Tháng 8/2025 ghi nhận một nghịch lý đáng chú ý trên thị trường chứng khoán Việt Nam: khối ngoại bán ròng ở quy mô kỷ lục, nhưng VN-Index vẫn lập đỉnh mới. Diễn biến này không chỉ phản ánh sức chống chịu ngày càng mạnh mẽ của thị trường nội, mà còn mở ra cơ hội tái cấu trúc dòng vốn và nâng chuẩn phát triển bền vững.
Khối ngoại lập kỷ lục bán ròng
Sau quán tính bán ròng suốt năm 2024 với tổng giá trị lên tới 93.000 tỷ đồng, vốn ngoại chỉ kịp mua nhẹ trong tháng 6 và nửa đầu tháng 7/2025 trước khi bất ngờ xả mạnh trong tháng 8. Riêng tháng này, giá trị bán ròng lên tới 42.199,9 tỷ đồng – mức cao nhất kể từ đầu năm, nâng tổng bán ròng lũy kế từ đầu năm lên gần 73.400 tỷ đồng.
Trên sàn HOSE, sau khi mua ròng hơn 8.100 tỷ đồng trong tháng 7, khối ngoại bất ngờ quay đầu bán ròng gần 29.600 tỷ đồng trong tháng 8, thực hiện tới 18 phiên bán ròng, trong đó có chuỗi 13 phiên liên tiếp từ ngày 7 đến 25/8. Các mã bị bán mạnh nhất gồm FPT (gần 5.000 tỷ đồng), HPG (hơn 4.800 tỷ đồng), cùng với VPB, SSI, VHM, CTG, MBB và VCB. Đáng chú ý, FPT hiện dẫn đầu về quy mô bán ròng từ đầu năm, đạt gần 14.800 tỷ đồng.
Ngược lại, trên HNX, khối ngoại lại có tháng mua ròng thứ hai liên tiếp với hơn 505 tỷ đồng, thu hẹp mức bán ròng lũy kế xuống còn gần 257 tỷ đồng. SHS là cổ phiếu được mua ròng mạnh nhất với hơn 1.200 tỷ đồng, trong khi PVS, IDC và MBS bị bán ròng đáng kể.
Dòng vốn ETF cũng ghi nhận xu hướng rút ròng kéo dài, đặc biệt từ Fubon FTSE với tổng giá trị lên tới 83,6 triệu USD. Việt Nam tiếp tục là điểm rút vốn nổi bật trong khu vực Đông Nam Á, trái ngược với xu hướng tích cực tại Indonesia, Singapore và Philippines.
Tuy nhiên, trái ngược với áp lực bán từ khối ngoại, thị trường nội lại bứt phá mạnh mẽ. VN-Index chốt tháng 8 ở 1.682,21 điểm, tăng 12% so với tháng 7 và gần 33% so với đầu năm. Chỉ số VN30 – đại diện cho nhóm cổ phiếu vốn hóa và thanh khoản lớn nhất – đạt 1.865,38 điểm, tăng 15,49%. Thanh khoản trên HOSE lập đỉnh với 35 tỷ cổ phiếu, bình quân 1,7 tỷ đơn vị mỗi phiên. Sắc xanh lan rộng từ nhóm chứng khoán, ngân hàng, bất động sản, bảo hiểm, bán lẻ đến thép – cho thấy sự lan tỏa tích cực trên toàn thị trường.
So với giai đoạn 2018–2020, khi chỉ cần vài nghìn tỷ đồng bán ròng đã khiến VN-Index “chao đảo”, thì nay, quy mô gấp nhiều lần vẫn chưa đủ làm chỉ số đảo chiều. Lý do là cấu trúc thanh khoản đã thay đổi: vốn ngoại chỉ chiếm 5–7% giao dịch hằng ngày, trong khi nhà đầu tư cá nhân trong nước nắm tới 85–90%, phần còn lại là tổ chức nội. Đây là đặc điểm hiếm thấy trong khu vực, khi so với Mỹ – nơi nhà đầu tư cá nhân chỉ chiếm dưới 20% thị phần.
