Giá điện tăng, những doanh nghiệp ngành nào ảnh hưởng nhất?

Giá điện mới đây đã tăng 3%, được dự báo sẽ làm tăng thêm chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, tiền điện phải trả thêm của người dân. Các chuyên gia cho rằng, tác động tích cực của việc tăng giá điện chưa rõ nét, nhưng một số ngành sản xuất sử dụng nhiều điện có thể ảnh hưởng tiêu cực, giảm lợi nhuận,....

EVN tăng giá bán lẻ điện bình quân...

Mới đây, EVN đã ban hành Quyết định số 377/QĐ-EVN ngày 27/4/2023 về việc điều chỉnh mức giá bán lẻ điện bình quân. Theo đó, EVN quyết định điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân là 1.920,3732 đồng/kWh (chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng).

Sau khi quyết định được ban hành, mỗi kWh tăng thêm gần 56 đồng, tương đương mức tăng 3% so với giá điện bán lẻ bình quân hiện hành. Thời gian áp dụng từ ngày 4/5/2023. Sau khi có giá bán lẻ điện bình quân mới, EVN sẽ tính toán giá bán lẻ điện sinh hoạt được điều chỉnh tương ứng.

Như vậy, trong 10 năm, tính từ 2009-2019, giá bán lẻ điện bình quân đã có 10 lần điều chỉnh tăng, mức tăng trung bình giai đoạn này đạt 10%/năm.

Trả lời báo chí về việc giá điện tăng 3% có góp phần đảm bảo cân đối tài chính cho EVN khi đang treo khoản lỗ lớn tới hơn 26.200 tỉ đồng hay không, ông Nguyễn Xuân Nam - phó tổng giám đốc EVN - cho biết với mức tăng 3% thì doanh thu tám tháng cuối năm 2023 của EVN sẽ tăng thêm là hơn 8.000 tỉ đồng.

Việc tăng giá điện dù giúp giảm thiểu khó khăn về tài chính, nhưng ông Nam cho rằng mức tăng 3% này vẫn là khó khăn cho EVN.

"Mức giá huy động từ nguồn nhiệt điện than là 2.400 đồng/kWh, có thời điểm cao nhất là 4.000 đồng/kWh trong khi giá mua vào chỉ 1.800 - 1.900 đồng/kWh. Giá đầu vào với giá đầu ra như vậy để chia sẻ với EVN, chúng tôi phải gồng mình như thế nào đảm bảo đủ điện cho đất nước", ông Nam bày tỏ.

Không trực tiếp tham dự buổi họp trao đổi thông tin nhưng trong một thông báo phát đi chiều 4-5, Bộ Công Thương cho biết việc tăng giá bán lẻ điện bình quân được tính toán dựa trên các yếu tố gồm phát điện, truyền tải, phân phối, bán lẻ...

Trong đó, chi phí phát điện chiếm tỉ trọng lớn nhất (83%) trong tổng chi phí sản xuất kinh doanh điện của EVN. Đơn cử như giá than pha trộn năm 2022 tăng bình quân trong khoảng từ 34,7 - 46,4% so với giá than pha trộn bình quân từng loại than năm 2021; giá than nhập khẩu năm 2022 cũng tăng mạnh so với năm 2021.

Giá than tăng cao dẫn đến chi phí mua điện từ các nhà máy sử dụng than cũng tăng cao. Giá khí thị trường bình quân năm 2022 tăng 27,4% so với bình quân năm 2021; làm tăng chi phí mua điện từ các nhà máy tuốc bin khí.

Theo Bộ Công Thương, cơ cấu nguồn điện phát từ nhiệt điện (than, khí) chiếm tỉ trọng cao với trên 60%, dẫn đến chi phí mua điện cao hơn so với thông số tính toán giá bán lẻ điện bình quân hiện hành.

Doanh nghiệp và người tiêu dùng sẽ chịu thiệt?

