Dự án mở rộng Quốc lộ 1 có vấn đề: Trách nhiệm chính thuộc về Bộ GTVT

Ngày 2.12.2019, Văn phòng Chính phủ có văn bản 10989/VPCP-V.I thông báo ý kiến của Phó Thủ tướng Thường trực Trương Hòa Bình về Kết luận thanh tra 2089/KL-TTCP về việc chấp hành quy định pháp luật đối với Dự án đầu tư xây dựng công trình mở rộng QL1 đoạn từ km1125-km1265 (tỉnh Bình Định và Phú Yên). Mới đây, Thanh tra Chính phủ đã thông báo công khai Kết luận nêu trên.

Ảnh minh họa

Được biết, nội dung thanh tra gồm: việc lập, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh thiết kế cơ sở; việc chấp hành quy định pháp luật trong thực hiện dự án đầu tư xây dựng công trình mở rộng QL1 đoạn từ km1125-km1265 (tỉnh Bình Định và Phú Yên). Dự án có chiều dài khoảng 118 km. Sau 3 năm đưa vào khai thác, sử dụng, dự án đã xuất hiện nhiều vấn đề về chất lượng công trình. “Nguyên nhân chính là do trong quá trình thực hiện dự án, các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan đã để xảy ra những khuyết điểm, vi phạm”, Thanh tra Chính phủ nêu rõ.

Chưa đúng quy định từ khâu điều chỉnh thiết kế

Theo TTCP, thiết kế cơ sở dự án BOT Nam Bình Định sử dụng lại cống cũ ngang đường, thiết kế mặt đường bê tông nhựa tại một số vị trí thường xuyên ngập là chưa phù hợp với thực tế, thiếu đồng bộ, dẫn đến mặt đường tại khu vực đó luôn bị ngập khi mưa, có nơi ngập sâu từ 30cm đến 60 cm, ảnh hưởng đến chất lượng công trình; thiết kế cơ sở tại Dự án TPCP thiếu một số đoạn rãnh dọc và cống ngang đường, làm giảm khả năng thoát nước, sau 2 năm đưa công trình vào khai thác, sử dụng Bộ GTVT đã phải bổ sung một số cống ngang, rãnh dọc cho phù hợp.

Khi phê duyệt thiết kế cơ sở, Bộ GTVT cho phép phá dỡ 9 cầu cũ để xây mới, tuy nhiên khi quyết định điều chỉnh thiết kế cơ sở đã cho phép giữ lại 7 cầu cũ để sửa chữa, sử dụng, trong đó có 6 cầu được xác định lại tải trọng chỉ từ 22 tấn đến 25 tấn. Hiện tại trên toàn dự án, có 18/33 cầu cũ đang được gắn biển hạn chế tải trọng từ 22 tấn đến 25 tấn, mức tải trọng này không đồng bộ với tải trọng cho phép của đường QL1 sau cải tạo, mở rộng và cầu xây mới (tải trọng thiết kế HL-93, người đi bộ 3kN/m2, tương ứng khoảng 30 tấn) gây khó khăn cho quá trình khai thác và không phát huy cao nhất hiệu quả của dự án.

Tiếp theo, Bộ GTVT ban hành văn bản 6112/BGTVT-CQLXD ngày 27/5/2014 thiếu cơ sở, đưa ra chủ trương điều chỉnh thiết kế cơ sở chưa đúng với quy định pháp luật về điều chỉnh dự án đầu tư, cụ thể: cho phép hạ tiêu chuẩn dự án không theo Tiêu chuẩn ngành 22TCN211-06, dẫn đến chất lượng mặt đường dự án thiếu tính đồng bộ nên không phát huy tối đa hiệu quả trong khai thác; cho phép hạ cao độ thiết kế không theo Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 4054-2005; kiên quyết tháo dỡ 1.717,7 m và phá bỏ 504,58m rãnh thoát nước dọc đã thi công; kiên quyết bỏ thiết kế rãnh dọc đối với đoạn chưa thi công nhưng sau này lại phải bổ sung một số đoạn tuyến…

Đối với một số cầu xây mới, Bộ GTVT “cho phép châm chước yếu tố thủy văn như cầu cũ”, dẫn đến cao độ đáy dầm đều thấp hơn quy định trong tiêu chuẩn 22TCN 272:2005 từ 0,5 đến 1m, làm giảm khả năng thoát lũ, gia tăng tình trạng ngập lụt mặt đường. Sau gần 2 năm công trình đưa vào khai thác sử dụng, mặt đường một số đoạn bị hư hỏng, Bộ này đã phải xem xét, bổ sung cống ngang đường, rãnh dọc thoát nước tại những vị trí trước đó đã yêu cầu bỏ khi thiết kế bản vẽ thi công (dự án BOT Nam Bình Định)…

