Sau bão số 11, thiệt hại về người, tài sản vẫn đang được cập nhật. Nhưng hơn những con số là nỗi xót xa trước cảnh người dân oằn mình trong nước lũ, nhà cửa đổ nát, sinh kế tiêu tan. Trong tình cảnh ấy, chỉ đạo khẩn của Thường trực Chính phủ “Không để người dân màn trời chiếu đất, thiếu ăn, thiếu mặc” không chỉ là mệnh lệnh hành chính, mà là tiếng gọi của lương tâm và trách nhiệm trước nhân dân.
Thiên tai, bão lũ không mới, nhưng mỗi lần đi qua lại phơi bày thêm nhiều vấn đề. Đó là những lỗ hổng trong quy hoạch, sự bị động trong ứng phó, hay đâu đó vẫn còn biểu hiện quan liêu, vô cảm ở một số cấp cơ sở. Mỗi trận lũ là một phép thử, không chỉ thử sức chống chọi của hạ tầng mà còn thử sức bền của tinh thần trách nhiệm cán bộ và lòng dân.
Chính phủ đã nhiều lần khẳng định: “Không để ai bị bỏ lại phía sau trong thiên tai, dịch bệnh”. Lần này, Thường trực Chính phủ tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phải đảm bảo an toàn, sinh kế và nhân phẩm cho người dân vùng lũ. Điều đó cho thấy, trong tư duy quản trị quốc gia hiện nay, “khắc phục hậu quả” không còn dừng lại ở việc cứu trợ trước mắt, mà phải hướng đến ổn định lâu dài, tái thiết sinh kế, bảo đảm quyền con người trong thiên tai.
Nhưng muốn làm được điều đó, không thể chỉ trông chờ vào mệnh lệnh hành chính. Điều cần thiết hơn là sự vào cuộc đồng bộ, khẩn trương và nhân ái của cả hệ thống chính trị, từ trung ương đến từng xã, từng thôn. Bởi đôi khi, sự chậm trễ chỉ vài giờ, sự thờ ơ của một cán bộ địa phương có thể khiến một gia đình mất tất cả.
Thường trực Chính phủ đã yêu cầu rõ: phải rà soát, huy động ngay các lực lượng cứu hộ, cung cấp nhu yếu phẩm, dựng nhà tạm, đảm bảo người dân không đói rét, không màn trời chiếu đất. Đồng thời, xử lý nghiêm những chủ thể không hoàn thành nhiệm vụ, vô cảm trước mất mát của nhân dân.
Đây là điểm mới, cũng là điểm mấu chốt. Trong nhiều năm, mỗi mùa bão qua, chúng ta đều nghe những lời hứa “sẽ rút kinh nghiệm sâu sắc”, nhưng rồi lại có nơi vẫn “lúng túng trong chỉ đạo”, “thiếu sự phối hợp”, “để dân kêu cứu trong vô vọng”. Việc Thường trực Chính phủ nêu rõ trách nhiệm xử lý người thờ ơ, chậm trễ là một thông điệp mạnh mẽ về kỷ luật hành chính và đạo đức công vụ.
Bởi trong thiên tai, thời gian là sinh mạng. Người cán bộ không chỉ là người ra quyết định, mà còn là chỗ dựa tinh thần của dân. Một cuộc gọi, một chuyến đi kiểm tra tận nơi, một mệnh lệnh dứt khoát có thể cứu hàng trăm sinh mạng. Ngược lại, sự thiếu quyết đoán hay thờ ơ có thể khiến hàng trăm người rơi vào cảnh khốn cùng.
Những năm gần đây, hình ảnh các đồng chí lãnh đạo Chính phủ, lãnh đạo bộ, ngành trực tiếp xuống hiện trường, lội bùn, cùng dân gia cố đê, khơi dòng nước, đã trở thành biểu tượng đẹp của chính quyền “hành động, gần dân, vì dân”. Nhưng điều cần nhất là hình ảnh đó phải lan tỏa đến tận cấp xã, cấp thôn, nơi từng con người đang chịu ảnh hưởng trực tiếp của thiên tai.
Thường trực Chính phủ yêu cầu Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước triển khai chính sách miễn, giảm thuế, giãn nợ, hỗ trợ tín dụng cho người dân và doanh nghiệp bị thiệt hại. Đây không chỉ là giải pháp kinh tế, mà còn là sự chia sẻ thiết thực giúp người dân đứng dậy sau bão.
