Garena đối mặt chỉ trích vì xuyên tạc văn hóa qua trang phục “Nàng tiên gạo” trong game Liên quân Mobile

Một skin được quảng bá là mang bản sắc Việt Nam nhưng lại gây phẫn nộ vì trang phục lệch chuẩn, cốt truyện xuyên tạc và hình tượng vay mượn thiếu cẩn trọng. Vụ việc trang phục “Yue - Nàng tiên gạo” trong Liên Quân Mobile là minh chứng rõ nét cho lằn ranh mong manh giữa sáng tạo và xuyên tạc văn hóa, điều mà các nhà phát hành game không thể tiếp tục làm ngơ.

Làn sóng phản đối khi văn hóa bị bóp méo trong game

Sự kiện Liên quân Mobile – game do CTCP Giải trí và thể thao điện tử Việt Nam (Garena) phát hành tung ra trang phục “Yue – Nàng tiên gạo Việt Nam” trong chuỗi hoạt động “Gieo lúa – Gặt quà” nhanh chóng trở thành tâm điểm tranh cãi của cộng đồng mạng.

Vốn được giới thiệu là một sản phẩm mang cảm hứng Việt Nam, trang phục trong trò chơi này lại gây thất vọng sâu sắc ngay từ những hình ảnh đầu tiên. Thiết kế trang phục hở hang, phảng phất phong cách áo sườn xám Trung Quốc, trái ngược hoàn toàn với kỳ vọng về một biểu tượng văn hóa Việt Nam được thể hiện qua thẩm mỹ thuần Việt, dung dị và tinh tế.

Tranh cãi càng bùng lên mạnh hơn khi người chơi xem video cốt truyện đi kèm. Trong đoạn clip mô tả thông tin nhân vật gắn với trang phục mới, Yue được mô tả như một “nữ thần khai sáng” hướng dẫn người Lạc Việt trồng lúa, gieo mạ, thu hoạch mùa màng. Mặc dù gắn với câu chuyện cổ tích quen thuộc, nhưng cách biến tấu trong game đã gây phản cảm khi đưa cái tên của một nhân vật hư cấu thay thế vào truyện cổ.

Tại một diễn đang trên mạng xã hội, nhiều người đã lên tiếng phản bác: “Văn minh lúa nước đã tồn tại hàng nghìn năm trên đất Việt, và không thể có chuyện một nhân vật mặc trang phục giống Trung Quốc “dạy” dân Lạc Việt trồng lúa”. Cách xây dựng tình tiết này bị cộng đồng cho là xuyên tạc văn hóa và làm lệch chuẩn lịch sử, biến một sự kiện đáng ra mang tính tôn vinh thành hình thức vay mượn và gán ghép khiên cưỡng.

Một số người cũng châm biếm rằng, với kiểu kể chuyện như trong video, rất có thể sau này “học sinh lại nghĩ Yue là người dạy dân Âu Lạc trồng lúa”. Có người thẳng thắn nhận xét: “Trang phục không có nét Việt nào.” Nhiều ý kiến nhấn mạnh rằng ngay cả các chi tiết mô phỏng nghề nông cũng thiếu chính xác, không phản ánh đúng các biểu tượng văn hóa hay hình ảnh trong tín ngưỡng nông nghiệp Việt Nam.

Không chỉ game thủ kỳ cựu, nhiều người chơi bình thường và thậm chí cả người không theo dõi Liên Quân cũng bày tỏ sự khó chịu. Điều đáng lưu ý là phản ứng lần này không xoay quanh vấn đề “đẹp hay xấu”, mà là nỗi lo việc nhà phát hành Garena đã vô tình hoặc cố ý đưa vào trò chơi những chi tiết có thể làm sai lệch nhận thức văn hóa, khi Liên Quân Mobile là tựa game có  hơn 50 triệu lượt tải chỉ tính riêng trên CHPlay.

Làn sóng phản đối lan rộng buộc Garena phải đưa ra tuyên bố chính thức chỉ sau vài giờ. Trong thông báo công khai trên fanpage, nhà phát hành thừa nhận có “sai sót nghiêm trọng trong việc lựa chọn nội dung, dẫn tới truyền tải thông tin không chính xác”. Ngay lập tức, Hội đồng Liên Quân quyết định đóng vĩnh viễn sự kiện và xóa hoàn toàn trang phục “Yue – Nàng tiên gạo” khỏi trò chơi.

Việc một skin chính thức bị thu hồi ngay sau khi ra mắt cho thấy mức độ phản ứng dữ dội từ cộng đồng và đồng thời phản ánh áp lực trách nhiệm văn hóa mà các nhà phát hành game đang phải đối mặt. Từ một sản phẩm được kỳ vọng tôn vinh chất liệu Việt Nam, “Nàng tiên gạo” đã trở thành ví dụ điển hình cho sự thiếu cẩn trọng khi khai thác yếu tố văn hóa trong game và là lời cảnh tỉnh về hậu quả khi một biểu tượng quốc gia bị tái hiện lệch chuẩn trên nền tảng giải trí số có sức lan tỏa lớn.

