu đã tăng đột ngột cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Trong khi đó khí tự nhiên là nguyên liệu chính cho hầu hết các loại phân đạm, chi phí này chiếm 70% đến 90% chi phí sản xuất ammoniac. Bên cạnh đó, theo Ngân hàng Thế giới (World Bank), nhu cầu mở rộng các khu vực trồng trọt chính trên thế giới cũng là một trong những động lực chính khiến giá phân bón tăng.

Và đặc biệt, đại dịch Covid-19 bùng nổ ở nhiều nơi trên thế giới cũng khiến ngành công nghiệp phân bón bị ảnh hưởng đáng kể. Sản xuất, cung ứng phân bón tại nhiều quốc gia đã bị đứt đoạn, tăng nhiều loại chi phí do phải áp dụng các biện pháp phòng dịch. Đồng thời, nguyên nhân nữa là do chi phí vận tải, nhất là vận chuyển bằng đường biển sử dụng container tăng chóng mặt.

Thêm một nguyên nhân nữa là do lệnh hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc và Nga, với việc Trung Quốc và Nga (hai quốc gia chiếm lượng lớn phân bón xuất khẩu trên toàn cầu) thực hiện kiểm soát xuất khẩu đã gây áp lực lên giá cả. Trung Quốc, kiểm soát xuất khẩu 29 loại phân bón từ ngày 15 tháng 10 năm 2021, và chưa biết khi nào Trung Quốc sẽ dừng chính sách này. Cuối năm 2021, Nga cấp hạn ngạch xuất khẩu phân bón chứa nito, từ ngày 10 tháng 3 năm 2022 Nga đã ban hành lệnh cấm xuất khẩu phân bón sau xung đột với Ukraine.

Cũng tại tọa đàm, Ông Huỳnh Tấn Đạt – Phó Cục trưởng Cục Bảo vệ thực vật - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho hay, phân bón là vật tư đầu vào quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, là nguồn dinh dưỡng không thể thiếu được cho cây trồng, và chiếm tỷ trọng cao trong chi phí sản xuất nông nghiệp, giá phân bón tăng cao làm ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp, sức cạnh tranh của hàng nông sản và đời sống người nông dân, đặc biệt trong bối cảnh khó khăn do tác động của thiên tai, dịch bệnh kéo dài.

Giá cả tăng đột biến làm ảnh hưởng đến giá cả phân bón trên thị trường, làm thị trường biến động, việc lựa chọn sản phẩm khó khăn với nông dân, người nông dân có thể đưa ra quyết định tối giản kinh phí đầu vào, khiến chất lượng sản phẩm đưa ra không ổn định, ảnh hưởng đến tình hình sản xuất nông nghiệp và ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam.

Từ đầu năm 2021 đến nay, chi phí đầu vào trong sản xuất nông nghiệp nói chung, phân bón nói riêng dần “leo thang” do ảnh hưởng nặng nề của dịch bệnh Covid-19 kéo dài làm thiếu hụt nguồn cung, đứt gãy chuỗi cung ứng, cấm vận do xung đột Nga-Ucraine nổ ra từ ngày 24/02/2022. Các mặt hàng phân bón đồng loạt tăng cao, kéo theo chi phí đầu vào tăng, điều này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận của nông dân mà còn bào mòn nguồn lực đầu tư vào sản xuất nông nghiệp.

Việc giá phân bón tăng cao, làm cho chi phí sản xuất nông nghiệp tăng theo, thu nhập giảm, người nông dân sẽ là những đối tượng bị thiệt hại nặng nề nhất. Phân bón tăng giá là khó khăn, thách thức rất lớn với nông dân, tuy nhiên cũng là cơ hội để thay đổi tư duy, sử dụng phân bón tiết kiệm nhưng vẫn đảm bảo năng suất.

Theo TS. TS Phùng Hà, để ứng phó và thích nghi với vấn đề này, nhằm góp phần giảm giá phân bón, đảm bảo sản xuất có lãi nên thực hiện một số giải pháp cụ thể như: Thứ nhất, cần tăng cường nguồn cung, giảm giá thành. Trước những biến động về giá phân bón như trên, việc đảm bảo nguồn cung, không để thiếu phân bón sẽ đóng vai trò quan trọng. Đây thực sự vừa là cơ hội vừa là nhiệm vụ của các nhà sản xuất phân bón trong nước. Các nhà máy sản xuất phân bón trong nước đã sản xuất được hầu hết các loại phân bón chủ lực, năm 2021, sản xuất phân bón trong nước đạt khoảng 7 triệu tấn, tăng 6% so với cùng kỳ.

Thứ hai, các doanh nghiệp sản xuất phân bón trong nước cần duy trì tối đa công suất sản xuất, cung ứng kịp thời, giảm các đại lý trung gian, ưu tiên cung ứng phân bón phục vụ nhu cầu sản xuất nông nghiệp trong nước, các doanh nghiệp cần tập trung ưu tiên đảm bảo nguồn cung cho thị trường trong nước.

Thứ ba, xem xét, tính toán đầu tư sản xuất các loại phân bón phải nhập khẩu. Cụ thê, theo kinh nghiệm cho thấy khi đảm bảo tốt sản xuất trong nước như 4 nhà máy sản xuất urea, DAP, phân bón chứa lân,… chúng ta có thể chủ động và vững vàng vượt qua các đợt thiếu phân bón do lệnh kiểm soát xuất khẩu của một số cường quốc xuất khẩu phân bón, của xung đột trên thế giới, hay do lệnh cấm vận.

Thứ tư, cần hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật, giảm các thủ tục hành chính cũng góp phần giảm giá thành. Về lâu dài để đảm bảo cho ngành phân bón phát triển bền vững, phục vụ cho phát triển nông nghiệp, nông thôn, nên tiếp tục xem xét, sửa đổi Luật 71, đưa phân bón vào mặt hàng chịu thuế giá trị gia tăng.

Thứ năm, các cơ quan quản lý nhà nước cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, quản lý thị trường, tăng cường xử phạt để ngăn chặn hành vi đầu cơ, găm hàng, tăng giá, sản xuất-kinh doanh phân bón giả, phân bón rởm.

Thứ sáu, các đại lý, cửa hàng vật tư nông nghiệp, hợp tác xã nông nghiệp cần có kế hoạch dự trữ, cung ứng đủ nguồn vật tư nông nghiệp có chất lượng, giá cả hợp lý cho bà con nông dân, bảo đảm đáp ứng đủ nhu cầu phục vụ phát triển sản xuất.

Thêm nữa cần về vấn đề sử dụng thì nông dân nên sử dụng phân bón theo 5 đúng. Quan tâm hơn sử dụng phân bón thế hệ mới. Giảm các khâu trung gian. Đây cũng là cơ hội để tăng tỉ lệ nhất định sử dụng phân bón hữu cơ, giảm giá thành sản xuất.

Anh Đào