Đổi mới công nghệ không nhất thiết phải là những điều quá cao siêu. Chỉ cần chuyển đổi từ ghi chép bằng sổ tay sang sử dụng bảng Excel, thêm công cụ AI hỗ trợ nhập hàng, những tiểu thương nhỏ cũng có thể cải thiện năng suất, giảm bớt công việc và từng bước tham gia vào tiến trình chuyển đổi số.
Nhiều năm bán rau tại một khu chợ dân sinh ở khu vực Linh Đàm, Hà Nội, cô Hoa đã quen với việc bắt đầu ngày mới từ sáng sớm. Sau khi lấy hàng, cô bày rau lên sạp, cân bán cho khách rồi ghi lại từng khoản thu, chi vào một cuốn sổ nhỏ.
Cuối ngày, khi chợ đã vãn người, cô lại ngồi cộng số tiền bán được, trừ chi phí nhập hàng để ước tính hôm đó lãi hay lỗ. Những hôm đông khách, việc ghi chép có thể bị thiếu. Có ngày, cô phải cộng đi cộng lại nhiều lần vì các con số không khớp.
Cô Hoa không biết sử dụng Excel, cũng không quen với những phần mềm quản lý bán hàng. Thấy mẹ thường xuyên phải ngồi tính toán đến tối, con gái cô đã lập sẵn một bảng theo dõi đơn giản trên máy tính.
Khi cô bán rau cũng biết sử dụng AI
Trong bảng tính, từng loại rau được chia thành các dòng riêng. Cuối ngày, cô Hoa chỉ cần điền hôm đó đã nhập loại rau gì, số lượng bao nhiêu, giá nhập thế nào, bán được bao nhiêu và còn lại bao nhiêu. Các công thức đã được con gái cài sẵn sẽ tự cộng doanh số, chi phí và tính ra khoản lãi, lỗ ước tính.
Cô không cần biết cách lập bảng hay viết công thức. Việc của cô chỉ là nhập những con số phát sinh trong ngày vào đúng ô đã được đánh dấu.
“Trước đây bán xong, tôi phải mở sổ ra cộng từng khoản, có hôm cộng sai lại phải làm từ đầu. Bây giờ tôi chỉ cần điền hôm nay nhập bao nhiêu rau, bán được bao nhiêu, máy tự tính ra hết nên đỡ mất thời gian hơn nhiều”, cô Hoa kể.
Chỉ cần ứng dụng nhỏ, sạp bán rau cũng có thể "chuyển đổi số" để nâng cao năng suất lao động.
Thời gian đầu, cô vẫn giữ cuốn sổ tay bên cạnh vì chưa hoàn toàn tin vào máy tính. Nhưng sau một thời gian đối chiếu, cô nhận thấy số liệu được tổng hợp rõ ràng hơn, đồng thời có thể xem lại tình hình bán hàng của từng ngày mà không phải lật từng trang sổ.
Từ những dữ liệu được ghi lại đều đặn, con gái tiếp tục giúp cô sử dụng một công cụ AI để phân tích hoạt động của sạp rau. Công cụ có thể chỉ ra loại rau nào thường bán hết sớm, mặt hàng nào hay còn lại cuối buổi và sức mua thay đổi ra sao giữa các ngày trong tuần.
Dựa trên dữ liệu cũ, AI còn gợi ý cô nên tăng lượng nhập đối với những loại rau bán chạy, đồng thời giảm bớt các mặt hàng thường xuyên tồn lại. Những đề xuất này giúp cô có thêm cơ sở tham khảo trước khi đi lấy hàng, thay vì chỉ dựa vào trí nhớ hoặc cảm tính như trước.
Có hôm, công cụ kết hợp số liệu bán hàng với thông tin dự báo thời tiết và cảnh báo ngày hôm sau có thể xuất hiện mưa lớn, thậm chí chịu ảnh hưởng của bão. AI gợi ý cô không nên nhập nhiều rau vì lượng khách ra chợ có khả năng giảm, trong khi hàng tươi khó bảo quản lâu.
Thông tin này khiến cô Hoa khá bất ngờ. Trước đây, cô thường chỉ xem thời tiết vào buổi sáng hoặc biết tin qua người quen, nên đôi khi đã lấy hàng rồi mới gặp mưa lớn.
“Tôi chỉ nghĩ máy tính giúp cộng tiền, không ngờ còn có thể nhắc ngày mai mưa to để mình nhập ít hàng. Có những việc trước đây tôi không để ý hoặc không lường trước được nhưng cũng được AI nhắc nhở”, cô Hoa chia sẻ.
Từ khi sử dụng bảng tính và công cụ AI, việc ghi chép, tính toán và theo dõi hàng hóa của cô Hoa trở nên nhẹ nhàng hơn. Cô giảm được thời gian ngồi cộng sổ vào cuối ngày, hạn chế nhập thừa hàng và có thêm thời gian nghỉ ngơi, chăm sóc bản thân.
Đổi mới công nghệ không chỉ bắt đầu từ doanh nghiệp, nhà máy lớn
Câu chuyện tại sạp rau của cô Hoa cho thấy ứng dụng công nghệ để nâng cao năng suất lao động không nhất thiết phải bắt đầu từ những dây chuyền sản xuất hiện đại hay hệ thống trị giá hàng tỷ đồng.
Đôi khi, chuyển đổi số chỉ khởi đầu từ một bảng tính, một chiếc điện thoại và vài thao tác được hướng dẫn đúng cách. Khi đã hình thành thói quen ghi nhận dữ liệu, người bán hàng có thể tiến thêm một bước, sử dụng AI để phân tích sức mua, theo dõi hàng tồn hoặc tham khảo thông tin trước khi nhập hàng.
Chuyển đổi số không nhất thiết phải từ doanh nghiệp, nhà máy lớn mà có thể bắt đầu từ chính những tiểu thương.
Đây cũng là cách tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia có thể đi vào đời sống người dân một cách gần gũi nhất.
Nghị quyết xác định người dân và doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể, nguồn lực và động lực chính của quá trình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Điều đó đồng nghĩa chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của các tập đoàn lớn, viện nghiên cứu hay nhà máy công nghệ cao, mà cần lan tỏa tới từng hộ kinh doanh, người lao động và tiểu thương.
Để những người buôn bán nhỏ như cô Hoa có thể tiếp cận công nghệ, điều cần thiết không phải là các hệ thống phức tạp. Các công cụ trước hết phải dễ sử dụng, có chi phí phù hợp, hỗ trợ tiếng Việt và giải quyết được đúng nhu cầu hằng ngày của người dùng.
Bên cạnh đó, việc phổ cập kỹ năng số cũng cần được thực hiện bằng những hình thức gần gũi. Người dân có thể bắt đầu từ cách nhập dữ liệu, sử dụng bảng tính, tra cứu thông tin, sau đó mới từng bước tiếp cận các công cụ AI.
Khi người dân được hướng dẫn và công nghệ được đưa đến đúng nhu cầu, ngay cả một sạp rau nhỏ giữa chợ cũng có thể trở thành một phần của tiến trình chuyển đổi số. Năng suất của nền kinh tế không chỉ được tạo nên trong các nhà máy lớn, mà còn được bồi đắp từ hàng triệu thay đổi nhỏ trong từng cửa hàng, quầy hàng và hộ kinh doanh.
Thế Anh