TP.HCM dự kiến lùi thời điểm hạn chế xe xăng, dầu vào khu vực trung tâm sang năm 2027, thay vì 2026 như đề xuất trước đó. Việc điều chỉnh nhằm tạo thêm dư địa chuẩn bị hạ tầng, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp chuyển đổi phương tiện, đồng thời ưu tiên thí điểm giao thông xanh tại Côn Đảo và Cần Giờ.
Theo kết quả nghiên cứu mới nhất của Đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông, TP.HCM sẽ từng bước hình thành các vùng phát thải thấp (LEZ) với lộ trình kéo dài đến sau năm 2030. Trọng tâm của giai đoạn đầu là khu vực trung tâm – nơi tập trung mật độ dân cư và phương tiện cao nhất thành phố, với hơn 3,2 triệu người sinh sống và khoảng 9,2 triệu lượt di chuyển mỗi ngày.
Cụ thể, từ ngày 1/1/2027, TP.HCM dự kiến triển khai vùng phát thải thấp LEZ 1 tại các quận trung tâm cũ như quận 1, 3, 5, 6, 8, 10, 11, Bình Thạnh, Tân Bình, Tân Phú và Phú Nhuận. Khu vực này được giới hạn bởi hệ thống các trục đường chính và cầu kết nối, nhằm kiểm soát phương tiện có mức phát thải cao.
Song song với việc hình thành LEZ 1, thành phố sẽ áp dụng thu phí đối với ô tô không đạt tiêu chuẩn khí thải Mức 4 khi lưu thông vào khu vực, trừ các phương tiện đặc thù như xe cứu thương, cứu hỏa, quốc phòng – an ninh hay xe phục vụ tang lễ. Việc kiểm soát được đặt trong bối cảnh các chỉ số ô nhiễm không khí như PM2.5, NO₂ và SO₂ tại khu vực trung tâm đang cao hơn đáng kể so với nhiều nơi khác.
Đề xuất lùi thời gian hạn chế xe xăng vào trung tâm TP.HCM
Lộ trình kiểm soát được thiết kế theo hướng “siết dần”. Từ tháng 9/2027, mô tô, xe gắn máy không đạt tiêu chuẩn khí thải Mức 2 sẽ bị hạn chế vào vùng LEZ 1 trong các khung giờ cao điểm sáng và chiều. Đến đầu năm 2028, các biện pháp mạnh hơn được áp dụng, bao gồm cấm xe máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch vào LEZ 1 và hạn chế ô tô không đạt chuẩn Mức 4 trong giờ cao điểm.
Cùng với đó, TP.HCM cũng đặt ra lộ trình nâng chuẩn khí thải đối với ô tô lưu thông trên địa bàn, tiến tới áp dụng tiêu chuẩn Mức 5 đối với các dòng xe sản xuất từ năm 2022 trở đi.
Theo đề án, từ năm 2030, vùng phát thải thấp sẽ được mở rộng ra khu vực Vành đai 1 (LEZ 2), bao quanh các trục giao thông lớn. Tại ranh giới giữa LEZ 1 và LEZ 2, thành phố dự kiến áp dụng đồng thời các biện pháp cấm, hạn chế và thu phí đối với phương tiện không đạt chuẩn, với mức độ ngày càng chặt chẽ cho đến năm 2032.
Để bảo đảm việc giám sát hiệu quả, TP.HCM sẽ đầu tư hệ thống camera nhận dạng biển số tự động tại các cửa ngõ và nút giao trọng điểm, kết nối với cơ sở dữ liệu đăng ký xe và kiểm định khí thải.
Một điểm nhấn đáng chú ý của đề án là các chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện. Người dân được đề xuất hỗ trợ một phần chi phí mua xe mới, miễn giảm lệ phí trước bạ, đăng ký và kiểm định ban đầu. Riêng tại Côn Đảo và Cần Giờ, các nhóm hộ chính sách, hộ nghèo và cận nghèo được hỗ trợ ở mức cao hơn, thậm chí lên tới 100% chi phí trong hạn mức.
TP.HCM cũng khuyến khích mạnh mẽ việc sử dụng xe điện trong lĩnh vực vận tải hành khách và dịch vụ, với các gói hỗ trợ cho tài xế xe công nghệ, doanh nghiệp taxi, xe khách và xe tải, đồng thời ưu đãi đầu tư hạ tầng trạm sạc và mở rộng mạng lưới xe buýt điện.
Việc lùi thời điểm hạn chế xe xăng vào trung tâm thành phố được đánh giá là bước đi thận trọng, giúp TP.HCM vừa theo đuổi mục tiêu giảm ô nhiễm không khí, vừa bảo đảm tính khả thi, đồng bộ và hài hòa lợi ích giữa môi trường, kinh tế và đời sống người dân.
Trung Anh (t/h)