Giải pháp bền vững để thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn kiều hối

Xác định kiều hối đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, Đề án chính sách phát huy hiệu quả nguồn lực kiều hối từ nay đến năm 2030 của UBND Tp Hồ Chí Minh đề ra 4 nhóm vấn đề lớn và 6 giải pháp thực hiện.

TPHCM - một trong những 'điểm về' tích cực của kiều hối

Trong những năm qua, kiều hối đã trở thành nguồn lực quan trọng trong việc phát triển kinh tế của nước ta. Nguồn kiều hối đã được sử dụng hiệu quả với các mục đích khác nhau như: tiêu dùng, đầu tư kinh doanh hoặc đưa vào sản xuất trực tiếp… đều mang lại lợi ích, qua đó góp phần hỗ trợ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội.

Nguồn kiều hối ổn định giúp tăng cung ngoại tệ, bảo đảm cung - cầu ngoại tệ, hỗ trợ NHNN trong việc ổn định tỷ giá. Ngoài ra, góp phần tăng dự trữ ngoại hối quốc gia trong những năm qua, tạo điều kiện cho NHNN chủ động hơn trong việc can thiệp thị trường ngoại hối khi cần thiết. 

Thời gian qua, Tp. Hồ Chí Minh luôn là trung tâm thu hút lượng kiều hối lớn nhất cả nước với số kiều hối hàng năm chiếm 38-53% tổng mức kiều hối chuyển về Việt Nam.

Theo thống kê của UBND Tp. Hồ Chí Minh, có khoảng 2,8 triệu trên tổng số khoảng 6 triệu người Việt Nam ở nước ngoài có liên hệ với thành phố, chiếm khoảng gần 50% số lượng này của cả nước; trong đó, Hoa Kỳ là quốc gia có số lượng người Việt Nam nhập cư và sinh sống nhiều nhất, ước khoảng hơn 2 triệu người, tiếp theo là Anh, Australia, Canada. Ngoài ra, còn các thị trường xuất khẩu  lao động  chính như Đài Loan (Trung Quốc), Nhật Bản và Hàn Quốc cũng có đông người Việt.

Theo thống kê từ năm 2012 đến năm 2023 của Ngân hàng Nhà nước - Chi nhánh TPHCM, nguồn kiều hối chuyển về thành phố thông qua hệ thống các ngân hàng thương mại, các tổ chức kinh tế, công ty kiều hối trực tiếp nhận và chi trả ngoại tệ ước đạt hơn 65 tỷ USD, với mức tăng trung bình từ 3% đến 7%/năm.

6 tháng đầu năm 2024, kiều hối chuyển về thành phố đạt 5,18 tỷ USD, bằng 54,7% so với cả năm 2023 và tăng 19,5% so với cùng kỳ năm trước. Nguồn nhân lực và thị trường lao động nước ngoài tiếp tục tác động tích cực đến lượng kiều hối chuyển về từ khu vực này trong 6 tháng đầu năm 2024. 

Theo dự báo của World Bank, kiều hối về Việt Nam sẽ tiếp tục tăng, năm 2024 sẽ đạt 14,4 tỷ USD, cao hơn năm 2023. Trong đó, TPHCM tiếp tục sẽ là một trong những "điểm về" tích cực của kiều hối. 

Nguồn kiều hối gửi về không chỉ giúp người dân ổn định cuộc sống, mà còn hỗ trợ giảm căng thẳng cho thị trường ngoại hối. Với đặc tính là nguồn thu ngoại tệ ổn định, không hoàn lại, nó tạo ra nguồn vốn ổn định cho phát triển kinh tế, hỗ trợ giảm rủi ro trong quá trình huy động vốn, giảm phụ thuộc vào vốn vay nước ngoài.

Nguồn ngoại tệ từ kiều hối không cần điều kiện đầu tư so với các lĩnh vực tạo ra nguồn thu ngoại tệ khác cho thành phố. Hiện tại, các lĩnh vực tạo ra nguồn thu ngoại tệ như xuất khẩu hoặc du lịch phải đầu tư khá lớn về cơ sở hạ tầng, chính sách.