Theo thống kê, điện đang chiếm khoảng 3,5% tổng cấu thành rổ tính CPI nên điện nếu tăng 3% thì làm trực tiếp CPI tăng 0,105%, còn tăng 5% thì CPI tăng 0,175%. Theo TS. Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê (Bộ Kế hoạch & Đầu tư) đã từng chia sẻ nếu giá điện tăng 8% khiến tăng trưởng GDP giảm 0,36%, làm cho CPI tăng 0,4-0,5% (cả trực tiếp và gián tiếp). Như vậy, nếu điện tăng 3% thì GDP có thể giảm khoảng 0,14% và CPI tăng 0,17%.

Theo TS. Nguyễn Bích Lâm, hiện nay trừ ngành hàng không, vận tải đường thủy, đường sắt và một phần vận tải đường bộ là sử dụng xăng dầu, nhiên liệu hoá thạch, còn lại hầu hết các ngành đều sử dụng điện làm nguyên liệu đầu vào trong sản xuất, kinh doanh.

Theo ông Lâm, chi phí điện chiếm khoảng 9-10% giá vốn hàng bán (COGS - là chi phí mua hoặc sản xuất các sản phẩm mà công ty bán trong một thời kỳ) của doanh nghiệp sản xuất thép, giấy, hóa chất. Riêng với ngành thép và xi măng còn có tác động lan tỏa đến cả ngành xây dựng.

“Xi măng là lĩnh vực "ngốn" điện nhiều nhất. Hiện chi phí giá điện chiếm khoảng 14-15% giá vốn hàng bán của những doanh nghiệp sản xuất xi măng, trừ những doanh nghiệp lớn có lò quay xi măng thì con số này là khoảng 9-10%. Với doanh nghiệp sản xuất giấy, ước tính chi phí điện chiếm tỷ trọng thấp hơn, khoảng 4-5%”, ông Lâm nói.

Ước tính, giá điện tăng 3% làm cho giá vốn hàng bán tăng thêm, thì tổng lợi nhuận trước thuế của từng ngành có thể giảm tối đa tương ứng là: ngành thép giảm 15%, ngành giấy giảm 2%, ngành xi măng giảm 13%,  ngành hóa chất giảm 1%.

Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp chuyển chi phí điện tăng sang người tiêu dùng bằng cách tăng giá bán sản phẩm thì có thể áp lực chi phí đầu vào sẽ giảm đi.

"Nhìn tổng thể, việc EVN tăng giá điện bán lẻ sẽ làm giá vốn hàng bán của các doanh nghiệp sản xuất tăng, làm giảm lợi nhuận, ảnh hưởng phần nào tới hoạt động sản xuất kinh doanh. Nhưng bản thân doanh nghiệp cũng phải có ý thức tiết kiệm điện, cơ cấu lại sản xuất, cơ cấu lại giá thành cho hợp lý", ông Lâm nói.

Nêu quan điểm về việc tăng giá điện, ông Nguyễn Tiến Thỏa - chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam, nguyên cục trưởng Cục Quản lý giá, Bộ Tài chính - cho rằng giá điện tăng 3% cho thấy các cơ quan liên quan đã thực hiện nghiêm túc, điều hành giá điện không giật cục, có lộ trình, bảo đảm ổn định tình hình chính trị, xã hội, hài hòa lợi ích giữa các doanh nghiệp và người dân.

"Việc tăng giá điện không nhiều nên tác động đến nền kinh tế và người dân là thấp hơn. Tuy nhiên, lưu ý tình trạng "té nước theo mưa", các loại hàng hóa dịch vụ sẽ tăng theo giá điện", ông Thỏa đề nghị các cơ quan chức năng cần yêu cầu tất cả những doanh nghiệp trong diện phải đăng ký giá, những doanh nghiệp nhà nước còn định giá, doanh nghiệp phải kê khai giá báo cáo chi tiết giá thành sản xuất, kinh doanh.

