Liên minh châu Âu (EU) vừa ban hành Quy định ủy quyền số (Delegated Regulation (EU) 2025/1449), sửa đổi Phụ lục III của Quy định (EC) số 853/2004, theo hướng siết chặt điều kiện đông lạnh đối với cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp cho con người. Quy định mới sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 27/01/2026, tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu cá ngừ của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Chuẩn hóa yêu cầu đông lạnh ở mức –18°C
Theo quy định mới, cá ngừ được đưa vào thị trường EU để tiêu thụ trực tiếp cho con người – như sashimi, sushi, steak, loin hoặc fillet – bắt buộc phải được đông lạnh đạt nhiệt độ lõi –18°C hoặc thấp hơn. Yêu cầu này áp dụng cả trong trường hợp cá được đông lạnh bằng nước muối (brine freezing) ngay trên tàu khai thác.
EU chỉ cho phép các tàu có hệ thống đông lạnh bằng nước muối đã được xác nhận, chứng minh đáp ứng đầy đủ năng lực kỹ thuật, tham gia cung ứng loại cá ngừ này cho thị trường EU. Đồng thời, toàn bộ quá trình kiểm soát nhiệt độ phải được giám sát, ghi nhận và lưu trữ dữ liệu đầy đủ nhằm phục vụ công tác kiểm tra chính thức của cơ quan thẩm quyền EU.
Sau thời điểm 27/01/2026, các lô cá ngừ không đáp ứng yêu cầu đông lạnh –18°C sẽ không được phép đưa vào EU dưới dạng sản phẩm dùng cho tiêu thụ trực tiếp.
EU siết chặt quy định đông lạnh cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp. Ảnh minh họa
Việc siết chặt quy định được EU đưa ra sau các đợt kiểm tra chính thức cho thấy một số tàu khai thác đã đông lạnh cá ngừ bằng nước muối ở mức nhiệt chỉ khoảng –9°C, sau đó đưa sản phẩm ra thị trường dưới dạng cá ngừ tươi hoặc cá ngừ chưa qua chế biến. EU đánh giá đây là hành vi gian lận thương mại, đồng thời tiềm ẩn rủi ro lớn về an toàn thực phẩm.
Cá ngừ không được đông lạnh đủ sâu có nguy cơ tích tụ histamine – nguyên nhân gây ngộ độc scombroid, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng. Do đó, việc thống nhất ngưỡng –18°C được xem là biện pháp nhằm tăng cường an toàn thực phẩm, bảo vệ người tiêu dùng và đảm bảo tính minh bạch của thị trường.
Phân biệt rõ “tiêu thụ trực tiếp” và chế biến công nghiệp
Theo VASEP, EU nhấn mạnh quy định mới chỉ áp dụng đối với cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp. Nhóm sản phẩm này thường bao gồm cá ngừ tươi hoặc đông lạnh dùng cho sashimi, sushi, steak; cá ngừ đông lạnh được rã đông và bán dưới dạng “fresh”; hoặc cá ngừ chỉ qua sơ chế như cắt, làm sạch, phân cỡ và đóng gói lại.
Ngược lại, cá ngừ được sử dụng làm nguyên liệu cho chế biến công nghiệp – như cá ngừ đóng hộp, cá ngừ hấp chín, tiệt trùng, hun khói hoặc xử lý nhiệt sâu – không thuộc phạm vi siết chặt của quy định mới. Tuy nhiên, các sản phẩm này vẫn phải tuân thủ đầy đủ các quy định chung khác về an toàn thực phẩm của EU.
Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam, quy định mới đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc rà soát lại toàn bộ chuỗi cung ứng. Các lô hàng cá ngừ chỉ được đông lạnh ở mức cao hơn –18°C có nguy cơ không được thông quan vào EU, hoặc buộc phải chuyển mục đích sử dụng sang chế biến sâu, tùy theo đánh giá của cơ quan chức năng EU.
Doanh nghiệp cần chủ động làm việc với đối tác khai thác, đội tàu để bảo đảm thiết bị, quy trình đông lạnh và hệ thống giám sát nhiệt độ đáp ứng yêu cầu mới. Đồng thời, việc phân loại rõ ngay từ đầu giữa lô hàng dùng cho tiêu thụ trực tiếp và lô hàng phục vụ chế biến công nghiệp cần được thể hiện nhất quán trên hồ sơ kỹ thuật, hợp đồng và chứng từ xuất khẩu.
Việc chuẩn bị sớm, minh bạch mục đích sử dụng cuối cùng và phối hợp chặt chẽ với đối tác EU được xem là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp Việt Nam hạn chế rủi ro, tránh gián đoạn xuất khẩu cá ngừ sang thị trường EU từ năm 2026.
Trung Anh