Để gia tăng nguồn lực xóa nhà tạm, nhà dột nát, nguyên tắc xã hội hóa là hàng đầu

Trên cả nước còn khoảng 315.000 hộ có khó khăn về nhà ở (bao gồm các đối tượng người có công, hộ nghèo, hộ cận nghèo,…) cần được hỗ trợ để cải thiện nhà ở đảm bảo an toàn, ổn định để "an cư, lạc nghiệp", yên tâm lao động sản xuất, phát triển kinh tế.

Nguyên tắc xã hội hóa là hàng đầu

Tại tọa đàm “Đa dạng hóa nguồn lực để xóa nhà tạm, nhà dột nát” diễn ra ngày 27/12, do Báo Lao Động phối hợp với Tập đoàn Dầu khí Việt Nam tổ chức. Đánh giá về chương trình và những động thái mạnh mẽ của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong thời gian qua để thúc đẩy chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát, TS Nguyễn Viết Chức cho rằng, đây là một vấn đề lớn, mang tính bản sắc văn hóa và cũng là bản chất của chế độ. Bởi bản sắc của văn hóa Việt Nam là "thương người như thể thương thân", "lá lành đùm lá rách" và cũng là truyền thống lâu đời của chúng ta.

Ở nước ta, chuyện nhà ở là vô cùng quan trọng, vì nó là mái ấm gia đình, ai cũng phải có nhà, nếu không có nhà sẽ không thể an cư lạc nghiệp.

Theo TS Nguyễn Viết Chức, đây là một cố gắng rất lớn của toàn Đảng, toàn dân ta trong nỗ lực xóa nhà tạm, nhà dột nát. Trong thời gian qua, vấn đề này đã được triển khai, xóa được nhiều nghìn ngôi nhà dột nát nhưng vẫn còn nhiều hộ gia đình phải sống trong cảnh khó khăn.

Thời gian tới, khi nước ta bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nêu thì người dân không thể sống trong những ngôi nhà dột nát. Từ đó, Đảng và Nhà nước đã quan tâm ưu tiên bố trí nguồn lực, chỉ đạo triển khai thực hiện đồng bộ các giải pháp từ hỗ trợ đầu tư cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao mức sống của người dân và đã đạt được những thành quả quan trọng.

Tại tọa đàm, TS Nguyễn Minh Phong cho biết, theo báo cáo mới đây, chúng ta đang có 1,7 triệu căn nhà đã được xóa và cần xóa khoảng 443.000 căn. Tổng mức kinh phí để xóa nhà tạm, nhà dột nát khoảng 6.500 tỉ đồng, hiện đã huy động được khoảng 6.000 tỉ đồng. Đứng trước khối lượng công việc lớn, để gia tăng nguồn lực xóa nhà tạm, nhà dột nát, nguyên tắc xã hội hóa là nguyên tắc số 1.

Theo TS Nguyễn Minh Phong, Thủ tướng đã nói “nguồn lực từ tư duy, động lực từ đổi mới, sức mạnh từ nhân dân”. Để xây nhà cũng cần nhiều yếu tố nguồn lực như đất, tài chính, đóng góp công sức, kinh nghiệm, ngân sách trung ương, 5% ngân sách tiết kiệm, địa phương có nguồn quỹ, doanh nghiệp lớn có truyền thống về thiện nguyện, nguồn vốn FDI, Việt kiều...

Hướng đến mục tiêu đến năm 2025 hoàn thành việc xóa nhà tạm, nhà dột nát, TS Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh, cần phải có cơ chế tuyên truyền, công khai minh bạch, từ đó khơi gợi tinh thần “bầu ơi thương lấy bí cùng”, kết nối tình cảm cộng đồng mạnh mẽ.

Đặc biệt, chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát không làm tự phát mà phải có quy hoạch, có định hướng cụ thể, phân cấp rõ ràng, có quy trình, có đánh giá, có tôn vinh, khen thưởng các tổ chức, cá nhân tham gia đóng góp.

Từ đó, thành lập các ban chỉ đạo xã hội hóa các nguồn lực, các cơ quan chức năng cũng nên có các tiêu chuẩn cụ thể về nhà xây mới, tránh tình trạng “đánh bùn sang ao”, xây dựng các chuẩn hóa quốc gia về xây dựng nhà ở như cứng nền, cứng tường, cứng mái…

Ngoài ra, để việc xóa nhà tạm, nhà dột nát được hiệu quả, cần phải nghiên cứu, chuẩn hóa nhà xây mới ở từng khu vực, chất lượng công trình. Khuyến khích thành lập những tài khoản điện tử công khai quy mô đóng góp, người đóng góp, tổ chức uy tín có thể mở tài khoản để nhận đóng góp cùng xóa nhà tạm, nhà dột nát.

