Liên tục ký kết các hợp đồng mua máy bay nhưng lợi nhuận từ hoạt động bán và thuê lại tàu bay của Công ty cổ phần Hàng không Vietjet - Vietjet Air lại đang có xu hướng giảm.
Ngày 28/2, bên lề hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Triều, hai hãng hàng không của Việt Nam là Vietjet Air và Bamboo Airways đã ký hợp đồng với Boeing về việc mua tổng cộng 110 máy bay với giá trị hợp đồng lên tới 15,7 tỷ USD.
Trong số này, Vietjet Air đặt mua 100 máy bay Boeing 737 Max với giá trị lên tới 12,7 tỷ USD. Cụ thể, Vietjet đặt hàng 80 chiếc 737 MAX 10, phiên bản lớn nhất của dòng Boeing 737 và 20 tàu bay 737 MAX 8 chuẩn.
Liên tục mua mới máy bay
Thực tế, đây không phải là hợp đồng hoàn toàn mới của Vietjet. Trước đó, tại triển lãm hàng không Farnborough Airshow ở Anh tháng 7/2018, Vietjet và Boeing đã ký biên bản ghi nhớ về việc mua 100 máy bay Boeing 737 Max nói trên.
 |
Tổng giám đốc Vietjet Air Nguyễn Thị Phương Thảo và ông Kevin McAllister, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của Tập đoàn Boeing, đã cùng ký kết hợp đồng mua 100 tàu bay 737 MAX mới trị giá 12,7 tỉ USD ngày 28/2 vừa qua. |
Hơn nửa năm sau, hai bên chính thức ký hợp đồng xác nhận đặt mua máy bay. 100 chiếc 737 này dự kiến được Boeing giao cho Vietjet trong giai đoạn 2022-2025, theo Reuters.
Với đơn hàng mới này, Vietjet trở thành khách hàng lớn nhất của dòng 737 MAX 10 tại châu Á, khi tổng đặt hàng của hãng hàng không bikini Việt Nam lên tới 200 máy bay, theo xác nhận của Boeing.
Trước đó, vào tháng 5/2016, Vietjet và Boeing đã ký hợp đồng đặt mua 100 máy bay Boeing 737 MAX 200 với trị giá 11,3 tỷ USD. Đây là hợp đồng đặt mua máy bay có giá trị lớn nhất của ngành hàng không Việt Nam lúc đó. Boeing tuyên bố sẽ bàn giao số máy bay này cho Vietjet từ năm 2019 đến 2023.
Thời điểm này, theo số liệu của Planespotter, đội bay của Vietjet hiện tại gồm 64 tàu bay đều thuộc dòng A320 của Airbus và chưa có chiếc Boeing nào.
Ngoài Boeing, Vietjet cũng liên tục đặt mua thêm máy bay Airbus trong 3 năm qua. Các hợp đồng của Vietjet với Airbus được ký kết cũng trong khoảng thời gian rất gần với các hợp đồng với Boeing.
Cụ thể, tháng 11/2018, Vietjet đặt mua 50 máy bay Airbus A321neo trị giá 6,5 tỷ USD. Trước đó, biên bản ghi nhớ về hợp đồng này được ký kết cũng tại triển lãm hàng không Farnborough Airshow ở Anh chỉ một ngày sau biên bản ghi nhớ mua 100 chiếc 737 MAX của Vietjet với Boeing.
Trước đó, vào tháng 9/2016, chưa đầy 5 tháng sau khi chính thức đặt mua 100 tàu bay 737 MAX 200 của Boeing, Vietjet ký hợp đồng mua 20 máy bay Airbus A321neo và A321ceo với giá trị 2,39 tỷ USD.
Theo báo cáo mới nhất của Airbus về tình hình đặt hàng và bàn giao máy bay, Vietjet đã đặt mua tổng cộng 171 máy bay của hãng này.
Cụ thể, hãng này đã đặt mua và nhận bàn giao 12 chiếc A320ceo, 36 chiếc A321ceo. Trong khi đó, số lượng máy bay A321neo mà Vietjet đặt mua lên tới 123 chiếc, và mới chỉ nhận bàn giao 7 chiếc. Nói cách khác, Vietjet mới chỉ nhận bàn giao 55 chiếc máy bay Airbus trong đơn hàng 171 chiếc.
Hàng hàng không bikini của nữ tỷ phú USD Nguyễn Thị Phương Thảo hiện chưa tiếp nhận và vận hành bất kỳ tàu bay Boeing nào.
Với Airbus, theo thống kê của nhà sản xuất đến từ Pháp, số máy bay của hãng đang được vận hành bởi Vietjet là 77 chiếc, bao gồm 28 chiếc A320ceo, 36 chiếc A321ceo, và 7 chiếc A321neo.