Ngoài ra, kiều hối đóng góp cho sự gia tăng tiết kiệm, được sử dụng cho các hoạt động đầu tư trực tiếp, được gửi bằng ngoại tệ hoặc bản tệ vào các ngân hàng hoặc các tổ chức tài chính khác và một phần có thể được dự trữ dưới dạng tiền mặt, vàng... Bên cạnh đó được dùng một phần đầu tư trực tiếp, kiều hối được gửi vào các tổ chức tài chính sau đó được cho vay tài trợ vào hoạt động đầu tư phát triển kinh tế.

Thời gian qua, kiều hối chuyển về thành phố lại từng bước dịch chuyển vào thị trường chứng khoán, đầu tư trái phiếu, hợp tác sản xuất kinh doanh, dịch vụ và bất động sản. Đây là xu hướng tích cực, góp phần trực tiếp vào việc mở rộng đầu tư trong nước, tạo việc làm trong nền kinh tế và nguồn thu cho ngân sách nhà nước  từ hoạt động sản xuất và kinh doanh.

Giải pháp thu hút nguồn lực kiều hối

UBND Tp. Hồ Chí Minh xác định kiều hối đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và đây cũng là lí do Đề án Chính sách phát huy hiệu quả nguồn lực kiều hối trên địa bàn Tp. Hồ Chí Minh từ nay đến năm 2030 được phê duyệt triển khai thực hiện.

Theo đó, kế hoạch của UBND Thành phố tập trung vào tổ chức thực hiện 4 nhóm vấn đề lớn: công tác thông tin, tuyên truyền, nâng cao nhận thức;  cơ chế, chính sách thu hút hiệu quả nguồn kiều hối; công tác quản lý nhà nước để thu hút, phát huy hiệu quả kiều hối và đề xuất chính sách thu hút người Việt Nam ở nước ngoài tham gia xây dựng phát triển Thành phố phù hợp với tình hình, điều kiện khách quan và các điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia.

Theo đó, kế hoạch phân công cụ thể nhiệm vụ cho các sở ngành liên quan, phối hợp với Uỷ ban về người Việt Nam ở nước ngoài TP. Hồ Chí Minh tổ chức thực hiện.

Trong đó nhiệm vụ của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh TP. Hồ Chí Minh liên quan đến các hoạt động nghiên cứu, đề xuất sửa đổi bổ sung cơ chế chính sách để thu hút kiều hối; phát triển dịch vụ chi trả kiều hối; quản lý nhà nước liên quan hoạt động này và nghiên cứu, đề xuất giải pháp duy trì ổn định nguồn kiều hối để tham gia đầu tư phát triển kinh tế xã hội Thành phố; cũng như phối hợp với Ủy ban người Việt Nam ở nước ngoài TP. Hồ Chí Minh và các sở ngành để thực hiện Đề án.

Đề án đưa ra 6 giải pháp để thu hút, phát huy nguồn lực kiều hối gồm: Giải pháp về thông tin, tuyên truyền, nâng cao nhận thức; Giải pháp về cơ chế, chính sách để thu hút kiều hối; Giải pháp cải thiện môi trường đầu tư; Giải pháp phát triển văn hóa, thể thao, du lịch cho người Việt Nam ở nước ngoài; Giải pháp về đào tạo nguồn nhân lực và Giải pháp về nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước.

