Cuộc khủng hoảng sô cô la đã xẩy ra, loạt nhà máy sản xuất sô cô la hàng đầu thế giới đã phải đóng cửa bởi thiếu nguồn cung. Trong khi đó, giá ca cao thế giới đang duy trì ở mức cao, mới đây nhất mỗi tấn ca cao ghi nhận mức giá kỷ lục 10.760 USD.
Thế giới sô cô la đang phải đối mặt với tình trạng thiếu ca cao trầm trọng. Đến đầu tháng 3, giá đã tăng hơn gấp đôi chỉ sau 12 tháng. Vào thời điểm đó, nhiều nhà đầu cơ đã quyết định bỏ cuộc và giảm mức đặt cược tăng giá của loại quả đặc biệt này.
Tất cả các dấu hiệu đều cho thấy mức thâm hụt lớn. Thế giới đã được thưởng thức sô cô la với giá rẻ trong nhiều thập kỷ, trong khi cây cối đã già đi và bệnh hại cây trồng lan tràn ở các nước Tây Phi, nơi cung cấp khoảng một nửa thị trường. Đối với các nhà sản xuất sô cô la trên thế giới, cuộc khủng hoảng đã chạm đến. Hiện tại, các nhà máy từ Malaysia đến Đức và Chicago (Hoa Kỳ) đã buộc phải đóng cửa.
Theo báo cáo của ngân hàng JP Morgan, nguyên nhân chính đằng sau sự tăng giá ca cao là tình trạng thiếu ca cao nghiêm trọng trên toàn cầu. Tây Phi, nơi cung cấp gần 80% lượng ca cao của thế giới, đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi hạn hán do biến đổi khí hậu. Tổ chức Ca cao Quốc tế cũng dự đoán nguồn cung ca cao toàn cầu sẽ sụt giảm mạnh gần 11% trong niên vụ 2023/2024.
Cùng với vấn đề này là những thách thức về cơ cấu, bao gồm cả tình trạng thiếu đầu tư thường xuyên vào các trang trại ca cao. Nhiều nông dân trồng ca cao, chủ yếu là hộ sản xuất nhỏ, gặp khó khăn trong việc kiếm sống ổn định và thiếu nguồn lực để tái đầu tư vào trang trại của mình, dẫn đến năng suất giảm dần theo thời gian.
Chiến lược gia về hàng hoá nông nghiệp tại JP Morgan, bà Tracey Allen, cho rằng “ca cao là thị trường nơi người trồng sản xuất ra hàng hóa có giá trị rất cao nhưng nhận được tỷ trọng rất thấp trong chuỗi giá trị thực tế. Điều này dẫn đến kết quả là tỷ lệ trồng mới cây ca cao đạt mức thấp, trong khi các cây ca cao trưởng thành đang già đi”.
Điều kiện thời tiết khô hạn và mùa Harmattan (mùa gió mậu dịch khô cằn) diễn ra mạnh mẽ ở Tây Phi cũng làm trầm trọng thêm các vấn đề về nguồn cung, khiến giá nhà đầu tư tăng vọt. Hiện tại, các nhà đầu tư phi thương mại nắm giữ hơn 60% tổng số tiền lãi mở đối với hợp đồng tương lai và quyền chọn ca cao tại thị trường New York.
Giá ca cao tăng cao đang gây áp lực buộc các thương hiệu sô cô la phải tăng giá. Theo nhà nghiên cứu và phân tích vốn chủ sở hữu hàng đầu của nhà sản xuất thực phẩm và bán lẻ thực phẩm Hoa Kỳ tại JP Morgan, ông Ken Goldman dự đoán, rằng trong một hoặc hai năm tới, Hershey và các đối thủ cạnh tranh như Mars và Lindt có thể sẽ tăng giá sô cô la để đối phó với lạm phát ca cao.
Tuy nhiên, giá cao hơn có thể dẫn đến nhu cầu tiêu dùng giảm. Thực tế, “chúng tôi đã thấy một số người chuyển từ sô cô la sang các sản phẩm khác, cho dù đó là bánh quy hay đồ ăn nhẹ có vị mặn. Chúng tôi cho rằng sô cô la đang mất đi một chút thị phần, vì vậy người tiêu dùng chắc chắn đang phản ứng với mức giá cao hơn”, ông Goldman thông tin.
