Chỉ sau vài ngày mở cửa khai báo hải quan, hạn ngạch 400.000 tấn gạo xuất khẩu đã báo đủ. Một số doanh nghiệp đã may mắn xuất được hàng nhưng phần lớn các doanh nghiệp khác tiếp tục tồn đọng, ùn ứ ở cảng, phát sinh hàng loạt chi phí.
Theo thống kê, chỉ ít ngày sau khi có quyết định của Chính phủ và Bộ Công Thương, sản lượng gạo được các doanh nghiệp (DN) mở tờ khai Hải quan đã đạt hơn 399.000 tấn.
Việc cho làm thủ tục mở tờ khai hải quan ngay giữa đêm muộn khiến hàng loạt DN không kịp trở tay. Có những DN may mắn làm thủ tục thông quan được 30 container trên tổng số 70 container nằm ở cảng từ sau lệnh tạm dừng xuất khẩu gạo đến nay.
Đến ngày 13/4, cổng thông tin của Tổng cục Hải quan báo lỗi, không còn hiển thị sản lượng gạo xuất khẩu (XK).
Nhiều doanh nghiệp không xuất được gạo trong tháng 4.
Việc cho làm thủ tục mở tờ khai hải quan ngay giữa đêm muộn khiến hàng loạt DN không kịp trở tay. Có những DN may mắn làm thủ tục thông quan được 30 container trên tổng số 70 container nằm ở cảng từ sau lệnh tạm dừng XK gạo đến nay.
Thế nhưng, nhiều DN lại cho rằng, Hải quan đã ưu ái cho một số DN như Vinafood 1, Vinafood 2, Intermex…khai báo thông quan số lượng lớn nên vừa khai phát đã hết hạn ngạch.
Đơn cử như phản ánh của ông Phạm Thái Bình, Giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An: “Công ty Trung An trực khai hải quan trên mạng suốt từ ngày 11 đến 12/4 mà không thông quan được một lô hàng nào. Mới chỉ từ 0h ngày 11/4 đến 3h sáng 12/4 Hải quan đã đóng cửa luôn vì cho rằng các DN XK đã khai đủ 400.000 tấn. Có chăng nhóm lợi ích đã lợi dụng chính sách có hạn ngạch này để trục lợi? Nhóm lợi ích này xuất phát từ việc mở cổng thông tin điện tử khai Hải quan không minh bạch?”
Trao đổi với báo chí chiều 13-4, ông Nguyễn Trung Kiên, Phó Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), xác nhận có rất nhiều DN hội viên không khai được hải quan điện tử để xuất khẩu gạo trong tháng 4. "Hiện chúng tôi đang tập hợp ý kiến của các đơn vị để làm kiến nghị gửi Bộ Công Thương và Tổng cục Hải quan xung quanh vấn đề này. Nguyên tắc là DN khai trên hệ thống tự động của hải quan, ai khai trước được trước. Nhưng không rõ có DN nào có lượng hàng chưa xuất khẩu lớn hoặc khai khống số lượng mà chỉ trong vài giờ đồng hồ đã hết hạn ngạch 400.000 tấn. Ngay cả Gentraco (DN do ông Kiên làm chủ tịch HĐQT - PV) cũng không khai được hải quan do hết hạn ngạch. Ai mà thức nửa đêm để canh khai hải quan?" - ông Kiên nói.
Theo Quyết định 1106/QĐ-BCT về công bố hạn ngạch xuất khẩu đối với mặt hàng gạo trong tháng 4 của Bộ Công Thương, thương nhân đăng ký tờ khai hải quan trước sẽ được trừ vào hạn ngạch xuất khẩu trước. Tờ khai có giá trị làm thủ tục hải quan cho tới khi tổng số lượng đăng ký xuất khẩu của các tờ khai hải quan chạm mốc 400.000 tấn. Theo nguyên tắc này, DN có thông tin về thời điểm mở cổng đăng ký tờ khai hải quan sẽ có lợi thế, DN không biết thông tin sẽ mất phần.
Trao đổi về sự việc này, ông Âu Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Giám sát quản lý về Hải quan (Tổng cục Hải quan) cho biết, mã hàng hóa HS 10.06 được Bộ Công thương cho phép XK dành cho lúa gạo, tức đầy đủ các loại thóc, gạo, không phân biệt nếp, tẻ được đăng ký tờ khai XK, miễn là trong hạn ngạch quy định của Chính phủ và Bộ Công thương. Ông Tuấn cũng khẳng định, việc làm thủ tục Hải quan XK lúa gạo được thực hiện chủ yếu trên hệ thống khai báo điện tử, theo đúng quy định,” không có chuyện lợi ích nhóm ở đây” (!?).
Trước đó, ngày 10.4, Thủ tướng Chính phủ đồng ý cho phép xuất khẩu 400.000 tấn gạo trong tháng 4.2020; còn phương án điều hành trong tháng 5.2020, Bộ Công Thương và các đơn vị liên quan sẽ báo cáo Thủ tướng quyết định trước ngày 25.4. Ngay trong ngày 10.4, Bộ Công Thương đã có Quyết định số 1106/QĐ-BCT công bố hạn ngạch xuất khẩu đối với gạo trong tháng 4.2020, với số lượng 400.000 tấn.
Hồng Quang (T/H)