Lãi suất cho vay tăng nhanh, có nơi lên tới 10–15%/năm, đang đẩy nhiều doanh nghiệp vào thế khó, đặc biệt trong lĩnh vực bán lẻ xăng dầu vốn có biên lợi nhuận thấp. Khi chi phí đầu vào leo thang nhưng giá bán bị kiểm soát, không ít doanh nghiệp rơi vào cảnh càng kinh doanh càng lỗ, đối mặt nguy cơ suy yếu và đứt gãy chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh mặt bằng lãi suất có dấu hiệu đảo chiều tăng trở lại, nhiều doanh nghiệp phản ánh việc ngân hàng điều chỉnh lãi suất cho vay theo hướng đột ngột và thiếu độ trễ cần thiết.
Từ mức phổ biến khoảng 7%/năm, không ít khoản vay đã bị điều chỉnh lên 10%/năm, thậm chí có trường hợp chạm ngưỡng 13–15%/năm đối với các doanh nghiệp có mức độ rủi ro cao hơn.
Biến động này không chỉ làm tăng chi phí vốn mà còn khiến nhiều kế hoạch tài chính bị phá vỡ, đặc biệt với những doanh nghiệp vận hành dựa trên dòng tiền quay vòng nhanh và biên lợi nhuận mỏng.
Áp lực lãi vay tăng lên trong bối cảnh sức cầu thị trường chưa phục hồi vững chắc càng khiến bài toán tài chính trở nên ngặt nghèo. Doanh nghiệp không thể dễ dàng chuyển phần chi phí tăng thêm vào giá bán, bởi thị trường tiêu dùng vẫn nhạy cảm với giá, trong khi cạnh tranh ngày càng gay gắt. Hệ quả là biên lợi nhuận bị bào mòn nhanh chóng, dòng tiền co hẹp và rủi ro mất cân đối tài chính ngày càng hiện hữu.
Đối với các doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu, áp lực này còn bị khuếch đại khi họ rơi vào thế “kẹt hai đầu”. Ở đầu vào, giá vốn biến động theo thị trường thế giới, cộng thêm chi phí tài chính tăng mạnh do lãi suất leo thang. Nhưng ở đầu ra, giá bán lẻ lại chịu sự quản lý của Nhà nước, khiến doanh nghiệp không có quyền chủ động điều chỉnh để bù đắp chi phí.
Đặc biệt, trong nhiều giai đoạn, mức chiết khấu về 0 đồng khiến hệ thống bán lẻ gần như không có “đệm” lợi nhuận, càng bán càng lỗ nhưng vẫn phải duy trì hoạt động để đảm bảo nguồn cung.
Lãi suất cho vay tăng nhanh, có nơi lên tới 10–15%/năm, đang đẩy nhiều doanh nghiệp vào thế khó, đặc biệt trong lĩnh vực bán lẻ xăng dầu vốn có biên lợi nhuận thấp.
Thực tế cho thấy, ngoài chi phí tài chính, hàng loạt chi phí vận hành khác cũng đồng loạt gia tăng. Từ nhân công, điện nước, bảo trì hệ thống, phòng cháy chữa cháy cho đến chi phí vận chuyển, tất cả đều tạo áp lực cộng hưởng.
Tuy nhiên, lãi vay vẫn là yếu tố “bào mòn” mạnh nhất, bởi đây là chi phí mang tính lũy tiến và tác động trực tiếp đến dòng tiền. Khi lãi suất tăng nhanh nhưng doanh thu không tăng tương ứng, doanh nghiệp buộc phải thu hẹp quy mô hoặc chấp nhận hoạt động cầm chừng.
Hệ lụy không dừng lại ở từng doanh nghiệp riêng lẻ mà đang lan rộng ra toàn bộ hệ thống phân phối. Nhiều cửa hàng bán lẻ xăng dầu hoạt động trong trạng thái cầm cự, thậm chí có nguy cơ đóng cửa nếu tình trạng kéo dài. Điều này đặt ra rủi ro đứt gãy cục bộ trong chuỗi cung ứng, nhất là tại các khu vực xa trung tâm, nơi chi phí vận hành vốn đã cao.
Từ thực tế đó, TS. Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty TNHH MTV Bội Ngọc, đại diện cộng đồng doanh nghiệp, cho rằng cần sớm có cơ chế lãi suất ưu đãi riêng cho lĩnh vực phân phối và bán lẻ xăng dầu. Đây là lĩnh vực thiết yếu, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và đời sống nhưng lại có biên lợi nhuận thấp, khó chống chịu trước các cú sốc chi phí.
Bên cạnh đó, ông cũng kiến nghị cần ổn định mặt bằng lãi suất huy động và cho vay theo hướng có lộ trình, hạn chế tình trạng điều chỉnh đột ngột. Việc minh bạch cơ chế điều hành lãi suất, quy định biên độ điều chỉnh và thời gian áp dụng tối thiểu sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch tài chính, thay vì bị động trước các cú “giật cục” của chi phí vốn.
Một vấn đề khác cũng được đặt ra là cơ chế chiết khấu trong kinh doanh xăng dầu. Khi chiết khấu về 0 đồng kéo dài, doanh nghiệp gần như không còn dư địa để bù đắp chi phí, dẫn đến tình trạng kinh doanh càng nhiều càng lỗ. Do đó, cần nghiên cứu các giải pháp hỗ trợ phù hợp trong những giai đoạn đặc biệt, nhằm giảm áp lực cho hệ thống bán lẻ khi tham gia bình ổn thị trường.
“Nếu không có giải pháp kịp thời, nguy cơ đổ vỡ không chỉ dừng ở từng doanh nghiệp mà có thể lan sang toàn bộ chuỗi cung ứng, từ vận tải, sản xuất đến đời sống người dân”, TS. Giang Chấn Tây cảnh báo.
Đây không còn là câu chuyện riêng của một ngành, mà là bài toán ổn định kinh tế vĩ mô trong bối cảnh chi phí vốn đang trở thành biến số ngày càng khó kiểm soát.
Quang Anh