"Điều này nhằm tránh tình trạng giá điện tăng bao nhiêu bị lợi dụng tăng bấy nhiêu, lợi dụng thêm việc tăng giá điện để tăng giá là lôi kéo những mặt hàng mà ở ngoài thị trường, ngoài các chợ dân sinh tăng theo, gây áp lực cho mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô", ông Thỏa nói.

Doanh nghiệp ngành nào ảnh hưởng nhất?

Về vấn đề này, theo đánh giá của Mirae Asset (Doanh nghiệp chuyên về quản lý tài chính, ngân hàng đầu tư và bảo hiểm), tác động tích cực của việc tăng giá điện chưa rõ nét. Đối với Ngành điện, trên thực tế các công ty ngành điện đã thỏa thuận dài hạn khi ký hợp đồng mua bán điện với EVN, nên việc tăng giá bán điện bình quân trong ngắn hạn chưa thể tác động đến doanh thu doanh nghiệp sản xuất. Cụ thể như Nhiệt điện Phả Lại, Quảng Ninh, … những dự án lớn ký hợp đồng thỏa thuận trong 25 năm, giá mua bán điện được đàm phán qua từng giai đoạn.

Với những doanh nghiệp phân phối điện, việc tăng giá điện có thể tác động tích cực, vì hợp đồng đã ký dài hạn với giá rẻ, nay bán giá cao, giúp lợi nhuận doanh nghiệp nhiều khả năng sẽ tăng. Ngoài ra, việc tăng giá bán lẻ điện xét trên nhiều phương diện, một số ngành sản xuất sử dụng nhiều điện có thể ảnh hưởng tiêu cực: Xi măng, hóa chất, luyện kim (thép), giấy.

Theo ước tính của Mirae Asset, chi phí điện chiếm khoảng 9-10% giá vốn hàng bán đối với doanh nghiệp sản xuất thép, mức này cũng tương đương với doanh nghiệp thuộc ngành hóa chất.

Với giả định, nếu chi phí điện tăng thêm, doanh nghiệp không thể chuyển tiếp sang người tiêu dùng. Ước tính, chi phí điện tăng 3% làm cho giá vốn hàng bán tăng thêm, thì tổng lợi nhuận trước thuế của từng ngành có thể giảm tối đa tương ứng là: Lợi nhuận ngành Thép giảm 15%, ngành Giấy giảm 2%, ngành Xi Măng giảm 13%,  ngành Hóa Chất giảm 1%. Như vậy, có thể dễ dàng nhận thấy sự sụt giảm đáng kể của lợi nhuận khi chi phí điện tăng thêm làm ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp có thể chuyển chi phí điện tăng, bằng cách tăng giá bán cho người tiêu dùng thì có thể làm giảm ảnh hư ởng việc gia tăng chi phí đầu vào.

"Nhìn tổng thể bức tranh EVN tăng giá điện bán lẻ sẽ làm giá vốn hàng bán của các doanh nghiệp sản xuất tăng làm giảm lợi nhuận, đâu đó sẽ ảnh hưởng phần nào tới hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp.

Đối với các doanh nghiệp trực tiếp sản xuất điện dường như không được hưởng lợi trong ngắn hạn, niềm vui vẫn thuộc về doanh nghiệp phân phối điện. Về dài hạn, giá điện bán lẻ tăng lên cùng sự phát triển của thị trường điện cạnh tranh sẽ tạo nhiều điều kiện thuận lợi hơn để các doanh nghiệp điều chỉnh tăng giá bán điện, phản ánh đúng tỉ lệ cung cầu trên thị trường điện", Mirae Asset nhấn mạnh. 

Riêng lĩnh vực xi măng chiếm khoảng 14-15% trên giá vốn hàng bán, trừ những doanh nghiệp lớn có lò quay xi măng thì chi phí điện chiếm khoảng 9-10% giá vốn hàng bán.

Với doanh nghiệp sản xuất giấy, ước tính chi phí điện chiếm tỷ trọng thấp hơn một vài ngành khác, chiếm trung bình 4-5% trên chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp.

Đức Minh (t/h)