Ngày 2/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố mức thuế nhập khẩu với hàng chục nền kinh tế, trong đó Việt Nam chịu mức 46%. Nhiều ngành hàng xuất khẩu mũi nhọn của Việt Nam sang Mỹ như điện tử, dệt may và giày dép sẽ chịu ảnh hưởng lớn. Nhiều doanh nghiệp và hiệp hội ngành nghề đã tổ chức họp khẩn nhằm tìm giải pháp giảm thiểu thiệt hại.
Việt Nam chịu mức thuế cao lên đến 46%
Ngày 2/4/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump chính thức công bố chính sách thuế quan mới, áp dụng mức thuế cơ bản 10% đối với toàn bộ hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ. Đáng chú ý, Việt Nam thuộc nhóm các quốc gia phải chịu mức thuế cao nhất, lên đến 46% chỉ sau Campuchia ở mức 49%.
Các nền kinh tế khác trong khu vực cũng bị áp thuế như: Thái Lan bị áp mức thuế 36%, Đài Loan, Indonesia 32%. Riêng Trung Quốc trước đó đã bị đánh thuế 20%, giờ bị áp thêm 34% là 54%. Các quốc gia khác chịu mức thuế suất thấp hơn, bao gồm Anh, Brazil và Singapore với 10%, trong khi Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia và Ấn Độ bị áp mức từ 20% đến 26%. Canada và Mexico, hai đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ đã chịu thuế 25% đối với nhiều hàng hóa và sẽ không bị áp thêm thuế mới được công bố trong ngày 2/4.
Ông Trump cũng cho biết sẽ áp dụng thuế nhập khẩu 10% với toàn bộ hàng nhập khẩu vào Mỹ, từ ngày 5/4. Tức là tất cả quốc gia và vùng lãnh thổ đều phải chịu mức thuế nhập khẩu chung 10% này. Sau đó, kể từ ngày 9/4, các đối tác thương mại lớn nhất của nước này sẽ chịu thuế đối ứng ở mức cao hơn, theo bảng ông Trump đã công bố.
Tuy vậy, thông báo cũng nêu rõ một số hàng hóa sẽ không phải chịu thuế đối ứng. Cụ thể, một số hàng hóa sẽ không phải chịu thuế quan qua lại. Bao gồm: các mặt hàng chịu thuế tại sắc lệnh khác (50 USC 1702(b); các mặt hàng thép/nhôm và ô tô/phụ tùng ô tô đã chịu thuế theo quy định khác; các mặt hàng đồng, dược phẩm, chất bán dẫn và gỗ xẻ; tất cả các mặt hàng có thể phải chịu thuế trong tương lai; vàng thỏi; năng lượng và một số khoáng sản khác không có sẵn tại Mỹ.
Chính sách này được đưa ra nhằm phản ứng trước các biện pháp thuế quan và hàng rào thương mại mà nhiều nước khác đang áp dụng đối với hàng hóa Mỹ, đồng thời nhằm thu hẹp tình trạng thâm hụt thương mại của quốc gia này.
Theo Cục Thống kê Dân số của Mỹ, năm 2024, Mỹ nhập khẩu 136,5 tỷ USD hàng hoá của Việt Nam, trong khi xuất khẩu sang nước ta 13 tỷ USD. Thâm hụt thương mại của Mỹ với Việt Nam đạt 123,4 tỷ USD, xếp thứ 3 trong số các đối tác mà Mỹ có thâm hụt thương mại.
Trung bình mỗi tháng, các doanh nghiệp Mỹ xuất khẩu sang Việt Nam hơn 1,1 tỷ USD, trong khi nhập khẩu hơn 11,3 tỷ USD hàng hoá, dẫn đến thâm hụt khoảng 10,2 tỷ USD.
Cũng theo Cục Thống kê Dân số của Mỹ, con số thâm hụt thương mại năm 2024 là mức chênh lệch cán cân xuất nhập khẩu lớn nhất trong lịch sử giao thương Mỹ - Việt Nam và tăng 6,3% so với mức đỉnh cũ là hơn 116,1 tỷ USD vào năm 2022.