Từ những thiếu sót, khuyết điểm, vi phạm nêu trên, khi công trình gặp yếu tố bất lợi về thời tiết như ngập lụt, mưa nhiều ngày liên tục, bất thường, nước mặt tích tụ thẩm thấu vào kết cấu bê tông nhựa, đồng thời dưới tác động của tải trọng xe với mật độ giao thông lớn, liên tục, thậm chí là xe chở quá tải đã phá vỡ khả năng dính bám của đá với nhựa và sức chịu đựng của bê tông nhựa, dẫn đến mặt đường bị hư hỏng, ảnh hưởng đến nền đường, từ đó suy giảm chất lượng và tuổi thọ công trình.

Đến thực hiện dự án đầu tư

TTCP nêu rõ, nhà đầu tư được Bộ GTVT chỉ định đáp ứng được hầu hết các tiêu chí của hồ sơ yêu cầu, tuy nhiên, BQL dự án 2, có thiếu sót khi lập hồ sơ yêu cầu đã yêu cầu nguồn vốn đầu tư đối với nhà đầu tư tại Dự án BOT Nam Bình Định thấp hơn tổng mức đầu tư của dự án - ảnh hưởng nhất định đến việc đảm bảo vốn để thực hiện dự án.

Tại Dự án BOT Bắc Bình Định, BQL dự án 2 không đăng thông tin kết quả lựa chọn Nhà đầu tư trên Báo Đầu thầu theo quy định; đến thời điểm tổ chức lựa chọn Nhà đầu tư để thực hiện dự án, Bộ GTVT không công bố lại danh mục dự án.

Tại hợp đồng BOT (số 11791/HĐ.BOT-BGTVT ngày 31/10/2013 và 11269/HĐ.BOT-BGTVT ngày 22/10/2013) chỉ đề cập đến nội dung không bồi hoàn mà không đề cập đến các nội dung về chất lượng công trình (định lượng cụ thể) đạt tỷ lệ bao nhiêu %; nghĩa vụ mỗi bên sau khi chuyển giao. “Đây là sơ hở nếu không kịp thời xử lý, có thể sẽ ảnh hưởng đến lợi ích của nhà nước trước, trong và sau khi nhận bàn giao công trình để quản lý, sử dụng” – Kết luận của TTCP xác định.

Ngoài ra, Bộ GTVT chậm ban hành quy định về việc tổ chức khảo sát lưu lượng xe của đơn vị tư vấn trong giai đoạn lập dự án BOT Bắc và Nam Bình Định, đến ngày 21/3/2018, Bộ này mới ban hành Quyết định số 543/QĐ-BGTVT về việc ban hành hướng dẫn yêu cầu chung với công tác điều tra, khảo sát lưu lượng, tải trọng và dự báo giao thông phục vụ công tác lập dự án đầu tư xây dựng đường bộ - ảnh hưởng đến chất lượng lập dự án và sự chính xác của phương án tài chính trong hợp đồng BOT.

Đáng chú ý, Bộ GTVT chậm ban hành quy định về vi phạm chất lượng bảo trì (ban hành Thông tư 49/2016/TT-BGTVT ngày 30/12/2016) và chậm thực hiện đàm phán với nhà đầu tư để điều chỉnh các quy định nêu trên trong hợp đồng BOT (Dự án BOT Nam Bình Định được điều chỉnh tại Phụ lục số 04/PLHD.BOT-BGTVT ngày 24/9/2018; Dự án BOT Nam Bình Định được điều chỉnh tại Phụ lục Hợp đồng số 03/PLHĐ.BOT-BGTVT ngày 30/6/2019), ảnh hưởng đến việc quản lý, khai thác dự án BOT Bắc và Nam Bình Định.

Bộ GTVT chỉ đạo thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc thực hiện thu phí sử dụng đường bộ theo hình thức điện tử tự động không dừng còn chậm. Đến tháng 3/2019, tại Trạm Nam Bình Định và Bắc Bình Định mới chỉ thực hiện thu phí điện tử tự động không dừng đối với 02 làn xe trung tâm (tiếp giáp giải phân cách giữa đường), đồng thời Tổng cục Đường bộ Việt Nam tự cho phép Nhà đầu tư BOT Nam Bình Định gia hạn thực hiện việc thu phí không dừng là chưa đúng thẩm quyền, chưa đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ...

Một lỗi khác được chỉ ra, là việc Bộ GTVT thực hiện chỉ định thầu tại Dự án Trái phiếu Chính phủ khi dự toán chưa được phê duyệt - chưa đúng các quy định về đấu thầu.

