Công nghệ AI và tự động hóa: Đòn bẩy cho doanh nghiệp Việt Nam

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa đang mở ra kỷ nguyên mới cho kinh tế Việt Nam. Doanh nghiệp từ lớn đến nhỏ đều có thể tận dụng công nghệ để tối ưu vận hành, nâng cao năng suất, trong khi các chính sách hỗ trợ của nhà nước đang dần định hình một hệ sinh thái AI vững chắc cho tương lai.

Từ thực trạng ứng dụng đến tiềm năng bứt phá

Theo báo cáo của AWS và Strand Partner, đến năm 2024 đã có khoảng 47.000 doanh nghiệp Việt Nam ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong sản xuất và kinh doanh, nâng tỷ lệ từ 13% năm 2023 lên 18% trong năm 2024. Đây được coi là bước tiến quan trọng, cho thấy AI đã vượt khỏi giai đoạn thử nghiệm ban đầu để trở thành công cụ vận hành thực tiễn.

Thị trường AI trong nước hiện đạt quy mô 753,4 triệu USD và được dự báo sẽ tăng lên 3,4 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) 28,63% – một trong những mức cao nhất khu vực. Cùng với tốc độ tăng trưởng này, AI đang thâm nhập sâu vào nhiều khía cạnh hoạt động của doanh nghiệp. Nếu như trước đây AI chủ yếu được nhắc đến ở các ứng dụng thử nghiệm, thì nay đã hiện diện từ tự động hóa quy trình, phân tích dữ liệu lớn, chăm sóc khách hàng đến quản trị nhân sự và an ninh mạng.

Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp Việt đã gặt hái kết quả rõ rệt. Nền tảng quản trị doanh nghiệp hợp nhất (All-in-One) MISA AMIS, với hơn 350.000 khách hàng, đang chứng minh hiệu quả của giải pháp quản trị thông minh trong nâng cao năng suất và hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu.

Ở lĩnh vực nông nghiệp, Công ty TNHH Một Thành Viên Xuất Nhập Khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco Daklak) đã triển khai AI trong quản lý vùng nguyên liệu và truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững khắt khe từ thị trường châu Âu. Ngay cả các doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt là startup trong bán lẻ và logistics, cũng đang tận dụng AI để dự báo nhu cầu theo mùa vụ, từ đó đưa ra chiến lược nhập hàng linh hoạt hơn.

Không chỉ dừng lại ở khối sản xuất và dịch vụ, AI còn bắt đầu hiện diện ở các ngành then chốt khác của nền kinh tế. Trong ngân hàng, AI được ứng dụng để phát hiện gian lận giao dịch và triển khai eKYC giúp giảm tới 70% chi phí xác thực khách hàng. Trong y tế, các bệnh viện lớn như Bạch Mai, Vinmec đã thử nghiệm AI hỗ trợ chẩn đoán hình ảnh, phát hiện sớm bệnh tim mạch và ung thư. Nông nghiệp chứng kiến sự thay đổi nhờ drone tích hợp AI có thể phun thuốc trừ sâu chính xác, giảm khoảng 30% chi phí, trong khi các nhà máy điện tử ở Bắc Ninh áp dụng cobot để tăng năng suất và giảm lỗi sản phẩm.

Những minh chứng trên cho thấy AI không chỉ là công cụ của các tập đoàn lớn mà đã trở thành giải pháp khả thi cho cả doanh nghiệp vừa và nhỏ, miễn là biết lựa chọn ứng dụng phù hợp và triển khai đúng cách.

Chính sách hỗ trợ và xu hướng toàn cầu

Sự phát triển của AI tại Việt Nam không thể tách rời vai trò định hướng và hỗ trợ từ Nhà nước. Ông Nguyễn Mạnh Hùng, nguyên Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông, từng nhấn mạnh rằng “Không có ứng dụng AI thì không có thị trường, và không có thị trường thì doanh nghiệp AI Việt Nam khó phát triển”. Từ quan điểm này, Chính phủ đã xác định AI là một trong những trụ cột quan trọng của Chiến lược chuyển đổi số quốc gia đến năm 2030.

Cụ thể, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia dành ít nhất 40% ngân sách cho các dự án liên quan đến AI, trong khi các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) được hỗ trợ voucher để sử dụng sản phẩm, dịch vụ AI do doanh nghiệp Việt cung cấp. Ngoài ra, nhiều bộ ngành đang thí điểm AI trong các lĩnh vực trọng điểm như giáo dục, y tế, nông nghiệp và quản lý công. Những chính sách này không chỉ kích thích nhu cầu thị trường mà còn tạo động lực phát triển cho các nhà cung cấp giải pháp trong nước.