Trách nhiệm không thể xem nhẹ với những nhà phát hành game

Vụ việc xoay quanh trang phục “Nàng tiên gạo Việt Nam” không chỉ đơn thuần là một tranh cãi trong cộng đồng game thủ, mà đã gợi ra một câu hỏi nghiêm túc hơn: Khi game trở thành nền tảng lan tỏa văn hóa đến hàng triệu người trẻ, liệu các nhà phát hành có đang đủ trách nhiệm với vai trò đó?

Không khó để nhận ra, trong bối cảnh văn hóa đại chúng ngày càng số hóa, game – đặc biệt là các trò chơi trực tuyến nhiều người chơi như Liên Quân Mobile đã và đang trở thành một kênh giáo dục không chính thống. Người chơi không chỉ tiếp nhận hình ảnh nhân vật hay tình tiết câu chuyện, mà còn hình thành nhận thức, thậm chí “học văn hóa” từ những gì họ trải nghiệm trong game.

Bởi vậy, khi một sản phẩm được quảng bá là “mang cảm hứng văn hóa Việt” nhưng lại xuất hiện với hình ảnh thiếu bản sắc, xuyên tạc, hoặc gán ghép không chính xác các biểu tượng dân tộc, hậu quả không dừng ở việc mất thiện cảm với game mà còn để lại lỗ hổng nhận thức về văn hóa. Đó là điều đáng lo, nhất là khi đối tượng chơi game chủ yếu là thanh thiếu niên, nhóm tuổi dễ tiếp nhận, ghi nhớ và tin tưởng thông tin hơn cả.

Nhiều nhà phát triển game từng phạm sai lầm khi coi yếu tố văn hóa là một chất liệu nền để tạo sự khác biệt thị trường và rồi xử lý nó như một lớp trang điểm. Chỉ cần một bộ trang phục, một vài họa tiết dân gian, là đã đủ để gọi đó là “mang bản sắc dân tộc”. Trong khi, văn hóa  cần được nghiên cứu, hiểu sâu, và thể hiện một cách tôn trọng, chính xác và có bối cảnh phù hợp.

Với trang phục “Nàng tiên gạo” trong game Liên quân Mobile, thay vì tôn vinh được hình ảnh người mẹ trồng lúa, thần bảo hộ mùa màng hay biểu tượng văn hóa lúa nước của Việt Nam như Mẹ Lúa, Bà Chúa Xứ, Bà Mẹ Trời, thì sản phẩm lại mang dáng dấp vay mượn, không rõ nguồn cội. Câu chuyện cổ tích bị tái dựng theo hướng “Yue khai sáng dân tộc Việt”, không chỉ sai về logic mà còn dễ tạo hiểu lầm nghiêm trọng trong bối cảnh truyền thông xuyên biên giới hiện nay.

Sự việc lần này là một bài học đắt giá, không chỉ cho riêng Garena, mà cho tất cả các nhà phát hành game khác khi chọn khai thác chất liệu văn hóa bản địa. Doanh nghiệp cần hiểu rằng họ đang làm việc trên nền móng tinh thần của cả một cộng đồng, một quốc gia. Sai sót không chỉ dẫn đến phản ứng dữ dội, mà còn kéo theo tổn thất về niềm tin, uy tín thương hiệu và tính bền vững của sản phẩm.

Trước đó, nhiều nhà phát hành game quốc tế đã từng chứng minh rằng, sáng tạo hoàn toàn có thể song hành với chuẩn mực văn hóa. Họ dành thời gian nghiên cứu kỹ lưỡng bối cảnh lịch sử, văn hóa địa phương và thậm chí là hợp tác với các chuyên gia để đảm bảo tính chính xác và chiều sâu. Chính nhờ vậy, những trò chơi có sự tận tâm nghiên cứu không chỉ được người chơi đón nhận mà còn được cộng đồng sở tại tôn trọng.

Do đó, vụ việc lần này chỉ là một trong nhiều dấu hiệu cho thấy sự buông lỏng trong kiểm soát nội dung văn hóa và truyền thông trong game. Thậm chí, theo tìm hiểu của Tạp chí Thương Trường, nhiều sản phẩm do chính Garena phát hành còn có dấu hiệu phân loại độ tuổi người chơi không đúng quy định, khiến các nội dung không phù hợp dễ dàng tiếp cận với người chơi nhỏ tuổi, gây ảnh hưởng lâu dài cả về nhận thức và hành vi.

Lê Phong