Từ nhà máy đến kệ siêu thị: Làm gì để hàng Việt tiếp cận người tiêu dùng hiệu quả hơn?

Chi phí vận chuyển, bảo quản, yêu cầu chất lượng và áp lực cạnh tranh đang khiến nhiều doanh nghiệp thực phẩm Việt Nam gặp khó khăn khi đưa sản phẩm vào hệ thống bán lẻ hiện đại. Để mở rộng thị trường tiêu thụ, doanh nghiệp cần giải quyết đồng thời bài toán chi phí và năng lực cung ứng, bên cạnh sự hỗ trợ từ các nhà phân phối và cơ quan quản lý.

Sự phát triển của thị trường bán lẻ Việt Nam đang mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp thực phẩm trong nước. Việc các chuỗi siêu thị, cửa hàng tiện lợi và hệ thống phân phối thực phẩm liên tục mở rộng mạng lưới giúp hàng hóa có thêm cơ hội tiếp cận người tiêu dùng, đặc biệt tại những khu vực đô thị có sức mua lớn.

Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ điều kiện để tận dụng cơ hội này. Đối với nhiều cơ sở sản xuất vừa và nhỏ, việc đưa sản phẩm vào siêu thị đòi hỏi phải đầu tư thêm cho bao bì, kiểm nghiệm chất lượng, vận chuyển và bảo quản. Cùng với đó, các yêu cầu về năng lực giao hàng, giá bán và chính sách thương mại cũng tạo thêm áp lực đối với doanh nghiệp khi tham gia kênh phân phối hiện đại.

Những khó khăn này càng thể hiện rõ đối với nhóm thực phẩm tươi sống, nông sản và thực phẩm chế biến có thời hạn bảo quản ngắn. Nếu không tổ chức tốt quá trình vận chuyển, lưu kho và phân phối, chi phí phát sinh có thể khiến giá thành sản phẩm tăng cao, làm giảm khả năng cạnh tranh ngay cả khi doanh nghiệp có lợi thế về nguồn nguyên liệu và chất lượng sản phẩm.

Chi phí logistics và bảo quản tạo áp lực lên doanh nghiệp thực phẩm

Trong hoạt động phân phối thực phẩm, chi phí logistics đang là một trong những yếu tố ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả kinh doanh. Không chỉ bao gồm vận chuyển, chi phí này còn phát sinh từ thu gom hàng hóa, lưu kho, bảo quản, bốc xếp và trung chuyển trước khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Đối với những doanh nghiệp có quy mô sản xuất nhỏ, các khoản chi phí càng khó tối ưu do sản lượng chưa đủ lớn để tổ chức vận chuyển tập trung.

Theo thông tin được công bố tại Hội thảo "Kết nối - xúc tiến đầu tư logistics nông nghiệp Việt Nam" diễn ra tháng 3/2026, chi phí logistics đối với một số ngành hàng nông sản có thể chiếm tới 20-25% giá thành sản phẩm. Mức chi phí này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của hàng hóa, đặc biệt trong bối cảnh người tiêu dùng vẫn có xu hướng cân nhắc giá bán khi lựa chọn thực phẩm.

Chia sẻ tại hội thảo, ông Nguyễn Doãn Giang, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH San Hà cho biết, chi phí logistics tại doanh nghiệp chiếm khoảng 25%. Đây là mức tương đối cao đối với một đơn vị có quy mô cung ứng hơn 200 tấn thực phẩm tươi sống mỗi ngày và sở hữu đội xe vận chuyển hơn 150 chiếc. Theo doanh nghiệp, những hạn chế về hệ thống kho lạnh và khả năng tổ chức vận chuyển đang ảnh hưởng đến hiệu quả phân phối thực phẩm.

