Đầu tư công sẽ là trụ cột quan trọng giúp nền kinh tế tăng trưởng đột biến cuối năm 2023

Thời gian qua kinh tế đã có nhiều dấu hiệu phục hồi, đầu tư công từ 6 tháng đầu năm đạt trên 232,2 nghìn tỷ đồng, góp phần tăng sức cầu của nền kinh tế, lan tỏa tới các khu vực kinh tế khác. Các chuyên gia nhìn nhận, sẽ có sự tăng trưởng đột biến khi giải ngân vốn đầu tư công, tiêu dùng và cả sản xuất công nghiệp đều tăng trưởng.

Bức tranh kinh tế vĩ mô đang dần sáng màu hơn

Theo các số liệu thống kê cho thấy bức tranh kinh tế vĩ mô tháng 8 đang dần chuyển sang sáng màu hơn nhất là ở khu vực xuất khẩu và sản xuất công nghiệp. Cụ thể, số liệu của Tổng cục Thống kê đã chỉ ra, trong tháng 8 chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp (IIP) tiếp tục xu hướng tích cực hơn tháng trước, ước tính tăng 2,9% so với tháng trước và tăng 2,6% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, nhiều thủ phủ sản xuất công nghiệp của cả nước từng ghi nhận IIP sụt giảm rất sâu như Bắc Ninh, Hải Phòng đã có sự đổi chiều bứt phá.

Trong tháng 8, Hải Phòng là địa phương có tốc độ tăng chỉ số IIP tháng 8/2023 lớn nhất cả nước với mức tăng 26,4%; Bắc Ninh tăng 8,2%; Thái Nguyên tăng 6%; Bắc Giang tăng 5,4%; Vĩnh Phúc tăng 5,3%; TP HCM tăng 3,4%; Vĩnh Long tăng 2,2%; Hải Dương tăng 2,1%; Long An tăng 1,5%; Bình Dương tăng 1,1%. 

Mặc dù, luỹ kế 8 tháng ước tính giảm 0,4% so với cùng kỳ năm trước song đây đã là con số tích cực so với mức giảm 0,7% của 7 tháng đầu năm và 1,2% trong 6 tháng đầu năm. Số lượng các địa phương có chỉ số sản xuất công nghiệp tăng trong 8 tháng đầu năm cũng áp đảo khi có tới 49 địa phương ghi nhận tăng trưởng và chỉ 14 địa phương ghi nhận sụt giảm.

Đáng chú ý là ngành chế biến, chế tạo tăng 3,5% trong tháng 8, giữ vững xu hướng tăng trưởng của tháng 7 (tăng 3,6%), đây là tín hiệu rất tích cực bởi đây là động lực quan trọng của ngành sản xuất công nghiệp và cả nền kinh tế.

Các địa phương có chỉ số sản xuất của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo 8 tháng năm 2023 tăng so với cùng kỳ năm trước tăng cao là: Bắc Giang tăng 16,4%; Phú Thọ tăng 15,7%; Nam Định tăng 13,8%; Kiên Giang tăng 13%; Hải Phòng tăng 12,1%; Phú Yên tăng 11,8%. 

Tương tự sản xuất công nghiệp, khu vực xuất khẩu cũng đã giảm bớt sự sụt giảm, trong tháng 8, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu  hàng hóa ước đạt 60,92 tỷ USD, tăng 6,7% so với tháng trước và giảm 7,9% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 8 tháng năm 2023, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt 435,23 tỷ USD, giảm 13,1% so với cùng kỳ năm trước, trong đó xuất khẩu giảm 10%; nhập khẩu giảm 16,2% .

Tính chung 8 tháng năm 2023, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa ước đạt 227,71 tỷ USD, giảm 10% so với cùng kỳ năm trước, trong khi luỹ kế 7 tháng xuất khẩu giảm 13,9% còn luỹ kế 6 tháng xuất khẩu giảm 15,2% còn hết 3 tháng đầu năm.

Như vậy, mức sụt giảm của xuất khẩu đã ngày càng nhẹ đi, mang đến tín hiệu tích cực hơn cho nền kinh tế trong các tháng cuối năm. 

Bà Dorsati Madani, Chuyên gia kinh tế cao cấp của WB cũng nhận định, có rất nhiều tín hiệu cho thấy xuất khẩu sẽ hồi phục vào cuối năm nay tiếp tục xu hướng tăng trong đầu năm sau. Nhu cầu nhập khẩu của Mỹ và EU sẽ khôi phục nhẹ vào cuối năm, là cơ hội cho Việt Nam.