Trong bối cảnh toàn cầu, AI được ví như “cuộc đua chiến lược” giữa các quốc gia. McKinsey ước tính AI có thể đóng góp tới 4.400 tỷ USD mỗi năm vào GDP thế giới. Tại Đông Nam Á, Singapore là nước tiên phong với chiến lược quốc gia AI 2.0, tập trung đầu tư vào hạ tầng siêu máy tính và dữ liệu mở. So với các nước trong khu vực, Việt Nam có lợi thế về lực lượng lao động trẻ và tốc độ số hóa nhanh, nhưng vẫn còn hạn chế về hạ tầng điện toán đám mây và nguồn nhân lực trình độ cao.

Bên cạnh chính sách, xu hướng phát triển AI cũng đang định hình rõ nét. Ngày càng nhiều doanh nghiệp tích hợp AI vào các hệ thống quản trị như ERP, CRM và SCM để biến dữ liệu thành công cụ dự báo. Trong sản xuất, robot công nghiệp và cobot được triển khai rộng rãi, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử, cơ khí và chế biến thực phẩm. Đáng chú ý hơn cả là sự bùng nổ của Generative AI (GenAI), công nghệ cho phép tạo ra nội dung marketing, viết mã lập trình, thiết kế sản phẩm và phân tích dữ liệu với hiệu quả vượt trội.

Ngoài ra, sự kết hợp giữa AI, IoT và blockchain cũng đang mở ra nhiều hướng đi mới, điển hình là trong nông nghiệp, nơi các công nghệ này được dùng để minh bạch hóa chuỗi cung ứng và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế như EUDR và GlobalGAP.

Tuy nhiên, thách thức còn nhiều và định hướng của doanh nghiệp

Mặc dù cơ hội rộng mở, hành trình ứng dụng AI của doanh nghiệp Việt vẫn gặp phải nhiều trở ngại. Trước hết là chi phí đầu tư ban đầu cao, khiến nhiều SME khó có thể triển khai đồng bộ. Khoảng cách về năng lực ứng dụng giữa doanh nghiệp lớn và nhỏ cũng ngày càng rõ rệt, tạo nên sự phân tầng trong khả năng cạnh tranh.

Một thách thức khác đến từ nguồn nhân lực. Theo đánh giá của World Bank, Việt Nam đang thiếu hụt trầm trọng chuyên gia AI có trình độ cao, trong khi nhu cầu thị trường lại tăng nhanh. Bên cạnh đó, vấn đề dữ liệu cũng là rào cản lớn: dữ liệu còn phân tán, chưa chuẩn hóa và việc chia sẻ vẫn bị hạn chế do lo ngại mất lợi thế cạnh tranh. Chưa kể, AI cũng đặt ra bài toán pháp lý và đạo đức, khi nguy cơ thiên vị thuật toán hay rò rỉ thông tin cá nhân có thể ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của người dùng.

Để vượt qua, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần có chiến lược hành động rõ ràng. Với các tập đoàn lớn, việc đầu tư xây dựng trung tâm dữ liệu, coi AI là năng lực cốt lõi và phát triển đội ngũ R&D là hướng đi tất yếu. SME nên lựa chọn những ứng dụng vừa tầm, dễ triển khai như chatbot hay phân tích bán hàng, đồng thời tận dụng chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Startup, ngược lại, có thể tập trung vào các thị trường ngách nhiều tiềm năng như nông nghiệp thông minh, giáo dục cá nhân hóa hay y tế cộng đồng.

Trên bình diện rộng, ngành công nghiệp AI Việt Nam cần đẩy mạnh đào tạo nhân lực, xây dựng cơ chế bảo mật dữ liệu ngay từ đầu và tham gia vào các chương trình dữ liệu mở để nâng cao sức cạnh tranh. Quan trọng hơn cả, doanh nghiệp phải thay đổi tư duy, coi AI không chỉ là công cụ hỗ trợ ngắn hạn mà là chiến lược dài hạn, đóng vai trò trung tâm trong quá trình phát triển.

AI và tự động hóa đã trở thành “đòn bẩy” quan trọng, không chỉ giúp doanh nghiệp Việt Nam tối ưu chi phí và tăng năng suất mà còn tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Từ thành công của những tập đoàn lớn cho đến các SME, startup tiên phong, thực tế đã chứng minh AI mang lại giá trị thiết thực.

Trong giai đoạn tăng tốc hiện nay, nếu doanh nghiệp chủ động lựa chọn ứng dụng phù hợp, tận dụng tốt chính sách hỗ trợ và đầu tư vào nhân lực, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm AI năng động của Đông Nam Á. AI không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yếu tố sống còn cho mọi doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.

Tiến Thanh