Thực tế, với các mặt hàng như thịt, thủy sản, rau củ và trái cây, doanh nghiệp không chỉ cần phương tiện vận chuyển mà còn phải duy trì điều kiện bảo quản phù hợp trong suốt quá trình giao nhận. Việc thiếu kho lạnh hoặc hệ thống vận chuyển có kiểm soát nhiệt độ có thể khiến chất lượng sản phẩm suy giảm, gia tăng tỷ lệ hao hụt và phát sinh thêm chi phí xử lý hàng hóa.

Theo số liệu được Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường dẫn lại trong tháng 3/2026, tổn thất sau thu hoạch của nhóm rau quả tại Việt Nam có thể lên tới 20-30% sản lượng, trong khi thủy sản ở mức khoảng 15-25%. Những con số này cho thấy hạn chế trong hoạt động bảo quản vẫn đang ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tiêu thụ và giá trị kinh tế của nông sản, thực phẩm Việt Nam.

Không chỉ chi phí logistics, quá trình đưa hàng vào hệ thống bán lẻ hiện đại còn phát sinh những khoản chi liên quan đến chính sách thương mại. Ngoài mức chiết khấu được thỏa thuận trong hợp đồng, doanh nghiệp có thể phải tham gia các chương trình khuyến mại, hỗ trợ trưng bày, giới thiệu sản phẩm hoặc đáp ứng những điều kiện riêng của từng nhà phân phối. Các khoản chi này nếu không được tính toán hợp lý có thể làm giảm hiệu quả kinh doanh, đặc biệt đối với những doanh nghiệp có biên lợi nhuận thấp.

Áp lực chi phí cũng được đại diện các hiệp hội ngành hàng đề cập tại Hội nghị Kết nối chuỗi cung ứng và dịch vụ logistics trong lĩnh vực thủy hải sản, lương thực thực phẩm tại TP.HCM vào cuối tháng 7/2026. Ông Nguyễn Phúc Khoa, Phó Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP.HCM, nhấn mạnh vai trò của logistics trong việc kết nối vùng nguyên liệu, sản xuất, lưu thông, phân phối và tiêu dùng. Theo đó, chi phí logistics cao đang ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thực phẩm, đòi hỏi những giải pháp cải thiện hạ tầng và tổ chức lại chuỗi cung ứng.

Đối với doanh nghiệp thực phẩm trong nước, việc giảm chi phí phân phối vì vậy không chỉ phụ thuộc vào giá cước vận chuyển mà còn liên quan đến khả năng tổ chức sản xuất, tập trung nguồn hàng và khai thác hiệu quả hệ thống kho bãi. Đây là những yếu tố cần được cải thiện để doanh nghiệp có thể duy trì mức giá cạnh tranh khi tiếp cận các hệ thống bán lẻ hiện đại.

Tăng cường liên kết sản xuất và phân phối để mở rộng đầu ra

Bên cạnh việc kiểm soát chi phí, khả năng hợp tác với hệ thống bán lẻ còn phụ thuộc vào năng lực sản xuất và mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng của doanh nghiệp. Trong khi các chuỗi siêu thị cần nguồn hàng ổn định, đồng đều và có khả năng truy xuất nguồn gốc, nhiều cơ sở sản xuất nhỏ vẫn hoạt động theo quy mô phân tán, chưa có điều kiện đầu tư đầy đủ vào công nghệ bảo quản, quản lý chất lượng và tổ chức giao hàng.

Từ góc độ nhà phân phối, những hạn chế này cũng ảnh hưởng đến khả năng mở rộng danh mục hàng Việt trong hệ thống. Tại một cuộc trao đổi về tình hình thị trường bán lẻ trong tháng 3/2026, ông Nguyễn Minh Tâm, đại diện WinCommerce, cho rằng Việt Nam có nhiều sản phẩm nội địa và đặc sản vùng miền có khả năng thay thế hàng nhập khẩu, qua đó giúp giảm chi phí vận chuyển và tăng tính chủ động về nguồn cung. Tuy nhiên, thủ tục đưa hàng vào hệ thống phân phối hiện đại vẫn còn phức tạp, đặc biệt đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Từ thực tế đó, WinCommerce kiến nghị đơn giản hóa quy trình công bố chất lượng sản phẩm, tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Việc hoàn thiện thủ tục, bảo đảm yêu cầu quản lý an toàn thực phẩm nhưng giảm những khâu không cần thiết có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí khi tiếp cận hệ thống phân phối.