Hiện tại, biểu thuế nhập khẩu trung bình mà Mỹ đang áp với hàng hóa Việt Nam như sau: Nhóm hàng máy móc, thiết bị, thiết bị truyền hình... 2%; đồ gỗ nội thất, giường đệm, nệm... 18%; giày dép 22%; quần áo và phụ liệu, dệt kim hoặc móc 20%; đồ chơi 13%; nhựa và các sản phẩm từ nhựa 5%; cao su và các sản phẩm từ cao su 7%; đồ bằng da, dây nịt, túi xách 24%; phương tiện giao thông từ đầu máy, toa xe đường sắt, xe điện, phụ kiện... 31%.
Những nhóm hàng xuất khẩu chủ lực nào của Việt Nam bị ảnh hưởng
Mỹ hiện đang dẫn đầu các thị trường xuất khẩu của Việt Nam. Trong khi đó, Việt Nam đã trở thành đối tác thương mại lớn của Mỹ và là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng nhiều loại hàng hóa cho thị trường Mỹ.
TS Đinh Tuấn Minh, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu giải pháp thị trường cho các vấn đề kinh tế - xã hội (MASSEI), cho rằng mức thuế đối ứng Mỹ công bố đối với hàng hóa Việt Nam đến 46% là quá cao, vượt qua các quốc gia vốn cạnh tranh với Việt Nam như Thái Lan, Indonesia, Malaysia hay Ấn Độ. Điều này chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường Mỹ.
Số liệu từ Cục Thống kê và Cục Hải quan của Việt Nam cho thấy, những ngành hàng của Việt Nam có kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ lớn nhất là đồ điện tử, thiết bị máy móc, dệt may, giày dép và đồ gỗ. Nhiều doanh nghiệp thuộc các ngành này có tỷ lệ doanh thu xuất khẩu phụ thuộc cao vào thị trường Mỹ. Do đó, 5 nhóm ngành này sẽ bị ảnh hưởng và dễ bị tổn thương nhất trong thương chiến.
Việc áp dụng thuế nhập khẩu 46% đối với hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến các ngành mũi nhọn như điện tử, dệt may và giày dép.
Theo giới phân tích, trong khi các công ty đa quốc gia sản xuất điện tử và thiết bị máy móc tại Việt Nam có khả năng phản ứng với thuế quan tốt hơn bằng cách chuyển một phần hoạt động sản xuất hoặc hàng hóa hoàn thiện sang các quốc gia khác thì các nhà sản xuất nội địa về dệt may, giày dép và đồ gỗ có thể có ít lựa chọn để chuyển hướng và tìm thị trường tiêu thụ thay thế.
Giới phân tích nhận định những doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào doanh số xuất khẩu sẽ phải đối mặt với chi phí cao hơn, số lượng đơn hàng giảm sút và dòng tiền hoạt động kém hơn.
Trong số các nhà sản xuất dệt may nội địa, Công ty May Sông Hồng (MSH) có 80% doanh thu xuất khẩu từ thị trường Mỹ, TNG (TNG) 46%, Tập đoàn Dệt May Việt Nam (VGT) 35%, Dệt May Thành Công (TCM) 25%. Savimex (SAV), một nhà sản xuất đồ gỗ lớn, có 50% doanh thu từ xuất khẩu là sang thị trường Mỹ.
Doanh nghiệp Việt choáng váng, triệu tập họp khẩn
Chia sẻ với Báo Thanh Niên, ông Phạm Xuân Hồng, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may thêu đan TP.HCM, cho hay mức thuế này "gây sốc" với các doanh nghiệp hội viên vì hoàn toàn vượt ra khỏi dự báo của chính doanh nghiệp, hiệp hội và nhiều chuyên gia kinh tế. Thậm chí vẫn đâu đó có những suy nghĩ lạc quan rằng Việt Nam sẽ chỉ bị áp mức thuế đối ứng khá thấp... Việc áp thuế lên đến 46% này hiện được ông hiểu là dành cho tất cả hàng hóa từ Việt Nam nhập vào Mỹ. Như vậy, chắc chắn sẽ tác động đến đơn hàng.
"Sáng nay, hiệp hội sẽ có cuộc họp với các doanh nghiệp thành viên và sẽ cùng thảo luận, đánh giá tình hình thị trường cũng như chia sẻ các giải pháp. Mỹ hiện là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm gần 50% kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam nên việc áp thuế quá cao sẽ gây ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp. Chúng tôi sẽ theo dõi sát sao thị trường và tìm hiểu từ phía đối tác xem diễn biến sắp tới để có các giải pháp thích ứng linh hoạt", ông Phạm Xuân Hồng chia sẻ.