Trong khi đó, đội hình bay của hãng hàng không Vietjet được Planespotter ghi nhận gồm 64 chiếc. Trong số này, dòng A320 chiếm 23 chiếc, và dòng 321 là 43 chiếc.
Cũng theo Planespotter, trong 64 chiếc này, số máy bay Vietjet sở hữu hiện chưa đến 1/3. Số còn lại hơn 40 tàu bay đều được Vietjet thuê lại.
Theo các chuyên gia hàng không, sự khác biệt của các thống kê từ Planespotter và Airbus xuất phát từ nghiệp vụ quen thuộc của các hãng hàng không: bán và thuê lại. Một số máy bay vẫn được Airbus ghi nhận thuộc Airbus lại đang bay trong biên chế của hãng khác và ngược lại Vietjet cũng thuê máy bay để khai thác.
Thách thức lớn...
Trên thực tế, nghiệp vụ bán và thuê lại máy bay cũng là một trong những hoạt động kinh doanh quan trọng của Vietjet. Doanh thu từ hoạt động bán và thuê lại máy bay trong năm 2016 đạt 11.600 tỷ đồng, chiếm 42% tổng doanh thu, năm 2017 đạt 19.800 tỷ đồng, chiếm 47% tổng doanh thu.
Tuy nhiên, trong báo cáo tài chính quý IV/ 2018 mới được Công ty cổ phần Hàng không Vietjet - Vietjet Air công bố, lợi nhuận từ hoạt động bán và thuê lại tàu bay năm 2018 lại có xu hướng giảm với 18.552 tỷ đồng doanh thu, chiếm 35% tổng doanh thu, giảm so với năm trước đó.
Đây cũng là năm đầu tiên Vietjet ghi nhận hoạt động này tăng trưởng âm. Đi cùng với đó là kết quả kinh doanh của cả hãng chậm lại khi tính trong cả năm 2018, hãng hàng không này thu về 52.388 tỷ đồng doanh thu, tăng 24% so với doanh số đạt được năm trước đó. Giá vốn cùng chi phí tài chính là những nguyên nhân chủ yếu khiến Vietjet chỉ thu về khoản lợi nhuận cả năm tăng 10%, đạt 5.829 tỷ đồng. Con số này vượt kế hoạch đề ra hồi đầu năm. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng này đã chậm lại so với vài năm trước.
Có thể thấy, hoạt động chuyển giao sở hữu và cho thuê tàu bay dù không phải mảng kinh doanh đem về doanh thu lớn nhất lại là mảng nhiều lợi nhuận nhất của hãng. Đơn cử, trong năm 2017, toàn bộ doanh thu liên quan hoạt động cung cấp dịch vụ hàng không mang về cho hãng này 22.549 tỷ đồng, còn riêng mảng bán và thuê lại tàu bay cũng mang về 19.754 tỷ đồng. Trong khi đó, lợi nhuận gộp từ hoạt động bán và thuê lại tàu bay đạt tới 3.400 tỷ đồng, khoản này từ toàn bộ hoạt động cung cấp dịch vụ hàng không đạt 3.150 tỷ đồng.
Theo ông Anirban Lahiri, Giám đốc Khách hàng tổ chức nước ngoài, Công ty Chứng khoán VnDirect, thị trường quốc tế là một mục tiêu lớn của Vietjet. Tuy nhiên, ông cũng đã có nhiều cảnh báo về tính thiếu bền vững khi Vietjet tập trung vào mở rộng nhanh chóng.
Đặc biệt, đối với mảng bán và cho thuê lại máy bay, ông Anirban Lahiri cho rằng điều này tương đương với việc vay mượn từ tương lai và rất nguy hiểm đối với một doanh nghiệp vừa mới niêm yết trong khi đang có kế hoạch ESOP để mở rộng đội bay để đẩy mạnh tăng trưởng lợi nhuận thông qua khoản lãi từ bán và cho thuê lại máy bay bất chấp tình trạng dư thừa công suất. Điều này có thể dẫn đến tỷ lệ lấp đầy giảm và tỷ lệ khai thác đội bay giảm.
Bên cạnh đó, vị chuyên gia này cho biết, việc bị dừng tăng chuyến bay và đưa vào diện giám sát đặc biệt tại 4 sân bay (Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng và Cam Ranh) sau loạt sự cố liên tiếp chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến lợi nhuận từ nghiệp vụ bán và cho thuê lại tàu bay trong tương lai của Vietjet, thậm chí còn có tác động đến cả hình ảnh thương hiệu của hãng hàng không này.
Như vậy, với việc thị trường hàng không nội địa đã dần bão hòa, chiến lược “sale and leasebank” chậm lại, lựa chọn nào cho Vietjet để thúc đẩy đà tăng trưởng trong các năm sau?
Nguyên An