Trong khi đó, với những doanh nghiệp có quy mô sản xuất nhỏ, việc tăng cường liên kết giữa các cơ sở sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến cũng được xem là giải pháp cần thiết. Thay vì mỗi đơn vị tự tổ chức vận chuyển, lưu kho và giao hàng với sản lượng hạn chế, việc tập trung nguồn cung có thể giúp tối ưu chi phí, nâng cao khả năng đáp ứng đơn hàng và bảo đảm tính ổn định trong quá trình phân phối.

Giải pháp này đặc biệt có ý nghĩa đối với nhóm sản phẩm nông sản, thực phẩm chế biến và đặc sản địa phương. Khi được tổ chức sản xuất theo quy trình thống nhất, kiểm soát chất lượng và xây dựng kế hoạch cung ứng phù hợp, những sản phẩm có thế mạnh vùng miền sẽ có thêm điều kiện tiếp cận các chuỗi siêu thị, cửa hàng thực phẩm và hệ thống phân phối lớn.

Về phía các nhà bán lẻ, việc tăng cường trao đổi thông tin về nhu cầu thu mua, tiêu chuẩn sản phẩm và điều kiện thương mại cũng có thể hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất chủ động hơn trong kế hoạch kinh doanh. Thay vì chỉ tiếp nhận sản phẩm ở khâu chào hàng, các hệ thống phân phối có thể phối hợp với nhà cung cấp trong quá trình hoàn thiện bao bì, quy cách đóng gói, phương án vận chuyển và tổ chức nguồn hàng.

Trong quá trình này, vai trò kết nối của các tổ chức hiệp hội cũng có ý nghĩa quan trọng. Với mạng lưới doanh nghiệp trong lĩnh vực bán lẻ, Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR) có điều kiện tổng hợp nhu cầu từ hệ thống phân phối, hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất tiếp cận thông tin và thúc đẩy các hoạt động kết nối cung cầu. Đồng thời, những khó khăn về tiêu chuẩn, chi phí và cơ chế hợp tác cũng có thể được phản ánh tới cơ quan quản lý để xem xét giải pháp tháo gỡ phù hợp.

Đây cũng là một trong những mục tiêu của Chương trình "Kết nối cung - cầu tiêu thụ sản phẩm thực phẩm Việt Nam tại thị trường trong nước", do Bộ Công Thương phối hợp với Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam tổ chức ngày 12/11/2026 trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế Công nghiệp Thực phẩm Việt Nam (Vietnam Foodexpo 2026).

Theo chương trình dự kiến, hoạt động sẽ tập trung đánh giá nhu cầu của thị trường thực phẩm trong nước, định hướng kết nối cung cầu và tổ chức các phiên làm việc trực tiếp giữa doanh nghiệp sản xuất, chế biến thực phẩm với nhà mua hàng, hệ thống bán lẻ và các đơn vị phân phối. Thông qua những cuộc trao đổi này, doanh nghiệp có thêm cơ hội tìm hiểu nhu cầu thị trường, đồng thời nhận diện những hạn chế cần cải thiện để mở rộng kênh tiêu thụ.

Đối với ngành thực phẩm Việt Nam, việc đưa sản phẩm vào siêu thị không chỉ là vấn đề mở rộng điểm bán mà còn đòi hỏi nâng cao năng lực tổ chức sản xuất và phân phối. Khi chi phí logistics được kiểm soát, chất lượng hàng hóa được bảo đảm và hoạt động kết nối cung cầu đi vào thực chất, doanh nghiệp sẽ có thêm điều kiện nâng cao sức cạnh tranh, mở rộng thị trường nội địa và duy trì quan hệ hợp tác lâu dài với các hệ thống bán lẻ.

Thế Anh