Sau nhiều tháng đàm phán, Việt Nam và Hoa Kỳ mới đây đã công bố Tuyên bố chung về khuôn khổ Hiệp định Thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong quan hệ kinh tế song phương.
Theo đó, Việt Nam cam kết tiếp tục đàm phán để giảm thuế nhập khẩu về 0% đối với một số mặt hàng của Mỹ; ngược lại, phía Hoa Kỳ sẽ xem xét giảm thuế đối ứng với các sản phẩm xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Bản tuyên bố được đánh giá là tạo cơ sở cho một trật tự thương mại mới, nơi hai nền kinh tế khác biệt về quy mô cùng tìm kiếm điểm cân bằng giữa lợi ích và trách nhiệm. Những ngày qua, thị trường trong nước đã cảm nhận rõ tác động đầu tiên: hàng Mỹ tăng tốc thâm nhập thị trường Việt Nam, trong khi nhiều mặt hàng nông sản, thực phẩm và linh kiện “made in Vietnam” cũng đang mở rộng cửa vào hệ thống phân phối của Hoa Kỳ.
Hàng Mỹ vào mạnh – áp lực và cơ hội song hành với hàng Việt
Theo Bộ Công Thương, trong khuôn khổ Tuyên bố chung, Việt Nam cam kết tiếp tục đàm phán để giảm thuế nhập khẩu về 0% với một số mặt hàng của Mỹ, còn phía Hoa Kỳ sẽ xem xét giảm thuế đối ứng cho hàng Việt Nam có lợi thế xuất khẩu. Danh mục hàng hóa được đề cập tập trung vào nhóm thực phẩm, nông sản, thiết bị và hàng tiêu dùng chất lượng cao.
Tác động của chính sách này thể hiện nhanh chóng trên thị trường. Ông Lê Sỹ Hiển, Giám đốc vận hành miền Bắc của MM Mega Market Việt Nam, chia sẻ: “Lượng hàng Mỹ nhập về hệ thống siêu thị đã tăng rõ rệt nhờ giảm thuế và nhu cầu tiêu dùng cao. Hàng Mỹ có lợi thế về thương hiệu và tiêu chuẩn nghiêm ngặt, nhưng chủ yếu rơi vào nhóm sản phẩm Việt Nam chưa sản xuất được hoặc chưa đạt cùng cấp độ chất lượng, như cherry, táo, nho, cam ruột đỏ hay chocolate cao cấp.”
Ông Hiển cũng nhận định: “Tâm lý người tiêu dùng Việt thay đổi rõ rệt. Họ không còn sính ngoại mà đọc kỹ nhãn mác, so sánh giá và tiêu chuẩn. Nếu hàng Việt đạt chất lượng và minh bạch nguồn gốc, họ sẵn sàng chọn hàng trong nước.”
Người tiêu dùng Việt hiện đã thay đổi sâu sắc trong nguồn gốc và tiêu chuẩn an toàn.
Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam Đặng Phúc Nguyên thông tin, xuất khẩu rau quả sang Hoa Kỳ trong 9 tháng năm nay tăng khoảng 60%, đạt hơn 406 triệu USD, dù hiện vẫn chịu mức thuế khoảng 20%.
Ở chiều ngược lại, Việt Nam nhập khẩu trái cây từ Mỹ hơn 413 triệu USD, cho thấy mức nhập siêu đang thu hẹp. Ông Nguyên nói thêm: “Nếu Tuyên bố chung được cụ thể hóa trong năm 2026, kim ngạch xuất - nhập khẩu rau quả hai chiều có thể đạt 2 tỷ USD. Khi trái cây Việt Nam được hưởng thuế 0%, lợi thế cạnh tranh sẽ vượt xa Thái Lan hay các nước Nam Mỹ.”
Những con số ấy cho thấy một bức tranh thương mại đối ứng rõ nét: hàng Mỹ mạnh ở tiêu chuẩn và công nghệ; hàng Việt mạnh ở giá, thị hiếu và độ linh hoạt. Khi hàng rào thuế quan dần được gỡ bỏ, cuộc cạnh tranh sẽ chuyển từ giá sang chất lượng, từ mở rộng thị trường sang xây dựng thương hiệu – một bước trưởng thành tất yếu của nền sản xuất Việt Nam trong giai đoạn hội nhập sâu.
