Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) vừa có văn bản số 21 gửi Thủ tướng Chính phủ và Bộ Xây dựng đề nghị không quy định chấm dứt quyền sở hữu khi thông báo phá dỡ nhà chung cư và đề nghị quy định trách nhiệm của chủ đầu tư dự án xây dựng nhà ở thương mại đóng góp tài chính để phát triển nhà ở xã hội và góp ý một số điều của Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi).
Theo HoREA, hiện nay, cả nước có hơn 4.500 khu nhà chung cư tại các đô thị. Riêng thành phố Hồ Chí Minh có hơn 1.569 khu nhà chung cư với hơn 2.550 tòa nhà (block) với hàng trăm ngàn căn hộ nhà chung cư, trong đó có 474 khu nhà chung cư xây dựng trước 1975.
Hiệp hội nhận thấy, Điều 25 và Điều 26 Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) quy định “chấm dứt quyền sở hữu nhà chung cư khi Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh thông báo phá dỡ nhà chung cư” và quy định “xử lý nhà chung cư khi chấm dứt quyền sở hữu” sẽ tác động bất lợi đến sự nghiệp đô thị hóa theo định hướng tại khoản 4 Điều 14 Luật Nhà ở 2014 và khoản 4 Điều 7 Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) quy định “Tại khu vực nội thị thuộc đô thị loại đặc biệt, đô thị loại 1 thì chủ yếu phát triển nhà chung cư”.
“Các quy định này không đáp ứng được nhu cầu, nguyện vọng của đa số người dân mua căn hộ nhà chung cư gắn liền với quyền sử dụng đất ổn định lâu dài muốn được sở hữu nhà chung cư không xác định thời hạn và cũng chưa phù hợp với các quy định pháp luật hiện hành” - Hiệp hội nhận định.
Theo HoREA, quy định “quyền sở hữu nhà chung cư chấm dứt khi có thông báo phá dỡ nhà chung cư” chưa phù hợp với khoản 3 Điều 237 Bộ Luật Dân sự 2015, bởi lẽ tại thời điểm “quyền sở hữu nhà chung cư chấm dứt khi có thông báo phá dỡ nhà chung cư” thì nhà chung cư này chưa bị phá dỡ, chưa “bị tiêu hủy” nên không thể “chấm dứt quyền sở hữu nhà chung cư” của các chủ sở hữu tại thời điểm này.
HoREA kiến nghị bỏ quy định sở hữu nhà chung cư có thời hạn.
Trường hợp nhà chung cư “đã bị phá dỡ” thì cũng không thể cho là “nhà chung cư đã bị tiêu hủy” bởi lẽ “tài sản nhà chung cư” bao gồm tòa nhà chung cư và các công trình hạ tầng phục vụ cư dân và “đất xây dựng khu chung cư” (theo Điều 145 Luật Đất đai 2013 và khoản 1 Điều 190 Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) thuộc quyền sở hữu riêng, quyền sở hữu chung, quyền sử dụng đất chung của các chủ sở hữu nhà chung cư, nên “tòa nhà chung cư đã bị phá dỡ” thì “tài sản nhà chung cư” vẫn còn tồn tại, chưa hoàn toàn “bị tiêu hủy”.
Còn tại quy định “quyền sở hữu nhà chung cư chấm dứt khi có thông báo phá dỡ nhà chung cư” chưa phù hợp với quy định của Hiến pháp 2013 và Bộ Luật Dân sự 2015. Về “quyền sở hữu tư nhân và quyền thừa kế được pháp luật bảo hộ” thuộc “quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân” theo quy định tại khoản 2 Điều 32 Hiến pháp 2013, trong đó có “quyền sở hữu nhà chung cư”.
Điều 242 Bộ Luật Dân sự 2015 chỉ quy định quyền sở hữu đối với tài sản chấm dứt “khi tài sản được tiêu dùng hoặc bị tiêu hủy” nhưng không quy định trường hợp “tài sản bị phá dỡ” như Điều 25 Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) quy định “quyền sở hữu nhà chung cư chấm dứt khi có thông báo phá dỡ nhà chung cư” hoặc quy định “kể từ ngày Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thông báo về việc phá dỡ nhà chung cư thì quyền sở hữu ghi trong Giấy chứng nhận đã cấp cho các chủ sở hữu nhà chung cư không còn giá trị pháp lý”.
Hơn nữa, khoản 3 Điều 214 Bộ Luật Dân sự 2015 còn quy định “trường hợp nhà chung cư bị tiêu hủy thì quyền của chủ sở hữu căn hộ chung cư thực hiện theo quy định của luật”, chứ không quy định “chấm dứt quyền sở hữu nhà chung cư” của các chủ sở hữu như quy định của Điều 25 Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi).
“Điều 145 Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) chỉ quy định trường hợp “sau khi cấp Giấy chứng nhận mà tài sản bị phá dỡ” thì “việc chứng nhận quyền sở hữu tài sản không còn hiệu lực pháp lý” chứ cũng không quy định “quyền sở hữu chấm dứt”, có nghĩa là chỉ có “việc chứng nhận” quyền sở hữu tài sản đối với tòa nhà chung cư đã bị phá dỡ là “không còn hiệu lực pháp lý”, bởi lẽ trong trường hợp nhà chung cư này được xây dựng lại thì các chủ sở hữu nhà chung cư sẽ được “cấp đổi, cấp lại, cấp mới” Giấy chứng nhận” HoREA nhận thấy.
HoREA cũng chỉ ra một số bất cập khác tại Điều 25, Điều 26 của Luật Đất đai (sửa đổi), như: Khoản 3 Điều 25 Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) đã đồng nhất "quyền sở hữu nhà chung cư" với "thời hạn sử dụng nhà chung cư" mà đây là 02 vấn đề hoàn toàn khác nhau.
Hoặc Khoản 1 Điều 26 Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) quy định "trường hợp nhà chung cư thuộc diện quy định tại điểm a khoản 3 Điều 25 của Luật này, thì chủ sở hữu được bồi thường theo quy định của pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và pháp luật về bảo hiểm" chưa phù hợp với Luật Phòng cháy chữa cháy (sửa đổi) 2013 và Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022.
Các luật này chưa quy định trường hợp nhà chung cư chưa hết thời hạn sử dụng nhưng bị hư hỏng do cháy nổ không còn đủ điều kiện bảo đảm an toàn để tiếp tục sử dụng thì chủ sở hữu được bồi thường, trừ trường hợp có mua bảo hiểm hoặc xác định được trách nhiệm bồi thường của bên có lỗi gây cháy nổ.
Trước những bất cập trên, Hiệp hội đề nghị chọn “Phương án 2: Bỏ Mục 4 Chương II về Sở hữu nhà chung cư”, bỏ các quy định về “chấm dứt quyền sở hữu nhà chung cư” và “xử lý nhà chung cư khi chấm dứt quyền sở hữu”, nhưng vẫn cần phải xây dựng lại Điều 25, Điều 26 với nội dung phù hợp như chỉ nên quy định “xác lập quyền sở hữu nhà chung cư không xác định thời hạn gắn liền với quyền sử dụng đất ổn định lâu dài” hoặc “quyền sở hữu nhà chung cư có thời hạn gắn liền với quyền sử dụng đất có thời hạn” và quy định “các trường hợp phá dỡ nhà chung cư để xây dựng lại nhà chung cư” tại Điều 25, Điều 26 Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật.
Thiên An