Tuy nhiên, Việt Nam cần đi trước đón đầu trong sản xuất xanh. Người tiêu dùng tại các thị trường phát triển như Mỹ châu Âu hiện đang muốn có các sản phẩm xanh vì vậy nếu Việt Nam đi trước sẽ có cơ hội đón đầu, tiên phong trong lĩnh vực này, chuyên gia từ WB khuyến nghị.

Tín hiệu tích cực từ đầu tư công

Theo các số liệu thống kê, kết quả kinh tế quý II/2023 cho thấy tín hiệu tích cực về tăng trưởng kinh tế so với quý trước, trong bối cảnh nền kinh tế trong nước vẫn đang gặp nhiều thách thức, khó khăn cả từ bên ngoài và bên trong. Một trong các động lực quan trọng thúc đẩy cho tăng trưởng kinh tế 2023 đến từ đẩy mạnh giải ngân nguồn vốn đầu tư công.

Báo cáo của Tổng cục Thống kê, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho thấy, vốn từ ngân sách Nhà nước (đầu tư công) thực hiện quý II/2023 ước đạt trên 140,4 nghìn tỷ, bằng 19,93% kế hoạch năm, tăng 52,8% so với quý I và tăng 21,8% cùng kỳ năm trước (quý I/2023 đạt 13% kế hoạch năm). Tính chung 6 tháng đầu năm 2023, vốn từ ngân sách Nhà nước ước đạt trên 232,2 nghìn tỷ, bằng 33,0% kế hoạch năm và tăng 20,5% cùng kỳ năm trước

Bà Nguyễn Thị Hương, Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê cho rằng, khối lượng thực hiện đầu tư công từ đầu năm đến nay đạt trên 232,2 nghìn tỷ đồng là rất đáng ghi nhận, thể hiện rõ sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, sự quyết tâm của các bộ, ngành và địa phương đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án/công trình ngay từ các tháng đầu năm, đặc biệt là từ quý II.

Qua đó, tăng sức cầu của nền kinh tế, lan tỏa tới các khu vực kinh tế khác, tạo động lực quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo đà tích cực rõ nét cho các quý tiếp theo trong năm 2023.

Theo phân tích của Tổng cục Thống kê, kết quả giải ngân đầu tư công từ đầu đến này xuất phát từ nhiều yếu tố. Thứ nhất, năm 2023 là năm có kế hoạch vốn đầu tư công rất lớn bao gồm cả vốn của Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế xã hội. Nhiều dự án trong Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế-xã hội đã cơ bản hoàn thành thủ tục, đến thời điểm này sẽ tập trung triển khai thực hiện. Nhiều dự án khác trong kế hoạch đầu tư công trung hạn 2021-2025 cũng đã xong vấn đề về thủ tục, quy trình đã tạo thuận lợi để đẩy nhanh tiến độ thực hiện đầu tư công năm nay sẽ tích cực hơn các năm trước.

Cùng với đó, các bộ, ngành và địa phương đã chủ động, tích cực tập trung triển khai giao kế hoạch vốn đầu tư công năm 2023 kịp thời, đáp ứng được yêu cầu dự án có thể thực hiện và giải ngân ngay từ các tháng đầu năm 2023. Đặc biệt là các dự án chuyển tiếp, các dự án dự kiến hoàn thành trong năm 2023.

Một điểm mấu chốt nữa thúc đẩy giải ngân là cách thức triển khai cụ thể. Theo đó, nhiều bộ, ngành và địa phương đã giao từng đầu việc cụ thể cho mỗi sở, ban, ngành, chủ đầu tư, ban quản lý dự án chịu trách nhiệm tiến độ cam kết, từ đó đã thúc đẩy tiến độ thực hiện và giải ngân đầu tư công từ sớm, từ xa. 

Một số người đứng đầu các bộ, ngành, Chủ tịch UBND các cấp địa phương đã chủ động tập trung chỉ đạo xử lý các vướng mắc, bất cập trong triển khai thực hiện các dự án đầu tư công; kịp thời xử lý các vướng mắc liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng, đặc biệt là các dự án trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia.

Ngoài ra, nhiều chủ đầu tư, ban quản lý dự án đã có ý thức tập trung triển khai thực hiện ngay các dự án/công trình được giao kế hoạch vốn năm 2023.