“Nhà nước cũng nên có cơ chế khuyến khích, có thể khấu trừ thuế doanh nghiệp, khuyến khích nhân rộng một số dự án ở địa phương, nếu làm từ thiện nhiều có thể được cộng điểm, từ đó làm cơ sở đánh giá công tác xã hội hóa, đóng góp cho cộng đồng. Doanh nghiệp tham gia chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát nên được miễn trừ các loại thuế, được miễn giảm tối đa để các hoạt động này được nhân rộng, như vậy, nguồn vốn sẽ không thiếu, hỗ trợ các đối tượng có nhu cầu” - TS Nguyễn Minh Phong nói.

TS Nguyễn Minh Phong chia sẻ thêm, mạng xã hội là một xung lực lớn, để thực hiện hiệu quả chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát, cần phải xây dựng các trang mạng chuyên về vấn đề này. Từ đó, tạo nên một hệ sinh thái, có đầy đủ các tài khoản, địa chỉ rõ ràng, công nghệ an toàn, có địa chỉ để phân phối, huy động vốn, càng chi tiết càng tốt.

Cần công khai thông tin người cần hỗ trợ sửa, xây nhà. Qua đây, kết nối doanh nghiệp, đơn vị đóng góp, hỗ trợ, công khai thông tin để huy động nguồn từ thiện đến tay hộ dân.

Nhằm tối ưu hóa nguồn lực cho chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát, cần huy động sức ảnh hưởng của người nổi tiếng trên mạng xã hội, qua đó thu hút sự quan tâm của người dân với chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát.

Giải pháp thu hút nguồn lực tư nhân trong xây dựng nhà ở bền vững

Nói về việc thu hút các nhà đầu tư tư nhân tham gia vào việc xây dựng nhà ở bền vững, đặc biệt đối với việc xóa nhà tạm, nhà dột nát, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh cho hay, đây là một trong những vấn đề có tính nhân văn rất cao, đồng thời cũng là truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Chúng ta đã thực hiện nhiều giải pháp để thu hút các nhà đầu tư tư nhân tham gia vào việc xây dựng nhà ở bền vững.

Trong đó có giải pháp là giảm số tiền chịu thuế của doanh nghiệp trong năm. Cơ quan thuế bao giờ cũng giảm trừ, luật thuế nhà nước cũng cho giảm trừ không tính thuế thu nhập.

Chúng ta muốn các nhà đầu tư tư nhân tham gia vào nhiều hơn đối với việc phát triển nhà ở xã hội, xóa nhà tạm, nhà dột nát, quan trọng nhất có lẽ là vấn đề công khai minh bạch và tạo niềm tin.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp muốn đến tận nơi để khảo sát tình hình, xây dựng nhà ở vì họ có suy nghĩ đồng tiền họ bỏ ra phải đúng đối tượng, đảm bảo chất lượng nhà ở, đảm bảo uy tín của doanh nghiệp. Nếu đầu tư xây dựng không đúng đối tượng hoặc xây dựng chất lượng nhà ở không tốt, ồ ạt sẽ rất dễ xảy ra tình trạng người đáng được ở thì không được ở, làm xói mòn lòng tin của doanh nghiệp, nhà đầu tư, tư nhân.

Chúng ta cũng phải xác định mức độ ưu tiên với tùy ngôi nhà. Những người đang có nhà xập xệ không thể ở được thì phải được ưu tiên xây dựng trước. Việc này được quy hoạch từng làng, xã, địa phương, để người dân được ở trong nhiều năm, tránh tình trạng đường một nẻo, nhà một nơi.

Phải chia tiến độ thực hiện, cái nào cần làm ngay, cái nào cần để lâu hơn. Nếu như chính quyền địa phương không thống kê, cụ thể hóa số lượng căn nhà cần xây và tiến độ thực hiện thì khó có thể huy động nhà đầu tư tư nhân được.

Muốn nhà đầu tư tư nhân tham gia thì chúng ta phải xác định giúp đỡ họ cái gì? Giúp đỡ bao nhiêu. Rõ ràng, vai trò của địa phương rất quan trọng. Tối thiểu là quy hoạch làm đường đất, từ đó tạo điều kiện để các nhà đầu tư xây dựng nhà ở. Tránh ỷ lại.

Số lượng nhà dột nát hiện nay là rất lớn, nhưng bằng nỗ lực từ nhiều phía sẽ có thể giảm đáng kể tình trạng này. Việc kết nối từ địa phương đến trung ương, giữa doanh nghiệp và mạnh thường quân cũng rất quan trọng. Bản thân các thôn, bản, làng, xã phải chủ động thống kê, dự toán… Doanh nghiệp xây dựng có kế hoạch, có hỗ trợ của chính quyền địa phương và sự giúp đỡ của chính người dân. Sự kết hợp này sẽ khiến cho việc xây dựng nhà ở và sự đầu tư từ doanh nghiệp tư nhân nhiều hơn, doanh nghiệp tư nhân bỏ tiền xây dựng không phải thu lợi nhuận cho họ mà là vì sự phát triển của địa phương.

Lộc Hà