Là doanh nghiệp đang xuất khẩu chính sang thị trường Mỹ, ông Phạm Văn Việt - Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Việt Thắng Jean - nói: "Chúng tôi tính toán phương án có thể Mỹ áp mức thuế tổng hợp chung là 25% và các phương án dự phòng ở mức đó. Thế nên, trong 2 tháng qua vẫn sản xuất trong dự báo đó… Nay, ngoài thuế chung 10% có hiệu lực từ ngày 5/4, thuế đối ứng mà Mỹ nói có hiệu lực từ ngày 9.4 là "câu chuyện rất lớn" và "cực kỳ khó khăn".
Ông Việt giải thích, hiện tại hàng dệt may xuất sang Mỹ đang có mức bình quân 12%, riêng mặt hàng jean, khaki của công ty chịu mức thuế nhập khẩu 16%. Nếu Mỹ áp thuế đối ứng, tức là cộng thêm thuế nhập khẩu mà Mỹ đang áp dụng, như vậy, hàng dệt may bị đánh khoảng 58%. "Lúc này, chúng tôi chưa biết nói gì hơn, nhưng kỳ vọng sẽ có cuộc đàm phán tiếp giữa các nhà lãnh đạo cao cấp hai nước…", ông Việt chia sẻ.
Đại diện Hiệp hội Chế biến gỗ tỉnh Bình Dương (BIFA) nói: "Chúng tôi thực sự choáng váng, chưa hoàn hồn nổi. Từ hôm qua tôi đã thức đợi đến 2 giờ sáng, hôm nay dậy mở điện thoại thấy thông tin này, có thể nói, 46% là con số quá cao. Hàng xuất khẩu đi lời được 5 - 7% đã là tốt, giờ thuế nhập khẩu lên đến 46% thì tôi sợ sức mua sẽ giảm".
Cũng theo đại diện Hiệp hội Chế biến gỗ Bình Dương, 60 - 70% các mặt hàng gỗ và sản phẩm từ gỗ của Việt Nam hướng đến thị trường Mỹ, tỷ lệ này ở các doanh nghiệp của Bình Dương lên đến 80% nên việc Mỹ áp thuế 46% có thể khiến đối tác hủy đơn hàng, giảm số lượng.
"Chính sách thuế của Mỹ khá phức tạp, hiện doanh nghiệp chúng tôi cũng đang nghe ngóng phản ứng tiếp theo từ phía các đối tác và rất kỳ vọng Chính phủ, ngành chức năng sớm có ngay giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp", đại diện BIFA nhấn mạnh.
Một doanh nghiệp xuất khẩu gỗ tại TP. HCM cũng nói ngắn gọn: Ngay sau khi CNN đưa tin, công ty có liên lạc, nói chuyện với doanh nghiệp mua hàng ở Mỹ, họ cũng nói "chưa hiểu tình hình thế nào", nhưng mức thuế 46% là quá cao. Một chiếc bàn bán 100 USD, nay cùng cái đó, người Mỹ phải trả 146 USD là quá khủng khiếp. Hôm nay, các công ty liên lạc làm việc với các hãng tàu, đối tác xem thế nào…
Tìm cách ứng phó thuế
Chia sẻ với Tuổi Trẻ, đại diện Hội Nhôm thanh định hình Việt Nam (VAA) cho hay vừa tổ chức hội thảo cập nhật chính sách thị trường Mỹ vào ngày 1/4 với sự tham gia của 40 nhà sản xuất, đơn vị xuất khẩu đã và đang có xu hướng xuất khẩu sang thị trường Mỹ. Tại đây, các chính sách mới của Tổng thống Trump được cập nhật, tập trung vào thuế quan với đối tác thương mại của Mỹ và đối tác thương mại trên thế giới, trong đó có Việt Nam.
Đại diện VAA cho biết ngoài bàn đến việc sắt và nhôm đã bị áp thuế trước đó, các chuyên gia đưa ra khuyến cáo về các sắc thuế có thể sớm được đưa ra đối với Việt Nam như thuế đối ứng và cảnh báo các cuộc điều tra phòng vệ thương mại, điều tra chống lẩn tránh thuế phòng vệ thương mại trong tương lai gần (năm 2026).