Nền kinh tế tăng trưởng đột biến cuối năm 2023

WB dự báo tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam đạt 4,7% trong năm 2023, sau đó tăng dần lên 5,5% vào năm 2024 và 6% vào năm 2025. WB cho rằng chính sách tài khóa chủ động đã hỗ trợ nhu cầu ngắn hạn. Việc loại bỏ các hạn chế đối với việc thực hiện hiệu quả đầu tư công và giải quyết các điểm nghẽn cơ sở hạ tầng có thể giúp nền kinh tế đạt được các mục tiêu này và thúc đẩy tăng trưởng dài hạn.

Báo cáo đề xuất một số lựa chọn chính sách về phát triển kinh tế. Theo đó, trước tiên, việc thực hiện hiệu quả ngân sách đầu tư công năm 2023 có thể kích thích tổng cầu và tăng trưởng kinh tế. Về xuất khẩu, báo cáo đề xuất đa dạng hóa các sản phẩm và điểm đến xuất khẩu để xây dựng khả năng phục hồi trung hạn trước các cú sốc bên ngoài. Đồng thời, chính sách tài khóa có thể đóng vai trò mạnh mẽ hơn trong việc khuyến khích thực hành và tiêu dùng xanh, góp phần xây dựng môi trường bền vững.

Chuyên đề đặc biệt của báo cáo nghiên cứu về quản lý đầu tư công của Việt Nam và khuyến nghị cách để đầu tư công có thể đóng góp vào mục tiêu đưa Việt Nam lên mức thu nhập cao hơn.

Bà Vũ Hoàng Quyên, chuyên gia quản trị công cao cấp của WB cho biết đầu tư công được đẩy nhanh đã hỗ trợ cho nền kinh tế nhưng những thách thức trong triển khai vẫn còn tồn tại. 

Chuyên gia WB nhận định công tác triển khai đầu tư công đang được đẩy nhanh, khi giải ngân vốn đầu tư công ước tăng tới 43,3% so cùng kỳ năm trước trong nửa đầu năm 2023. Mặc dù vậy, tiến độ triển khai đầu tư công lâu nay vẫn chậm (năm 2022 chỉ đạt 67,3%). Vì vậy, các bước đi nhằm đẩy nhanh và cải thiện hiệu suất triển khai sẽ giúp giải quyết những hạn chế phát sinh về hạ tầng để phục vụ tăng trưởng.

Việt Nam cần cho phép có sự linh hoạt trong các quy định về phân bổ ngân sách được xác định trong Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế 2022-2023 và cho phép được linh hoạt phần nào để thực hiện một số hoạt động đấu thầu sớm trước khi phân bổ ngân sách. Các cấp có thẩm quyền cần cải tiến cách tiếp cận lựa chọn đối tượng và cơ chế cung cấp hỗ trợ trong hệ thống an sinh xã hội để điều này trở thành công cụ linh hoạt để hỗ trợ cho những người dễ tổn thương khi gặp cú sốc kinh tế.

"Để khai thác sức mạnh của đầu tư công, Việt Nam cần duy trì mức đầu tư, nâng cao chất lượng của dự án và khắc phục những tồn tại trong quản lý đầu tư công và thể chế liên ngành", bà Vũ Hoàng Quyên khuyến nghị.

TS. Lê Xuân Nghĩa, Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tiền tệ Quốc gia cũng cho rằng, chưa khi nào mà Chính phủ quyết liệt trong giải ngân vốn đầu tư công như hiện nay. Sau khi giải toả được yếu tố "sợ trách nhiệm" của các địa phương, có vẻ như giải ngân vốn đầu tư công ngày càng thuận lợi, ông Nghĩa phân tích.

Các vấn đề còn tồn tại của nền kinh tế đang được Chính phủ tích cực tháo gỡ với một quyết tâm chính trị rất lớn, từ việc tháo gỡ khó khăn cho thị trường bất động sản, trái phiếu doanh nghiệp,...Có thể thấy, Chính phủ còn còn có dự kiến đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công bằng việc kiểm soát lại toàn bộ mỏ vật liệu của các tỉnh.

Rất nhiều địa phương cũng học hỏi lẫn nhau về kinh nghiệm giải phóng mặt bằng, trong đó người đứng đầu địa phương kiêm Trưởng ban giải phóng mặt bằng cho các dự án giao thông trọng điểm để đảm bảo tiến độ, đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công,..., ông Nghĩa cho biết.

Hồng Quang