Ngày 6/3/2025, Thanh tra Chính phủ đã ban hành Kết luận thanh tra số 65/KL-TTCP thanh tra toàn diện quá trình đề xuất, triển khai thực hiện Dự án Nhà máy xi măng Quang Sơn. Qua đó, cơ quan thanh tra đã kiến nghị Thủ tướng giao Bộ Công an tiếp nhận hồ sơ, tài liệu vụ việc có dấu hiệu hình sự tại dự án này.
Lỗ gần 2.000 tỷ đồng và loạt sai phạm trong quản lý đầu tư của VINAINCON
Theo Kết luận Thanh tra, Dự án Nhà máy xi măng Quang Sơn được đầu tư xây dựng trên địa bàn huyện Đồng Hỷ và Võ Nhai (Thái Nguyên cũ).
Dự án đi vào hoạt động sẽ tạo điều kiện cho công nghiệp địa phương và khu vực phát triển, tăng nguồn thu cho địa phương, tạo thêm công ăn việc làm cho người dân trong vùng.
Đồng thời, dự án này sẽ đáp ứng nhu cầu về xi măng cho phát triển hạ tầng, chương trình nông thôn mới và nhu cầu xây dựng của nhân dân địa phương và khu vực.
Tuy nhiên, kết quả hoạt động kinh doanh của Dự án đến ngày 31/12/2021 đã thua lỗ khoảng 1.943 tỷ đồng.
Nguyên nhân thua lỗ được xác định do chi phí vay vốn đầu tư lớn (chiếm 95%), phương án tài chính không khả thi nên phải thay đổi nguồn vốn vay trong nước sang vay nước ngoài bằng ngoại tệ. Từ đó, việc chuyển đổi vốn vay làm tăng chi phí vốn, chi phí tỷ giá khoảng 316,28 tỷ đồng và nhiều chi phí khác.
Dự án Nhà máy xi măng Quang Sơn
Thanh tra cũng chỉ ra nhiều vi phạm của chủ đầu tư VINAINCON khi triển khai dự án như tự điều chỉnh tổng mức đầu tư và kế hoạch đấu thầu không đúng thầm quyền; Kho được phép điều chỉnh bù trượt giá, tổng giá trị vượt tổng mức đầu tư lớn. Doanh nghiệp này cũng phê duyệt điều chỉnh và đề nghị quyết toán vượt 763,104 tỷ đồng so với kế hoạch đấu thầu được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
Ngày 29/8/2007, HĐQT VINAINCON có Quyết định số 347/QĐ-HĐQT phê duyệt tổng dự toán là hơn 2.804 tỷ đồng. Đến ngày 29/12/2014, HĐQT VINAINCON có Quyết định số 151/QĐ-HĐQT điều chỉnh tổng dự toán 3.315,007 tỷ đồng. Kết luận thanh tra chỉ ra, việc VINAINCON quyết định phê duyệt tổng dự toán năm 2007 và điều chỉnh năm 2014 của dự án là chưa đúng về trình tự thủ tục theo quy định.
Đồng thời, việc phê duyệt tổng dự toán căn cứ thiết kế kỹ thuật của Nhà thầu FCB (nhà thầu gói thầu 01) nhưng chưa được phê duyệt thiết kế kỹ thuật mà căn cứ trên cơ sở các thiết kế bản vě thi công - dự toán của các gói thầu đã và đang thực hiện cũng được xác định là không đúng quy định.
Nhiều hoạt động có dấu hiệu vi phạm đấu thầu nghiêm trọng
Tại phần kiến nghị, ngoài việc kiểm tra, rà soát và xử lý các đơn vị liên quan, Thanh tra Chính phủ còn chuyển hồ sơ vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật sang cơ quan điều tra, Bộ Công an. Cụ thể, cơ quan thanh tra xác định việc triển khai, thực hiện Dự án Nhà máy xi măng Quang Sơn có dấu hiệu vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng; dấu hiệu vi phạm quy định về đầu tư công trình xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng và tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.
Trong đó, VINAINCON đã phê duyệt không đúng thẩm quyền KHĐT của Gói thầu số 01 - cung cấp thiết bị chính của dây chuyền sản xuất và dịch vụ kỹ thuật xác định. Giá chào thầu cũng cao hơn KHĐT là hơn 17,6 triệu USD, nhưng vẫn cho trúng thầu, nguy cơ gây thiệt hại số tiền khoảng 322,21 tỷ đồng.
Ngoài ra, chủ đầu tư ký hợp đồng có một số khối lượng cung cấp thấp hơn so với yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ dự thầu nhưng giá hợp đồng không giảm, nguy cơ làm thất thoát khoảng 79 tỷ đồng. Việc xác định tổng chi phí chuyên gia giám sát cũng phát sinh khoảng 34,5 tỷ đồng thanh toán cho nhà thầu, nhưng chưa chứng minh được phần việc ngoài phạm vi hợp đồng.
Với Gói thầu số 02 và 03, VINAINCON và Công ty TNHH MTV Xi măng Quang Sơn không tự mua sắm thiết bị, xe máy để khai thác mà chuyển sang hình thức thuê Công ty Cổ phần Khai thác đá vôi Quang Sơn khai thác không đúng kế hoạch. Năm 2008 VINAINCON cũng không tổ chức đấu thầu để lựa chọn Nhà thầu khai thác, bốc xúc, vận chuyển đá vôi, đá sét cho Nhà máy xi măng Quang Sơn (từ năm 2009-2022).
Năm 2023 tổ chức đấu thầu với kết quả trúng thầu giảm 47,529 tỷ đồng, nguy cơ gây thiệt hại số tiền này. Ngoài ra, doanh nghiệp còn khai thác trái phép 806.283 tấn đá, bán ra thị trường làm đá xây dựng, thu lợi bất chính với số tiền 46,594 tỷ đồng.
Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị chuyển thông tin để Bộ Công an giao cơ quan chức năng xác minh, làm rõ đối với một số gói thầu tư vấn và gói thầu xây lắp, gồm: Gói thầu 32A có nguy cơ gây thiệt hại số tiền 18,961 tỷ đồng; Gói thầu số 13; Gói thầu số 14 và 19 có nguy cơ gây thiệt hại số tiền 213,392 tỷ đồng. Ngoài ra, còn một số sai phạm khác với số tiền 363,578 tỷ đồng do VINAINCON điều chỉnh vượt tổng mức đầu tư, không đúng thẩm quyền, không được phép điều chỉnh bù trượt giá theo quy định của pháp luật, nguy cơ gây thiệt hại.
Lê Phong