Kết luận thanh tra tồn tại trong quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ công ty nông, lâm nghiệp tại Tây Nguyên, với hàng nghìn ha bị bỏ trống, lấn chiếm hoặc sử dụng chưa theo quy định.
Thanh tra Chính phủ vừa thông báo Kết luận thanh tra số 474/KL-TTCP ngày 20/7/2026 về việc quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên. Kết quả thanh tra cho thấy quá trình quản lý quỹ đất này còn nhiều tồn tại kéo dài, liên quan đến cả doanh nghiệp được giao, cho thuê đất và cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương.
Theo thông báo, trên địa bàn Tây Nguyên, Tổng công ty Giấy Việt Nam có một đơn vị thành viên là Công ty TNHH MTV Nguyên liệu Giấy Miền Nam, do Tổng công ty nắm giữ 100% vốn điều lệ. Ngoài ra, Tổng công ty còn nắm giữ 22,73% vốn tại Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai, là phần vốn nhà nước còn lại sau cổ phần hóa.
Những vấn đề được chỉ ra tập trung vào việc xác định, quản lý ranh giới đất; lập và thực hiện phương án sử dụng đất; đưa đất vào sử dụng; thực hiện nghĩa vụ tài chính; quản lý diện tích đất bị thu hồi, bàn giao về địa phương và xử lý tình trạng người dân lấn chiếm, xâm canh trong thời gian dài.
Toàn cảnh một khu vực đất trồng cây công nghiệp tại Tây Nguyên. Công tác quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp tại khu vực này còn nhiều tồn tại kéo dài (ảnh: internet)
Quản lý đất còn nhiều khoảng trống
Một trong những nội dung đáng chú ý là việc Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam sử dụng 1.266,58 ha đất tại tỉnh Kon Tum vào mục đích trồng rừng nhưng không đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Doanh nghiệp cũng chưa rà soát đất đai để làm cơ sở lập phương án sử dụng đất theo quy định và chậm bàn giao diện tích đất thu hồi cho địa phương quản lý.
Thanh tra Chính phủ đồng thời chỉ ra những bất cập trong các hợp đồng giao khoán của doanh nghiệp. Một số hợp đồng được ký không đúng đối tượng, không có biên bản bàn giao nhận, không thể hiện tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; thiếu phương án tổ chức sản xuất, định mức giao khoán. Công tác kiểm tra, giám sát cũng chưa đầy đủ, dẫn đến tình trạng trồng cây cao su không đúng mục đích, quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất.
Đáng chú ý, diện tích đất bị thu hồi và bàn giao địa phương quản lý cũng chưa được xử lý đồng bộ. Theo kết luận, Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam đã bàn giao 3.000,17 ha cho địa phương quản lý nhưng UBND các huyện chưa lập phương án sử dụng đất, kiểm tra, rà soát, theo dõi việc sử dụng theo quy định.
Ở chiều ngược lại, trách nhiệm quản lý nhà nước cũng được Thanh tra Chính phủ nêu rõ. UBND tỉnh Kon Tum từng ban hành văn bản tạm giao và biên bản thỏa thuận giao quản lý, sử dụng đất để trồng rừng nguyên liệu giấy nhưng không tiến hành bàn giao đất trên thực địa. Điều này khiến cơ quan quản lý không xác định được chính xác diện tích đất doanh nghiệp thực tế quản lý, sử dụng.
Tại khu vực thuộc địa bàn các tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng trước sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, tình trạng quản lý đất của Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai cũng được xác định còn nhiều vấn đề.
Thanh tra cho biết doanh nghiệp chưa rà soát hiện trạng sử dụng đất, chưa lập phương án sử dụng đất và xác định rõ diện tích, ranh giới. Tình trạng người dân xâm canh, lấn chiếm diễn ra trên diện tích lớn, gồm 2.476,595 ha tại Đắk Lắk, 1.011,64 ha tại Đắk Nông và 492,041 ha tại Lâm Đồng. Kết luận yêu cầu phải có biện pháp quản lý, bảo vệ của doanh nghiệp và sự vào cuộc của chính quyền địa phương.
Không chỉ có đất bị lấn chiếm, một phần diện tích đất thuê của Tân Mai còn chưa được sử dụng đúng quy định, chưa thực hiện trồng rừng và còn để đất trống. Cụ thể, diện tích được nêu tại Đắk Lắk là 1.553,4 ha, Đắk Nông 808,17 ha và Lâm Đồng 69,3 ha.
Tại Đắk Lắk, UBND các huyện chưa lập phương án sử dụng đối với 1.530,11 ha đất thu hồi từ Tân Mai giao địa phương quản lý. Một diện tích 17,334 ha đã có quyết định thu hồi để thực hiện quy hoạch đất ở nhưng chưa triển khai, trong khi người dân vẫn sử dụng theo hiện trạng. Các cơ quan chức năng cũng chưa có biện pháp xử lý đối với 1.553,4 ha đất doanh nghiệp chưa trồng rừng, chưa đưa vào sử dụng.
