Sau thời gian tăng trưởng “nóng”, thị trường dừa tươi đang bước vào giai đoạn khó khăn hiếm thấy. Giá dừa rớt sâu chỉ còn vài nghìn đồng một trái, xuất khẩu chững lại, trong khi tại các thị trường nhập khẩu lớn như Mỹ, Trung Quốc, giá bán lẻ vẫn duy trì ở mức rất cao.
Giá dừa lao dốc, nông dân khốn đốn
Tại vùng nguyên liệu trọng điểm như Bến Tre, Vĩnh Long, Trà Vinh, giá dừa tươi hiện chỉ còn 30.000-40.000 đồng/chục (12 trái), tương đương khoảng 3.000 đồng một trái – giảm hơn một nửa so với cùng kỳ năm ngoái. Anh Tuấn, một đầu mối thu mua dừa ở Vĩnh Long, cho biết dừa đến lứa thu hoạch quá nhiều nhưng “quá ít người mua”. Theo anh, “dừa khô đỡ hơn nhưng cũng đang giảm rất mạnh. Mới 2 tuần trước còn 180.000 đồng/chục giờ chỉ còn 100.000 đồng/chục”.
Tình trạng tương tự diễn ra ở nhiều tỉnh trồng dừa miền Tây. Ông Hoàng, nông dân tại Vĩnh Long, chia sẻ: “Vụ dừa đến kỳ thu hoạch nhưng thương lái chỉ mua với giá 40.000 đồng một chục. Hồi tháng 8, giá còn ở mức 100.000-130.000 đồng. Từ đầu năm đến nay người trồng dừa có lãi tốt, nhưng vụ cuối năm sức mua yếu khiến giá giảm sâu”.
Giá dừa tươi giảm mạnh còn khoảng 3.000 đồng một trái. Ảnh: nld.com.vn
Không chỉ Việt Nam, giá dừa tươi tại Thái Lan cũng đang xuống mức thấp kỷ lục. Báo cáo của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, giá dừa tại tỉnh Songkhla cuối tháng 10 chỉ còn tương đương 1.300–2.100 đồng/quả, trong khi chi phí sản xuất cao gấp đôi.
“Chất lượng không đồng đều và khả năng tiếp cận thị trường hạn chế là những thách thức đối với người trồng dừa quy mô nhỏ tại Thái Lan. Người trồng dừa Thái Lan mong muốn nhà nước đưa ra các biện pháp bình ổn giá và giúp khôi phục khả năng cạnh tranh tại thị trường Trung Quốc” – báo cáo nêu.
Nguyên nhân khiến giá dừa lao dốc được các doanh nghiệp thu mua cho rằng đến từ nhiều yếu tố: mưa kéo dài, nhu cầu tiêu thụ giảm, đặc biệt ở miền Trung và miền Bắc do thiên tai, trong khi thị trường xuất khẩu chững lại.
“Cú sốc” xuất khẩu và yêu cầu phát triển bền vững
Theo ông Cao Bá Đăng Khoa – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dừa Việt Nam, giá dừa giảm mạnh không chỉ do yếu tố mùa vụ mà còn là hậu quả của “cú sốc thị trường” khi xuất khẩu tăng quá nhanh. “Nhiều doanh nghiệp thu mua ồ ạt nhưng không tuyển chọn kỹ, dẫn tới container dừa xuất sang Trung Quốc chứa đủ loại kích cỡ, hương vị. Có lô bị trả hàng, buộc doanh nghiệp phải đưa về bán rẻ trong nước”, ông nói.
Thị trường quốc tế đang đòi hỏi tiêu chuẩn ngày càng khắt khe bởi dừa tươi là sản phẩm uống trực tiếp, yêu cầu nghiêm ngặt hơn nhiều so với hàng chế biến. Tại Bắc Kinh, dừa tươi bán lẻ khoảng 90.000 đồng một quả, còn tại Mỹ lên tới 120.000 đồng. Vì vậy, các nhà nhập khẩu chỉ chọn hàng có vùng trồng đạt chứng nhận quốc tế và được quản lý chặt chẽ về quy trình sản xuất bền vững.
Sau thời gian tăng trưởng mạnh, ngành dừa tươi Việt Nam đang đứng trước những bất ổn rõ rệt. Ảnh: congthuong.vn
Trong khi đó, vùng nguyên liệu dừa trong nước vẫn mang tính tự phát, thừa sản lượng đại trà nhưng thiếu hàng đạt chuẩn xuất khẩu. Ngành dừa hiện đang trong giai đoạn “thanh lọc mạnh”. Nhiều đơn vị xuất khẩu phải rút lui, thậm chí phá sản vì không quản lý được chất lượng, trong khi doanh nghiệp kiểm soát tốt sẽ có lợi thế lớn. “Để phát triển bền vững, ngành dừa cần xây dựng quy hoạch sản xuất, nâng cao chất lượng, minh bạch thông tin và bắt buộc nông dân ghi nhật ký canh tác, điều mà hiện tại rất ít người thực hiện”, ông Khoa nhấn mạnh.
Theo thống kê của Cục Hải quan, 9 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu dừa tươi đạt 138 triệu USD, tăng gần 17% so với cùng kỳ năm ngoái; dừa chế biến đạt 260 triệu USD, tăng 55%. Tuy nhiên, khi giá lao dốc, lượng doanh nghiệp tham gia thu mua, xuất khẩu giảm khoảng 30%, phản ánh sự sàng lọc khốc liệt trong ngành.
Hiệp hội Dừa Việt Nam khuyến nghị cần nhanh chóng quy hoạch lại vùng trồng, áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, ghi rõ mã vùng, chỉ tiêu chất lượng và nhật ký canh tác. “Thái Lan có thể bán dừa tươi sang châu Âu giá 4,39 USD một quả nhờ vùng trồng được quản lý chặt chẽ. Việt Nam cần đi theo hướng này để cạnh tranh bền vững”, ông Khoa nói.
Mặc dù thị trường đang gặp khó, giới chuyên gia cho rằng tiềm năng của dừa tươi Việt Nam vẫn rất lớn. Với vị thế là nước trồng dừa lớn thứ 7 thế giới, nếu khắc phục được hai điểm yếu then chốt là chuẩn hóa vùng trồng và minh bạch chất lượng sản phẩm, ngành dừa hoàn toàn có thể lấy lại đà tăng trưởng và vươn lên trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Nhật Hạ (t/h)