Việc thiếu tài sản đảm bảo các khoản vay và thiếu sự giám sát của các tổ chức cho vay đã và đang đặt ra thách thức quản trị nợ vay của CTCP Hoàng Anh Gia Lai (HoSE: HAG).
"Quay cuồng" trong nợ
Sau khi mua 35% cổ phần của HAG, CTCP Ô tô Trường Hải-Thaco đã ứng vốn trên 10.500 tỷ đồng để giúp Tập đoàn này tái cơ cấu nợ.
Việc ứng vốn của Thaco giúp HAG tái cơ cấu nợ và chuyển đổi một phần diện tích cao su, cọ dầu sang trồng cây ăn trái; quy hoạch nông trường và ứng dụng giải pháp cơ giới hóa đồng bộ.
Sau lễ khởi công dự án KCN Nông - Lâm nghiệp với tổng vốn đầu tư cho hạ tầng lên đến 8.118 tỷ đồng, hai bên sẽ triển khai xây dựng nhà máy chế biến trái cây công suất 500.000 tấn/năm với tổng mức đầu tư 2.400 tỷ đồng. Giai đoạn 1 của nhà máy sẽ hoàn thành vào tháng 6/2020 với công suất 200.000 tấn/năm. Tại cảng Chu Lai hiện đã có hệ thống kho lạnh trái cây phục vụ cho xuất khẩu. Thaco cũng đã thành lập Cty vận tải nông sản chuyên dụng để phục vụ cho hoạt động logistics trong lĩnh vực kinh doanh trái cây.
Mặc dù đã có những bước chuyển biến tích cực và triển vọng sáng hơn sau thoả thuận hợp tác chiến lược với Thaco, song Hoàng Anh Gia Lai vẫn chưa khắc phục được tình trạng lỗ luỹ kế. Đây cũng chính là lý do mà HAG và HNG bị đưa vào danh sách chứng khoán không đủ điều kiện giao dịch ký quỹ trên HSX, riêng HAG đang thuộc diện cảnh báo.
Trên báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2018 của HAGL và HAGL Agrico, kiểm toán viên đều nhấn mạnh đến các yếu tố không chắc chắn trọng yếu có thể dẫn đến nghi ngờ đáng kể về khả năng hoạt động liên tục của nhóm công ty.
Cụ thể, tại HAGL, lỗ luỹ kế đến 31/12/2018 là 36,4 tỷ đồng; nợ ngắn hạn vượt quá tài sản ngắn hạn 6.568,83 tỷ đồng và vi phạm một số điều khoản của các trái phiếu. Còn tại HNG, nợ ngắn hạn đã vượt quá tài sản ngắn hạn 4.336,12 tỷ đồng và cũng vi phạm một số điều khoản của các khoản vay và trái phiếu.
Ông Nguyễn Văn Hải- Chuyên viên kiểm toán AVA lưu ý, tính đến ngày 31/12/2018, diện tích trồng cây cao su thực tế tại các Cty con của HAG là 44.497 ha, nhỏ hơn 70.643 ha đã đăng ký trong hợp đồng đặt mua trái phiếu trị giá 1.394 tỷ đồng với trái chủ là VPBank. Ngoài ra, hệ số thanh toán hiện hành của HAG nhỏ hơn 1, vi phạm quy định trong hợp đồng trái phiếu 300 tỷ đồng với trái chủ là Cty Việt Golden Farm.
Trong khi đó, tổng giá trị vốn vay dài hạn ngân hàng của HAG đến cuối 2018 gần 6.143 tỷ đồng, được đảm bảo bằng diện tích cao su, vườn cọ, bò, bất động sản… Trong đó, diện tích cao su thực tế là 14.825 ha, chưa tuân thủ cam kết trong hợp đồng tín dụng hơn 576 tỷ đồng với BIDV – chi nhánh Bình Định là 17.950 ha. Ngoài ra, diện tích trồng cây cọ của Tập đoàn thực tế hơn 4.875 ha, chưa tuân thủ cam kết trong hợp đồng tín dụng 887,5 tỷ đồng với ngân hàng HDBank – chi nhánh Đồng Nai là 6.653 ha...
Chưa dừng tại đó, kiểm toán còn có ý kiến liên quan đến khoản phải thu ngắn hạn và dài hạn với Cty Đầu tư BĐS An Phú với tổng giá trị gần 7.796 tỷ đồng (giảm 1/4 so với con số tại ngày 31/12/2017 là 10.570 tỷ đồng). Theo đó, kiểm toán cho biết chưa đủ bằng chứng để xác định khả năng thu hồi tổng số dư tính đến ngày 31/12/2019 gần 2.593 tỷ đồng.
Thiếu giám sát của bên cho vay
Theo ông Phan Lê Thành Long- Giám đốc Viện Quản lý Công chứng Úc, thông thường khi doanh nghiệp vay vốn thì ngân hàng sẽ đưa ra các điều kiện và điều khoản kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp. Trên góc độ quản trị doanh nghiệp, khi đi vay có sự giám sát của người cho vay cũng sẽ góp phần giúp doanh nghiệp hoạt động tốt hơn nhằm đáp ứng các điều kiện trong hợp đồng vay.
Tuy nhiên nhìn từ HAG, các tổ chức cho vay dường như rất dễ dãi (!?). Trong BCTC kiểm toán 2018 nhấn mạnh việc không đáp ứng được các điều kiện của hợp đồng vay của HAG không có gì lạ. Kiểm toán lần đầu tiên nhấn mạnh về vấn đề này của HAG trong BCTC năm 2016, khi đó HAG mang đi cho vay bên liên quan cả chục ngàn tỷ nhưng chưa được ĐHĐCĐ phê duyệt. Và việc nhấn mạnh vi phạm các điều khoản hợp đồng vay bắt đầu từ BCTC quý II/2018, và được nhắc lại trong BCTC năm 2018 (như đã phân tích ở trên).
Trên thực tế, câu chuyện về quản trị doanh nghiệp yếu kém ở HAG nói riêng và các doanh nghiệp Việt Nam nói chung đã khiến nhiều doanh nghiệp khủng cách đây 10 năm đã trở nên yếu ớt và đổ vỡ.
Việc những doanh nghiệp như HAG không tận dụng được sự giám sát của bên cho vay để quản trị tốt hơn là chuyện thường thấy ở Việt Nam. “Nhiều doanh nghiệp đi vay quá dễ và nghĩ đó là lợi thế, thì có nguy cơ trở thành những doanh nghiệp dễ bị phá sản nhất”, ông Long nhấn mạnh.
Khánh Hà