CPI bình quân 9 tháng năm 2026 tăng 4,52%, trong khi chi phí năng lượng, logistics và rủi ro đứt gãy nguồn cung tiếp tục gây sức ép lên mặt bằng giá. Bước vào quý IV, yêu cầu đặt ra không chỉ là kiểm soát lạm phát mà còn phải tăng cường giám sát kê khai, niêm yết giá, ngăn tình trạng lợi dụng biến động thị trường để tăng giá bất hợp lý.
Áp lực lạm phát gia tăng, dư địa điều hành cần được giữ vững
Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá ngày 9/10, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương phối hợp chặt chẽ trong điều hành chính sách, chủ động theo dõi diễn biến thị trường và triển khai giải pháp kiểm soát lạm phát trong những tháng cuối năm 2026.
Theo báo cáo của Bộ Tài chính, giá cả thị trường trong 9 tháng đầu năm diễn biến theo xu hướng tăng cao trong quý I, giảm trong quý II rồi tăng trở lại trong quý III. Các yếu tố mùa vụ, nhu cầu tiêu dùng dịp lễ, Tết, biến động giá nhiên liệu thế giới và chi phí nguyên liệu đầu vào là những tác nhân chính tác động đến mặt bằng giá trong nước. Đáng chú ý, CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52% so với cùng kỳ năm trước, trong khi lạm phát cơ bản tăng 4,26%.
Diễn biến này cho thấy áp lực giá không chỉ đến từ nhu cầu tiêu dùng mà còn chịu ảnh hưởng đáng kể của các yếu tố chi phí. Khi giá năng lượng và vận tải tăng, doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí sản xuất, lưu thông cao hơn; tác động có thể lan sang giá hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng.
Lực lượng Quản lý thị trường kiểm tra hàng hóa tại siêu thị, góp phần giám sát thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng - Ảnh minh hoạ/phutho.dms.gov.
Theo đánh giá tại cuộc họp, từ nay đến cuối năm, rủi ro từ thị trường năng lượng quốc tế, gián đoạn chuỗi cung ứng, nhu cầu đẩy mạnh đầu tư công và sức mua tăng vào dịp cuối năm có thể tiếp tục gây sức ép lên chỉ số giá tiêu dùng. Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn, việc kiểm soát lạm phát đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách tài khóa, tiền tệ và các biện pháp quản lý thị trường.
Bộ Tài chính đưa ra hai kịch bản lạm phát năm 2026, tương ứng mức tăng 4,5% và 4,8%. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam dự báo CPI bình quân năm có thể tăng 4,5%-5,0%, trong khi các tổ chức quốc tế đưa ra khoảng dự báo 4,2%-5,5%. Những khoảng dự báo này phản ánh mức độ bất định của môi trường kinh tế, đồng thời cho thấy dư địa điều hành giá cần được tính toán thận trọng.
Dù vậy, một số yếu tố vẫn góp phần giảm áp lực lên mặt bằng giá. Các chính sách miễn, giảm thuế, phí tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp và người dân; nguồn cung lương thực, thực phẩm trong nước tương đối dồi dào, trong khi sản xuất từng bước phục hồi sau thiên tai. Bộ Y tế cũng cho biết chưa thực hiện điều chỉnh giá khám bệnh, chữa bệnh trong ba tháng cuối năm 2026 nhằm góp phần ổn định CPI.
Ở lĩnh vực giáo dục, giá sách giáo khoa năm học 2026-2027 do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam kê khai giảm bình quân 13,3%. Đây là những biện pháp cụ thể nhằm hạn chế áp lực chi tiêu tại một số lĩnh vực thiết yếu, nhưng hiệu quả kiểm soát lạm phát vẫn phụ thuộc vào diễn biến tổng thể của nguồn cung, chi phí và nhu cầu thị trường.
Một vấn đề khác được Phó Thủ tướng lưu ý là công tác điều hành giá giữa các địa phương chưa đồng đều. Trong khi một số địa phương kiểm soát giá tốt, vẫn còn nơi chưa đạt hiệu quả tương xứng. Điều này đặt ra yêu cầu tăng cường trách nhiệm của cơ quan quản lý tại từng địa bàn, nhất là những nơi có CPI tăng cao hơn mức bình quân cả nước.
Siết giám sát kê khai, niêm yết giá và ngăn lợi dụng biến động thị trường
Trong bối cảnh chi phí đầu vào biến động, việc kiểm tra kê khai, niêm yết giá có ý nghĩa quan trọng để bảo đảm tính minh bạch của thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Tuy nhiên, trọng tâm không chỉ nằm ở việc phát hiện hành vi tăng giá bất hợp lý, mà còn ở khả năng theo dõi quá trình hình thành giá và phản ứng của giá bán khi chi phí đầu vào thay đổi.
Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tăng cường kiểm tra đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc phạm vi quản lý, đặc biệt là các mặt hàng thiết yếu. Các hành vi đầu cơ, găm hàng, thao túng giá nhằm trục lợi bất hợp pháp, hoặc lợi dụng thiên tai, bão lũ và mùa cao điểm lễ, Tết để tự ý tăng giá phải được xử lý theo quy định.
Đáng chú ý, lãnh đạo Chính phủ yêu cầu chú trọng tình trạng giá đầu vào đã giảm nhưng giá hàng hóa, dịch vụ đầu ra không giảm tương ứng hoặc giảm chậm. Đây là vấn đề tác động trực tiếp đến chi phí sinh hoạt của người dân và chi phí hoạt động của doanh nghiệp sử dụng hàng hóa, dịch vụ làm đầu vào sản xuất.
Việc giá bán chậm điều chỉnh không tự động đồng nghĩa với hành vi vi phạm pháp luật, bởi giá thành còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tồn kho, hợp đồng, chi phí vận hành và độ trễ của chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, khi có dấu hiệu kê khai không đúng, không thực hiện quy định về niêm yết giá hoặc lợi dụng biến động thị trường để trục lợi, cơ quan chức năng cần kiểm tra, xác minh và xử lý theo thẩm quyền.
Trong điều hành thị trường xăng dầu, Bộ Công Thương được giao theo dõi sát giá năng lượng thế giới, thực hiện điều hành giá trong nước theo quy định và chỉ đạo các doanh nghiệp đầu mối bảo đảm nguồn cung cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Yêu cầu đặt ra là không để xảy ra gián đoạn nguồn cung hoặc tình trạng găm hàng chờ giá. Đồng thời, việc điều hòa cung cầu hàng thiết yếu cần được triển khai trên phạm vi cả nước, hạn chế nguy cơ thiếu hụt cục bộ dẫn đến biến động giá bất thường.
Các bộ, ngành cũng được giao nhiệm vụ theo dõi chuyên sâu từng lĩnh vực. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần chủ động phương án bảo đảm nguồn cung lương thực, thực phẩm, vật tư nông nghiệp; Bộ Xây dựng theo dõi giá vật liệu xây dựng, nhà ở, chi phí xây dựng và cước vận tải; Bộ Y tế giám sát giá thuốc, vật tư y tế và dịch vụ khám chữa bệnh. Bộ Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm bảo đảm cung ứng sách giáo khoa, kiểm tra và xử lý hành vi đầu cơ, nâng giá hoặc bán cao hơn giá niêm yết in trên bìa.
Ở cấp địa phương, yêu cầu không chỉ dừng ở việc theo dõi giá mà còn phải phân tích nguyên nhân biến động đối với các nhóm hàng có chỉ số giá tăng cao. Những địa phương có CPI cao hơn mức bình quân cả nước cần chủ động rà soát yếu tố hình thành giá, từ đó lựa chọn biện pháp quản lý phù hợp với diễn biến thị trường và điều kiện kinh tế - xã hội trên địa bàn.
Phó Thủ tướng cũng nhất trí với đề xuất nghiên cứu giao thêm chỉ tiêu kiểm soát CPI cho các địa phương từ năm 2027, nhằm tăng tính đồng bộ trong thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Nếu được triển khai, cơ chế này sẽ đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác theo dõi, phân tích và phối hợp điều hành giá tại cơ sở.
Về phía doanh nghiệp, việc minh bạch thông tin giá và điều chỉnh giá phù hợp với diễn biến chi phí là yếu tố quan trọng để duy trì niềm tin của khách hàng. Về phía cơ quan quản lý, kiểm tra phải đi cùng công khai thông tin, dự báo và xử lý vi phạm trên cơ sở căn cứ pháp luật, tránh gây xáo trộn không cần thiết đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp.
Trong những tháng cuối năm, kiểm soát lạm phát vì vậy không thể chỉ dựa vào các biện pháp hành chính riêng lẻ. Việc giữ ổn định nguồn cung, phối hợp chính sách vĩ mô, giám sát quá trình hình thành giá và xử lý kịp thời hành vi trục lợi sẽ quyết định hiệu quả điều hành. Đây cũng là cơ sở để hạn chế sức ép chi phí lên người dân, doanh nghiệp và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô.
Đinh Toàn