Một gói cứu trợ gạo, một tấm chăn có thể giúp dân qua ngày; nhưng để họ có thể trở lại sản xuất, khôi phục sinh kế thì cần chính sách tín dụng nhân văn, linh hoạt và đến đúng đối tượng. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan, tư duy “cứu trợ” cần chuyển sang “phòng ngừa và tái thiết bền vững”.
Đặc biệt, chỉ đạo về việc “ổn định đời sống dân cư sinh sống ngoài đê” là vấn đề lớn, mang tính chiến lược. Nhiều năm nay, hàng chục nghìn hộ dân vẫn sống “trên lưng lũ” mùa nắng trồng trọt, mùa mưa chạy lũ. Chính phủ yêu cầu rà soát lại quy hoạch, xây dựng phương án định cư an toàn, nâng cấp hệ thống đê điều, đó là tầm nhìn dài hạn để biến “vùng nguy hiểm” thành “vùng an toàn thích ứng”.
Không chỉ là dựng lại mái nhà, mà là xây dựng lại cuộc sống có khả năng chống chịu tốt hơn trước thiên tai. Đó là tinh thần “xây dựng lại tốt hơn” một nguyên tắc đang được Liên Hợp Quốc khuyến nghị trong quản trị rủi ro thiên tai toàn cầu, và nay đang được Việt Nam kiên trì hiện thực hóa.
Trong những ngày nước ngập trắng đồng, hình ảnh lực lượng công an, quân đội, dân quân, thanh niên xung phong giúp dân dọn nhà, chuyển đồ, dựng lại mái tôn… chính là minh chứng rõ ràng nhất cho tinh thần “vì dân phục vụ”. Chính phủ cũng yêu cầu kịp thời khen thưởng, tôn vinh những người tốt, việc tốt, gương cống hiến, hy sinh, coi đó là động lực để nhân rộng tinh thần vì cộng đồng.
Bởi giữa mưa lũ, không chỉ có những dòng nước dữ, mà còn có dòng chảy của lòng nhân ái, nơi người dân chia sẻ từng nắm gạo, manh áo cho nhau, nơi cả nước hướng về vùng lũ bằng tình cảm chân thành. Chính tinh thần ấy là “đê điều mềm”, nhưng lại vững chắc nhất trong mọi nghịch cảnh.
Thiên tai có thể cuốn đi nhiều thứ, nhưng không thể cuốn đi tình người. Và chính phủ hành động, nhân dân đồng lòng, đó mới là “hệ thống phòng chống thiên tai” hiệu quả nhất mà không quốc gia nào có thể sao chép được.
Bão lũ sẽ còn tiếp diễn, biến đổi khí hậu sẽ còn khốc liệt hơn. Nhưng nếu mỗi chỉ đạo được thực hiện nghiêm túc, mỗi cán bộ đều đặt mình vào nỗi khổ của dân, thì thiên tai sẽ không còn là thảm họa, mà trở thành bài học để xã hội mạnh mẽ hơn, tử tế hơn.
Từ chỉ đạo của Thường trực Chính phủ, có thể thấy rõ một triết lý quản trị mới: lấy con người làm trung tâm của mọi chính sách ứng phó thiên tai. Không chỉ là cứu người, mà là bảo vệ nhân phẩm, tạo cơ hội sống an toàn, bền vững cho mọi công dân, dù họ ở trong đê hay ngoài đê.
Khi một đất nước biết lo cho dân từng manh áo, bát cơm trong mưa lũ, thì đó là một quốc gia trưởng thành, biết lấy nhân dân làm gốc. Và khi mỗi cán bộ thấy đau trước nỗi đau của dân, thấy trách nhiệm của mình trong từng mái nhà sập đổ, thì đó là lúc lòng tin được tái thiết, mạnh mẽ hơn mọi con đê.
Không để dân “màn trời chiếu đất” không chỉ là khẩu hiệu hành động sau một cơn bão, mà là lời nhắc về bản chất của một chính quyền nhân dân, nơi mỗi quyết sách phải bắt đầu từ nỗi khổ của dân, và kết thúc bằng nụ cười của dân.
Thiên tai rồi sẽ qua, nhưng những giá trị nhân văn, kỷ luật hành chính và tinh thần trách nhiệm sẽ còn ở lại, để dựng lên những “con đê” bền vững nhất trong lòng người Việt Nam hôm nay.
Đình Sáng