Cơ hội tái cấu trúc thị trường?
Trước diễn biến này, nhiều chuyên gia cho rằng nhà đầu tư không nên quá lo lắng. Ông Trần Đức Anh, Giám đốc Vĩ mô và Chiến lược thị trường tại KBSV, nhận định khối ngoại đang chịu ảnh hưởng từ các yếu tố như tỷ giá và chính sách thuế, khiến họ thận trọng hơn trong việc mua ròng. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh yếu tố quyết định hiện tại là dòng tiền nội, vốn đang duy trì sức mạnh và giúp thị trường tăng trưởng bất chấp áp lực bán từ khối ngoại.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Việt Đức – Giám đốc Kinh doanh Số tại VPBankS – cho rằng tỷ trọng giao dịch của khối ngoại hiện chỉ chiếm 6–8% thị trường, giảm mạnh so với mức 16–20% trước đây. Do đó, ảnh hưởng từ động thái bán ròng của họ không còn mang tính chi phối như trước. Thị trường hiện nay được dẫn dắt bởi nhà đầu tư cá nhân trong nước, với dòng tiền chủ động và linh hoạt hơn.
Theo các chuyên gia, nguyên nhân của sự đảo chiều cần được nhìn từ cả hai phía. Ở tầm quốc tế, đồng USD phục hồi mạnh, lãi suất Mỹ duy trì ở vùng cao, khiến chi phí quy đổi gia tăng và lợi suất đầu tư bị bào mòn. Thị trường Mỹ bùng nổ, đặc biệt là Nasdaq, thu hút dòng vốn lớn vào các quỹ ETF nội địa. Trong tuần kết thúc 8/8/2025, quỹ cổ phiếu hút ròng 11,3 tỷ USD, quỹ trái phiếu 13,8 tỷ USD – nâng tổng hút ròng lên 33,7 tỷ USD. Trong bối cảnh đó, việc vốn ngắn hạn quay về “ngôi nhà an toàn” là điều dễ hiểu.
Ở tầm nội địa, dòng vốn ngoại thiên về ngắn hạn, phần lớn đi qua P-Notes – công cụ phái sinh có tính đầu cơ cao. Đặc tính “vào nhanh, rút nhanh” khiến chỉ số và thanh khoản dễ rung lắc. Các quỹ dài hạn vẫn thận trọng, chủ yếu quan sát sau cải cách chính sách. Cơ chế hoàn trả của ETF buộc quỹ phải bán tài sản ở Việt Nam khi nhà đầu tư rút vốn, bất kể chất lượng doanh nghiệp. Do danh mục tập trung cao vào ngân hàng, nhiều mã như VCB, VPB, MBB trở thành “điểm xả” dù triển vọng vẫn tích cực.
Những hạn chế nội sinh cũng khuếch đại tác động. Dù một số bluechip như VNM, FPT, REE đã tiệm cận chuẩn quốc tế về quản trị và ESG, phần lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn còn khoảng cách đáng kể. Room ngoại ở nhiều ngân hàng gần như kín, trong khi hàng hóa niêm yết chưa thực sự đa dạng, khiến dòng vốn ngoại dễ bị dồn vào vài mã lớn và tạo biến động mạnh khi đảo chiều.
Tổng hòa các yếu tố, đợt bán ròng kỷ lục không phải “lá phiếu bất tín nhiệm”, mà phản ánh sự đan xen giữa chu kỳ vốn toàn cầu và những hạn chế nội tại. Quan trọng hơn, ngay giữa cao trào rút vốn, VN-Index vẫn đi lên và thanh khoản lập đỉnh – một phép thử áp lực chứng minh sức đề kháng mới. Trong bối cảnh đó, việc theo dõi sát các yếu tố vĩ mô, chính sách điều hành và xu hướng dòng tiền nội sẽ là chìa khóa để nhà đầu tư đưa ra quyết định hợp lý, thay vì chỉ phản ứng trước những con số bán ròng kỷ lục.
Trung Anh