"Việc cung cấp thông tin sớm nhằm giúp cho doanh nghiệp (DN) chuẩn bị dữ liệu và sẵn sàng ứng phó, tham gia các vụ việc khi cần nhằm bảo vệ quyền lợi của mình tại thị trường Mỹ. Từ đó đưa ra các giải pháp giảm thiểu tác động của thuế quan đối với các nhà sản xuất, xuất khẩu", đại diện VAA chia sẻ.
Một lãnh đạo của DN nhôm xuất khẩu sang Mỹ cũng cho hay nếu DN hiểu và áp dụng luật hải quan Mỹ thì sẽ có lợi cho DN mình. Ví dụ như việc tìm hiểu các loại hàng hóa, mã HS tương ứng để tìm mã phù hợp với mức thuế quan thấp nhất nhưng đảm bảo không vi phạm luật hay lẩn tránh thuế...
"Cùng với đó là việc xem xét về nguồn cung nguyên liệu, xem xét lại hợp đồng để phân bổ rủi ro tăng thuế và cho phép đàm phán lại với đối tác. Đa dạng hóa thị trường tiêu thụ, nguồn cung đầu vào và địa điểm sản xuất, hoặc có thể dịch chuyển sản xuất sang nước khác có thuế suất tốt hơn...", vị lãnh đạo DN nói thêm.
Ngoài ra, VAA cũng khuyến nghị các DN cần thận trọng với các hình phạt của Mỹ khi trốn thuế. Bởi hiện nay Chính phủ Mỹ cho phép có thể hình sự hóa một số trường hợp nếu trốn thuế, lẩn tránh thuế lớn.
Vì vậy các DN khi xuất khẩu cần tiến hành trao đổi thông tin về các giải pháp cụ thể trong bối cảnh thuế quan thị trường xuất khẩu lớn nhất đang có nhiều biến động.
Chuyên gia kinh tế tài chính, TS Cấn Văn Lực nhận định VN đã và đang đi đúng hướng, kịp thời đối với chính sách thuế quan. Đặc biệt đã kịp thời ban hành Nghị định 73 giảm thuế nhập khẩu cho nhiều mặt hàng. Ông đề xuất Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ kiên định với biện pháp này trong thời gian tới, tăng cường đối thoại. Ông cho rằng dù Mỹ áp thuế lên mọi quốc gia, với thị trường đang có thặng dư thương mại lớn với Mỹ, VN nên chủ động giảm thuế, nhất là thuế đối ứng với những hàng hóa, dịch vụ nhập khẩu từ nhiều nước, trong đó lưu ý hàng nhập từ Mỹ. Gia tăng nhập khẩu thiết bị, hàng hóa dịch vụ thiết yếu từ Mỹ; chú trọng giải quyết các vướng mắc về đầu tư, thương mại cho nhà đầu tư Mỹ…
Với doanh nghiệp, lời khuyên của chuyên gia này là tăng cường hơn nữa đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Đặc biệt, nguồn gốc xuất xứ hàng hóa xuất đi phải minh bạch, đầy đủ để khi cần chứng minh với phía Mỹ thì phải có ngay. Điều này hướng doanh nghiệp đến hoạt động chuyên nghiệp hơn, thích ứng hơn và mang tính bền vững hơn.
TS Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia kinh tế, cho rằng trong trường hợp Mỹ đánh giá tích cực về nỗ lực của VN trong giảm thuế nhập khẩu hàng hóa mà có thể có lợi cho Mỹ, VN có thể không bị đưa vào danh sách tính thuế đối ứng đợt này. Giải pháp sắp tới là tiếp tục điều chỉnh thuế một số mặt hàng khác nữa, chú trọng cải thiện các yếu tố mà Mỹ đang cho là VN bảo hộ, hay kiểm soát tỷ giá, chính sách tiền tệ chưa minh bạch… "Vấn đề của chúng ta làm tiếp theo là xây dựng thị trường tài chính minh bạch, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, nếu có, cần minh bạch, rõ ràng và bảo đảm công bằng. Việc mở cửa thị trường cho nhiều hàng hóa, tạo điều kiện, gỡ vướng cho nhà đầu tư Mỹ tại VN cũng là điểm cộng cần lưu ý", TS Nguyễn Quốc Việt nhận xét.
Trung Anh (t/h)