Tại Đắk Nông, diện tích 808,17 ha chưa được Tân Mai thực hiện trồng rừng theo quy định và 2,21 ha đất chưa được UBND tỉnh ban hành quyết định thu hồi dù trước đó đã có thông báo thu hồi để làm đường liên xã. Tại Lâm Đồng, cơ quan chức năng chưa xử lý diện tích 69,3 ha mà Tân Mai chưa thực hiện trồng rừng, đưa đất vào sử dụng.
Từ đất bỏ trống đến yêu cầu thu hồi
Theo Thanh tra Chính phủ, những tồn tại trên xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Về khách quan, việc quản lý đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp kéo dài qua nhiều thời kỳ, trải qua nhiều lần sắp xếp, đổi mới nhưng chưa được xử lý dứt điểm. Hệ thống quy định pháp luật thay đổi qua nhiều giai đoạn, trong khi việc giải quyết liên quan đến nhiều cấp, ngành, cơ quan và địa phương nhưng sự phối hợp chưa tốt.
Một yếu tố khác được nêu là tình trạng di dân tự do đến Tây Nguyên làm gia tăng dân số cơ học, kéo theo nhu cầu về đất ở và đất sản xuất. Từ đó phát sinh các tranh chấp, lấn chiếm đất đai và những vấn đề liên quan đến quản lý, sử dụng đất trên địa bàn.
Về nguyên nhân chủ quan, Thanh tra Chính phủ cho rằng việc quản lý, sử dụng đất của các doanh nghiệp còn lỏng lẻo, thiếu kiểm tra, giám sát; chưa nắm rõ ranh giới đối với diện tích được giao, cho thuê, quản lý và sử dụng; chậm hoàn thiện thủ tục đất đai; có đất không đưa vào sử dụng, gây lãng phí nguồn lực trong khi người dân thiếu đất sản xuất.
Trách nhiệm được xác định liên quan đến nhiều chủ thể, gồm Bộ Công nghiệp trước đây, nay là Bộ Công Thương; Hội đồng thành viên, Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng giám đốc Tổng công ty Giấy Việt Nam; lãnh đạo Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam; lãnh đạo Tập đoàn Tân Mai; UBND các tỉnh, sở ngành, huyện và các tổ chức, cá nhân liên quan qua từng thời kỳ.
Từ kết quả thanh tra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Công Thương và UBND các tỉnh liên quan tổ chức thực hiện nghiêm các nội dung kết luận; rà soát, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân. Trường hợp có đủ căn cứ thì xem xét trách nhiệm và xử lý theo quy định pháp luật.
Đối với Đắk Lắk, yêu cầu được đặt ra là xây dựng phương án sử dụng đất và quản lý diện tích Tân Mai bàn giao địa phương; đồng thời yêu cầu doanh nghiệp đưa 1.553,4 ha tại khu vực Lắk vào sử dụng, trường hợp không thực hiện thì kiên quyết thu hồi theo quy định.
Tại Lâm Đồng, cơ quan chức năng được yêu cầu xem xét việc thu hồi 2,21 ha đất để làm đường; xác định nghĩa vụ tài chính đối với 560,55 ha tại Đam Rông và đôn đốc doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với 97,5 ha tại Bảo Lâm. Đồng thời, yêu cầu Tân Mai đưa 877,40 ha tại Đắk Glong và Lâm Hà vào sử dụng; nếu không thực hiện thì kiên quyết thu hồi.
Với Tập đoàn Tân Mai, Thanh tra Chính phủ yêu cầu xử lý, khắc phục các hạn chế, chấp hành quy định về quản lý, sử dụng đất, bảo vệ và phát triển rừng; tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương để ngăn chặn phá rừng, lấn chiếm đất trái phép. Doanh nghiệp phải sử dụng đất được thuê đúng quy định, trồng rừng trên diện tích chưa đưa vào sử dụng hoặc bàn giao cho địa phương nếu không có nhu cầu.
Đối với Tổng công ty Giấy Việt Nam, yêu cầu là tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm và xử lý đối với các tập thể, cá nhân liên quan; đồng thời chỉ đạo Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam kiểm điểm trách nhiệm, rà soát toàn bộ diện tích đất đang quản lý, sử dụng để trình UBND tỉnh Quảng Ngãi phê duyệt điều chỉnh phương án sử dụng đất theo quy định.
Thông báo cũng cho biết ngày 14/8/2026, Văn phòng Chính phủ đã có Văn bản số 8171/VPCP-V.1 thông báo ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu về việc thực hiện Kết luận thanh tra số 474/KL-TTCP. Thanh tra Chính phủ đề nghị các bộ, địa phương và cơ quan liên quan thực hiện đúng quy định, đồng thời báo cáo kết quả để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.
Xử lý diện tích đất trên nhằm khắc phục sai phạm, làm rõ trách nhiệm, lập phương án sử dụng, thực hiện nghĩa vụ tài chính và đưa nguồn lực đất đai vào khai thác hiệu quả, đúng quy định pháp luật của Nhà nước.
Phượng Hòa