Từ mở cửa thương mại đến hợp tác chiến lược cân bằng
Phát biểu tại Hội nghị Xúc tiến thương mại với hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài do Bộ Công Thương tổ chức ngày 29/10, ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hoa Kỳ, nhấn mạnh: “Quan hệ kinh tế và thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đang phát triển mạnh mẽ, hài hòa và bền vững. Cơ cấu hàng hóa hai bên mang tính bổ sung, không cạnh tranh trực tiếp – đó là nền tảng để hướng tới cán cân thương mại cân bằng và cùng có lợi.”
Theo số liệu của Tổng cục Hải quan, trong 9 tháng năm 2025, xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ đạt 112,7 tỷ USD, tăng 28% so với cùng kỳ năm 2024, chiếm hơn 32% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Ở chiều ngược lại, nhập khẩu từ Mỹ đạt 13,6 tỷ USD, tăng 23,6%, đưa tổng kim ngạch thương mại hai chiều lên 126,4 tỷ USD, tăng 27,3%.
Ông Hưng phân tích: “Hàng Việt Nam xuất sang Mỹ chủ yếu phục vụ phân khúc tiêu dùng, giúp người tiêu dùng Mỹ hưởng lợi nhờ giá hợp lý và chất lượng ổn định. Ngược lại, hàng Mỹ xuất sang Việt Nam – nhất là các mặt hàng công nghệ cao, cơ khí chế tạo, năng lượng và nguyên liệu đầu vào – vẫn còn nhiều dư địa tăng trưởng. Việc tháo gỡ hạn chế xuất khẩu hàng công nghệ cao từ Hoa Kỳ vào Việt Nam không chỉ giúp cải thiện cán cân thương mại mà còn thúc đẩy hợp tác đầu tư song phương, tạo nền tảng cho chuỗi cung ứng bền vững hơn.”
Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hoa Kỳ Đỗ Ngọc Hưng phát biểu trực tuyến - Ảnh: nhandan.vn.
Điểm nhấn trong Tuyên bố chung là xác lập nguyên tắc “công bằng – cân bằng – cùng có lợi” trong thương mại. Hai nước thống nhất duy trì mức thuế đối ứng 20% hiện nay, đồng thời mở rộng phạm vi giảm thuế cho các nhóm hàng ưu tiên, tạo cơ hội tăng trưởng mới cho doanh nghiệp Việt Nam. Song song đó, Việt Nam cam kết tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hàng hóa Mỹ, giúp người tiêu dùng tiếp cận sản phẩm đa dạng, đạt chuẩn quốc tế.
Về dài hạn, khuôn khổ mới không chỉ mang ý nghĩa thương mại mà còn định vị Việt Nam như một đối tác có trách nhiệm và đáng tin cậy trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo ông Hưng, Việt Nam đang đẩy nhanh tiến trình đàm phán Hiệp định Thương mại đối ứng song phương, đồng thời cải thiện môi trường đầu tư, phát triển hạ tầng và nguồn nhân lực chất lượng cao.
“Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ sẽ tiếp tục đóng vai trò cầu nối, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tiếp cận hệ thống phân phối lớn như Amazon, Walmart, đồng thời tư vấn, cảnh báo sớm các vụ việc phòng vệ thương mại, chống bán phá giá và chống trợ cấp,” ông Hưng cho biết thêm.
Một chương mới của hội nhập
Tuyên bố chung Việt Nam – Hoa Kỳ về khuôn khổ thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng không chỉ phản ánh một thỏa thuận song phương, mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược của Việt Nam trong hội nhập toàn cầu: hợp tác để cùng phát triển, cạnh tranh để cùng nâng chuẩn.
Từ nông sản, thực phẩm đến công nghệ cao, cuộc trao đổi hàng hóa và giá trị giữa hai nền kinh tế đang được tái định hình. Hàng Mỹ vào Việt Nam buộc thị trường nội địa chuyên nghiệp và minh bạch hơn; hàng Việt vào Mỹ buộc doanh nghiệp phải chuẩn hóa và phát triển bền vững hơn.
Cán cân thương mại Việt – Mỹ đang chuyển dịch từ “mở rộng thị trường” sang “thiết lập trật tự hợp tác công bằng”. Đó không chỉ là dấu mốc thương mại, mà là bước tiến về tư duy phát triển, hướng tới một nền kinh tế Việt Nam tự tin, có năng lực cạnh tranh toàn cầu trong kỷ nguyên hội nhập sâu rộng.
Nhật Hạ (t/h)