Hải Phòng: Siết kỷ cương nhà ở xã hội để chính sách không bị bẻ cong

Sau các kết luận thanh tra chỉ ra sai phạm trong mua bán, sử dụng nhà ở xã hội, Chỉ thị số 07/CT-UBND ngày 09/02/2026 của UBND TP Hải Phòng được ban hành như một bước chấn chỉnh cần thiết, nhằm lập lại trật tự thực thi và trả chính sách an sinh về đúng đối tượng thụ hưởng.

Nhà ở xã hội là một trong những chính sách an sinh có tác động trực tiếp, lâu dài đến đời sống người lao động và các nhóm yếu thế trong xã hội. Mỗi căn hộ nhà ở xã hội không đơn thuần là một tài sản, mà là “điểm tựa” để người thu nhập thấp ổn định cuộc sống, yên tâm lao động và gắn bó với đô thị. Chính vì vậy, bất kỳ sai lệch nào trong việc xét duyệt, mua bán, cho thuê nhà ở xã hội đều không chỉ là vi phạm pháp luật, mà còn làm xói mòn niềm tin của xã hội vào tính công bằng của chính sách công.

Thực tế tại Hải Phòng thời gian qua cho thấy, chính sách nhà ở xã hội đã xuất hiện những biểu hiện bị lợi dụng. Qua thanh tra, kiểm tra, cơ quan chức năng đã chỉ ra các trường hợp mua nhà ở xã hội không đúng đối tượng, kê khai chưa trung thực về điều kiện nhà ở, thu nhập, thậm chí có dấu hiệu “lách luật” để hưởng lợi từ chính sách ưu đãi của Nhà nước. Những sai phạm này tuy không phổ biến trên diện rộng, nhưng đủ để đặt ra yêu cầu phải nhìn thẳng vào tồn tại và có biện pháp chấn chỉnh kịp thời.

Điều đáng nói là các sai phạm không chỉ xuất phát từ ý thức cá nhân, mà còn phản ánh những kẽ hở trong khâu tổ chức thực hiện. Việc phối hợp giữa các cơ quan xác nhận điều kiện nhà ở, thu nhập, bảo hiểm, thuế ở một số thời điểm chưa thật sự đồng bộ; công tác hậu kiểm sau khi giao nhà chưa được thực hiện thường xuyên, quyết liệt. Khi quy trình thiếu sự giám sát chặt chẽ và minh bạch, chính sách dù đúng đắn cũng có nguy cơ bị biến dạng trong thực tiễn.

Trong bối cảnh đó, Chỉ thị số 07/CT-UBND ngày 09/02/2026 của UBND TP Hải Phòng về tăng cường quản lý, thực hiện chính sách nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố được ban hành mang ý nghĩa như một “điểm tựa” để thiết lập lại kỷ cương thực thi. Chỉ thị không chỉ nhắc lại các quy định đã có, mà đi thẳng vào những khâu dễ phát sinh tiêu cực, yêu cầu làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng chủ thể liên quan.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Chỉ thị 07 là yêu cầu rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ xác nhận điều kiện nhà ở, thu nhập xuống không quá 7 ngày. Đây không chỉ là cải cách thủ tục hành chính theo hướng thuận lợi cho người dân, mà còn là giải pháp kỹ thuật để hạn chế tình trạng kéo dài thời gian xử lý hồ sơ, mảnh đất dễ nảy sinh tiêu cực, nhũng nhiễu hoặc xin - cho.

Cùng với đó, Sở Xây dựng được giao vai trò trung tâm trong việc hướng dẫn, tổng hợp, công khai thông tin về các dự án nhà ở xã hội, số lượng căn hộ đã bán, cho thuê, thuê mua. Việc công khai này không chỉ nhằm minh bạch hóa thông tin, mà còn tạo điều kiện để xã hội giám sát, qua đó giảm thiểu nguy cơ trục lợi chính sách.

Chỉ thị cũng đặc biệt nhấn mạnh đến công tác hậu kiểm, khâu từng bị xem nhẹ trong quá trình triển khai nhà ở xã hội. Việc phối hợp giữa các cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội, công an, thanh tra được yêu cầu tăng cường nhằm kiểm soát chéo thông tin về thu nhập, tình trạng nhà ở và việc sử dụng nhà ở xã hội sau khi đã được mua hoặc thuê. Đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý: không chỉ “xét đúng” từ đầu, mà còn phải “giữ đúng” trong suốt quá trình sử dụng.

Đối với các chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội, Chỉ thị 07 đặt ra yêu cầu rõ ràng về trách nhiệm và kỷ luật thị trường. Việc công khai thông tin dự án tối thiểu 30 ngày trước khi nhận hồ sơ, bố trí hợp lý các điểm tiếp nhận, không thu tiền trái quy định và xác định giá bán, giá thuê mua đúng pháp luật là những nguyên tắc bắt buộc. Trong trường hợp số lượng hồ sơ vượt quá số căn hộ, việc bốc thăm công khai có giám sát của cơ quan chức năng được coi là giải pháp để bảo đảm công bằng, hạn chế sự can thiệp chủ quan.

Song song với đó, chỉ thị cũng dành một phần quan trọng để nhấn mạnh trách nhiệm của người dân, những đối tượng trực tiếp thụ hưởng chính sách. Việc kê khai trung thực, chỉ nộp hồ sơ tại một dự án và sử dụng nhà ở xã hội đúng mục đích không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là yêu cầu về đạo đức chính sách. Bởi mỗi hành vi gian dối, nếu không bị phát hiện kịp thời, sẽ tước đi cơ hội an cư của một người khác xứng đáng hơn.

Từ góc độ rộng hơn, Chỉ thị 07 cho thấy một thông điệp rõ ràng của chính quyền Hải Phòng: nhà ở xã hội là chính sách an sinh, không phải công cụ đầu cơ, không phải “suất ưu đãi” để phân chia cho những người có lợi thế thông tin hay quan hệ. Việc chấn chỉnh không nhằm làm khó người dân hay doanh nghiệp, mà để bảo vệ giá trị cốt lõi của chính sách, đó là sự công bằng và đúng đối tượng.

Dĩ nhiên, hiệu quả của chỉ thị sẽ chỉ được kiểm chứng qua thực tiễn triển khai. Khi các quy định được thực hiện nghiêm túc, khi sai phạm bị xử lý kịp thời và không có vùng cấm, niềm tin của người dân vào chính sách nhà ở xã hội mới có thể được củng cố. Ngược lại, nếu chỉ thị dừng lại ở khẩu hiệu hoặc thiếu sự theo dõi, đôn đốc thường xuyên, nguy cơ tái diễn sai phạm vẫn còn hiện hữu.

Câu chuyện nhà ở xã hội ở Hải Phòng vì thế không chỉ là vấn đề quản lý đô thị, mà là thước đo năng lực thực thi chính sách an sinh trong bối cảnh mới. Siết kỷ cương để chính sách không bị bẻ cong không phải là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu. Và với Chỉ thị số 07/CT-UBND ngày 09/02/2026, Hải Phòng đã phát đi một tín hiệu rõ ràng về quyết tâm đưa nhà ở xã hội trở lại đúng quỹ đạo phục vụ người dân.

Đình Sáng