Cụ thể hơn, để nâng cao nhận thức đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và thân nhân người Việt Nam ở nước ngoài, TP.HCM sẽ tăng cường thông tin, tuyên truyền bằng nhiều hình thức; Quán triệt và xác định người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời của dân tộc Việt Nam. Thông qua người Việt Nam ở nước ngoài, đẩy mạnh thông tin tuyên truyền và vận động bạn bè quốc tế; Tăng cường thông tin, tuyên truyền về chính sách kiều hối của thành phố để xúc tiến, thu hút nguồn lực kiều hối từ mọi thành phần, nhất là lực lượng lao động trẻ ở nước ngoài; Tăng cường nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức thành phố về vai trò của nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài nói chung và nguồn lực kiều hối nói riêng; đổi mới nội dung, hình thức thông tin, tuyên truyền đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài…).

Về cơ chế, chính sách để thu hút kiều hối, cần xây dựng chính sách đối với người Việt Nam ở nước ngoài và kiều hối phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững; Tạo điều kiện cho tổ chức tài chính, công ty chuyển tiền quốc tế ở nước ngoài mở mạng lưới chi trả kiều hối tại TP.HCM; Đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét cho phép mở tài khoản cho người nước ngoài có gốc Việt Nam không cư trú ở Việt Nam nói chung và TP.HCM nói riêng được mở tài khoản, được lựa chọn giữ tiền gửi bằng ngoại tệ hoặc bằng Việt Nam đồng, được chuyển gốc và lãi bằng ngoại tệ đã chọn…);

Định hướng phát huy vai trò của các chủ thể kinh tế gồm các tổ chức tài chính, công ty kiều hối trên địa bàn thành phố (Xây dựng các chương trình miễn, giảm các loại phí dịch vụ, ưu đãi lãi suất gửi tiền ngoại hối từ người Việt Nam đang lao động ở nước ngoài, người Việt Nam ở nước ngoài gửi tiền về Việt Nam nhằm hỗ trợ người thân hoặc đầu tư, sản xuất kinh doanh; Nghiên cứu đề xuất xây dựng sản phẩm “tài khoản song song”, một trong các tài khoản được dùng để gửi tiền về cho gia đình tại TP.HCM và người thân của họ tại thành phố được toàn quyền sử dụng tài khoản đó. Tài khoản thứ hai chỉ người Việt Nam ở nước ngoài mới có thể truy cập và có thể được sử dụng để tích lũy tiền cho đầu tư sau này; Hình thành các quỹ sản xuất từ dòng kiều hối như: quỹ kiều hối bất động sản, quỹ kiều hối hỗ trợ cho sản xuất vừa và nhỏ, quỹ đầu tư người Việt Nam ở nước ngoài... để hỗ trợ các nhà đầu tư người Việt tại nước ngoài quay về lập nghiệp, kinh doanh trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về khuyến khích kiều hối…);

Chính sách tăng nguồn và chất lượng lao động người Việt ở nước ngoài có liên quan đến thành phố (Xây dựng các chính sách khuyến khích các doanh nghiệp xuất khẩu lao động, tìm kiếm thị trường xuất khẩu lao động mới. Tạo điều kiện cho các công ty tuyển dụng nước ngoài xúc tiến hợp tác, tiếp nhận người lao động Việt Nam; Định hướng các công ty xuất khẩu lao động liên kết với ngân hàng, kết hợp đào tạo, hướng dẫn người lao động thực hiện chuyển tiền về Việt Nam thông qua tổ chức chính hoặc công ty chuyển tiền nhằm đảm bảo lợi ích của người đi xuất khẩu lao động…); Phát triển các loại hình thị trường, các ngành kinh tế, các khu công nghiệp ứng dụng công nghệ cao (Định hướng nguồn lực kiều hối tham gia vào các loại hình thị trường, bao gồm thị trường tài chính, thị trường chứng khoán, thị trường bất động sản, thị trường sử dụng và thị trường lao động thông qua cung cấp cơ sở hạ tầng, quy định và quyết định hỗ trợ phù hợp, tạo điều kiện công bằng và cạnh tranh cho các nhà đầu tư người Việt Nam ở nước ngoài; Định hướng nguồn kiều hối vào xây dựng và phát triển các khu công nghiệp ứng dụng công nghệ cao, tạo môi trường thuận lợi và hấp dẫn cho các doanh nghiệp công nghệ cao với các gói chính sách hỗ trợ đặc biệt….); Cải cách thủ tục hành chính…