Liên quan tới nguyên vật liệu, nhà thầu Cienco4 đã sử dụng vật liệu đá dăm từ nhiều mỏ có tính chất cơ lý khác nhau nên chất lượng bê tông nhựa thiếu sự đồng nhất và ổn định, do đó khi gặp các yếu tố bất lợi thì bê tông nhựa dễ bị phá vỡ; sử dụng vật liệu tưới dính bám của mặt đường chưa đúng quy định; áp dụng chưa đúng tiêu chuẩn để phối trộn thành phần cấp phối hỗn hợp cốt liệu… Sau gần 02 năm đưa công trình vào khai thác, sử dụng mặt đường đã hư hỏng cục bộ, nhà thầu tự bỏ kinh phí để sửa chữa hư hỏng này.

Xử lý trách nhiệm

Theo kết luận TTCP, để xảy ra các thiếu sót, khuyết điểm, vi phạm trên, trách nhiệm chính thuộc về Bộ GTVT. Bên cạnh đó, có trách nhiệm của UBND tỉnh Bình Định khi chỉ đạo thực hiện GPMB chưa dứt điểm, đến nay nhiều vị trí chưa có mặt bằng để xây rãnh thoát nước. Việc quản lý quy hoạch khu dân cư hai bên đường thuộc tuyến còn một số tồn tại, còn tình trạng người dân tự san lấp, xây dựng công trình lấn chiếm hành lang an toàn đường bộ...

Tổng Thanh tra kiến nghị Thủ tướng giao Bộ GTVT, UBND tỉnh Bình Định chỉ đạo, tổ chức kiểm điểm, xử lý theo thẩm quyền đối với các cơ quan, đơn vị, cá nhân đã có thiếu sót, khuyết điểm, vi phạm.

Bộ GTVT cũng phải nghiên cứu đề xuất điều chỉnh, bổ sung các tiêu chuẩn, quy chuẩn hiện hành đối với các nội dung liên quan đến thiết kế kết cấu áo đường có sử dụng bê tông nhựa; xây dựng quy định để quản lý chất lượng phụ gia dính bám sử dụng trong bê tông nhựa; quy trình thi công, nghiệm thu mặt đường bê tông nhựa có sử dụng phụ gia tăng độ dính bám của đá với nhựa…

Cùng với đó, chỉ đạo BQL dự án đường Hồ Chí Minh tổ chức kiểm tra, rà soát cao độ đáy rãnh, kích thước hình học đối với rãnh dọc trên cả 3 dự án thành phần, đảm bảo yêu cầu thoát nước và các yêu cầu kỹ thuật của hồ sơ thiết kế bản vẽ thi công; tiếp tục kiểm tra, theo dõi, đánh giá chất lượng, độ ổn định của lớp bê tông nhựa Polime.

UBND tỉnh Bình Định phối hợp với Bộ GTVT tăng cường kiểm tra, xử lý việc chấp hành xây dựng của các hộ dân ven đường đảm bảo an toàn giao thông và tuổi thọ công trình.

Về kinh tế, TTCP kiến nghị, Bộ GTVT, DN dự án kiểm tra, rà soát, phê duyệt quyết toán dự án theo quy định; trên cơ sở giá trị quyết toán được phê duyệt, thực hiện điều chỉnh phương án tài chính và thời gian thu phí tại hai dự án BOT Bắc và Nam Bình Định theo quy định. Riêng với số tiền khoảng 1.560,4 triệu đồng (2.222,28m rãnh) phát sinh do phải tháo, phá dỡ rãnh thoát nước dọc theo chỉ đạo của Bộ GTVT, các bên liên quan thực hiện dứt điểm, tránh khiếu kiện sau này.

Tại Dự án BOT Nam Bình Định: Công ty Nhật Minh thi công một số lý trình thuộc gói thầu số 3 đã sử dụng nhũ tương chưa phù hợp với thiết kế bản vẽ thi công được duyệt để tăng độ dính bám giữa lớp bê tông nhựa C19 và C12.5 với diện tích là 5.273,32 m2, dẫn đến độ kết dính giữa hai lớp bê tông nhựa chưa đảm bảo, ảnh hưởng đến chất lượng, tuổi thọ công trình; Liên danh Công ty Cổ phần 116 - Cienco1 và Công ty CP Đầu tư Năng lượng Xây dựng Thương mại Hoàng Sơn thực hiện gói thầu số 4 đã thay đổi việc lấy vật liệu đá dăm từ mỏ đá được quy định trong thiết kế bản vẽ thi công sang lấy vật liệu đá dăm từ mỏ đá khác khi chưa báo cáo Bộ GTVT.

TB