Để chống lại điều này, một số nhà sản xuất đang đổi mới các công thức nấu ăn thay thế cần ít ca cao hơn hoặc giảm kích thước sản phẩm, một phương pháp được gọi là 'lạm phát thu hẹp'.
Mặc dù là gì đi chăng nữa, người tiêu dùng cuối cùng sẽ phải đối mặt với mức giá sô cô la cao hơn. Bộ phận nghiên cứu của JP Morgan dự báo giá ca cao sẽ vẫn ở mức cao nhưng có thể giảm nhẹ xuống khoảng 6.000 USD/tấn trong trung hạn.
Một vòng luẩn quẩn
Giao dịch hợp đồng tương lai ca cao đã đạt mức thấp lịch sử, với thước đo số lượng hợp đồng còn tồn đọng giảm xuống mức thấp nhất trong 12 năm. Thị trường hiện đang bị mắc kẹt giữa tình trạng thiếu hụt nông sản trầm trọng và tính thanh khoản thấp đến mức nguy hiểm.
Theo Bloomberg, khi các công ty không thể trả tiền ký quỹ để hỗ trợ các khoản phòng ngừa rủi ro của mình, họ buộc phải mua lại hợp đồng tương lai, khiến giá thậm chí còn cao hơn và đẩy nhiều nhà đầu tư rời khỏi thị trường.
Vòng luẩn quẩn đó cũng được nhìn thấy trong những năm gần đây trong cuộc khủng hoảng niken và khi giá khí đốt tự nhiên ở châu Âu vượt khỏi tầm kiểm soát sau cuộc xâm lược Ukraine của Nga, ảnh hưởng đến người tiêu dùng, nhà sản xuất, tiền tệ và nền kinh tế.
Dự báo sản lượng ca cao ở Bờ Biển Ngà và Ghana sẽ giảm ở mức hai con số, chiếm khoảng 50% nguồn cung.
Tổ chức Ca cao Quốc tế (ICCO) dự đoán sản lượng sẽ giảm nhu cầu 374.000 tấn trong niên vụ 2023/2024, đợt thiếu hụt thứ ba liên tiếp. Nhà sản xuất sô cô la Barry Callebaut nhận thấy mức thâm hụt 500.000 tấn, tương đương khoảng 1/10 thị trường toàn cầu và công ty sẽ tiếp tục thiếu hụt thêm vào năm tới.
Những gì đang xảy ra ở ca cao hiện là lời cảnh tỉnh cho ngành cà phê, vốn chỉ tập trung sản xuất ở hai quốc gia là Brazil và Việt Nam.
Trong khi đó, các quy định mới về nạn phá rừng ở EU, khu vực tiêu thụ lớn đang làm trầm trọng thêm những khó khăn cho việc mở rộng trang trại.
Cũng không rõ bao nhiêu ca cao sẽ có thể đến được bờ biển châu Âu, gây thêm áp lực lên lượng tồn kho được chứng nhận trên sàn giao dịch đang giảm dần. Chính những hạt ca cao bé nhỏ đó đã hỗ trợ các hợp đồng tương lai chuẩn được giao dịch ở London.
Sẽ mất một thời gian trước khi bất kỳ sản phẩm mới nào được tung ra thị trường. Trong khi với một cây ca cao, nó có thể mất từ 3 đến 5 năm mới bắt đầu cho thu hoạch.
Theo JP Morgan, giá ca cao có thể rời khỏi mức đỉnh nhưng có thể sẽ ổn định ở mức cao cho đến khi có phản ứng thực sự từ phía cung. Trong bối cảnh đó, các nhà phân tích cho rằng, dù có thể phải đợi 3 năm đến 5 năm, việc tăng cường trồng ca cao trong bối cảnh hiện nay sẽ rất cần thiết và quan trọng để ổn định nguồn cung lâu dài và điều tiết giá một cách hợp lý hơn.
Minh Đức