Nghiên cứu đề xuất các chính sách định hướng kiều hối đầu tư sản xuất và các lĩnh vực như giáo dục, sức khỏe cộng đồng, năng lượng, y tế, khoa học và công nghệ, nông nghiệp công nghệ cao; Định hướng nguồn kiều hối đầu tư vào các công trình cộng đồng như bệnh viện, trường học, nhà máy nước để cải thiện chất lượng cuộc sống, đồng thời tạo ra các cơ hội đầu tư và kinh doanh; Xây dựng và nâng cấp cơ sở hạ tầng và các dịch vụ công cộng để thu hút các nhà đầu tư. Xây dựng môi trường cạnh tranh minh bạch và ổn định, đảm bảo quyền lợi và sự phát triển bền vững cho các doanh nghiệp và người Việt Nam ở nước ngoài; Xây dựng các chính sách hỗ trợ người Việt Nam ở nước ngoài tại các nước để kêu gọi các doanh nghiệp các nước về TP.HCM hợp tác đầu tư; Nghiên cứu kỹ các quy định để đề xuất chính sách thu hút người Việt Nam ở nước ngoài tham gia xây dựng, phát triển thành phố. Đề xuất các chính sách hỗ trợ các dự án đầu tư sử dụng nguồn kiều hối...

Nghiên cứu, xây dựng các trung tâm văn hóa, du lịch phù hợp với điều kiện tại các nước có đông người Việt Nam sinh sống, kết hợp cung cấp thông tin về tình hình đất nước và thành phố; Đầu tư xây dựng các thiết chế văn hóa hiện đại, tạo động lực cho ngành công nghiệp văn hóa phát triển; Nghiên cứu thành lập Trung tâm phát triển công nghiệp văn hóa để kết nối, xây dựng và tổ chức thực hiện các đề án, dự án, chương trình, thực hiện chức năng hỗ trợ, kết nối, quy tụ nguồn lực, phát huy giá trị sáng tạo, mở rộng thị trường nhằm phát triển các ngành công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế quan trọng đóng góp tích cực vào phát triển xã hội và tăng trưởng kinh tế; Phát huy hiệu quả “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh - Điểm hẹn kiều bào” để người Việt Nam ở nước ngoài tìm hiểu và trải nghiệm về di sản văn hóa, lịch sử, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh gắn với công tác kiều bào; tuyên truyền, phố biến văn hóa, tư tưởng Hồ Chí Minh đến cộng đồng kiều bào trên thế giới; Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa, di tích lịch sử, các sản phẩm du lịch, ẩm thực đặc thù của thành phố. Tổ chức các sự kiện văn hóa, sản phẩm, thương hiệu tiêu biểu của thành phố…

Thúc đẩy hợp tác giữa các trường đại học và doanh nghiệp trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, bao gồm thiết lập chương trình đào tạo song song, thực tập và các dự án nghiên cứu chung để đảm bảo sự phù hợp giữa giảng dạy và yêu cầu thực tế của doanh nghiệp…

Hình thành các hiệp hội chuyên ngành, mở rộng hợp tác giữa người Việt Nam ở nước ngoài và các tổ chức tại thành phố. Mở rộng các hội đoàn trí thức, doanh nhân người Việt Nam ở nước ngoài để thu hút các ý kiến góp ý, hiến kế của các chuyên gia, là đầu mối để phối hợp, tiếp cận trong thu hút các nhà đầu tư nước ngoài vào thành phố và xây dựng mạng lưới kết nối xuất nhập khẩu và hỗ trợ đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài; Hoàn thiện cơ chế, chính sách về người Việt Nam ở nước ngoài; tạo điều kiện cho doanh nhân, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài về thành phố sinh sống, làm việc…

Trung Anh