Trong bối cảnh sản xuất và xuất khẩu tiếp tục được mở rộng, kiểm soát an toàn thực phẩm (ATTP) được chú trọng nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các thị trường quốc tế và tạo nền tảng cho cá rô phi Việt Nam phát triển bền vững.
Kiểm soát từ nguyên liệu đến nhà máy
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (VASEP), ngành cá rô phi Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng cao và có dư địa tiếp tục mở rộng trong những năm tới. Năm 2025, tổng sản lượng cá rô phi đạt khoảng 420 nghìn tấn, tăng 33% so với năm 2024 và cao hơn 2,2 lần so với năm 2015. Giai đoạn 2015–2025, sản lượng tăng trưởng bình quân khoảng 8,4%/năm.
Trong bối cảnh sản xuất và xuất khẩu tiếp tục được mở rộng, kiểm soát an toàn thực phẩm (ATTP) được chú trọng nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các thị trường quốc tế và tạo nền tảng cho cá rô phi Việt Nam phát triển bền vững.
Cá rô phi xuất khẩu được kiểm soát trong hệ thống quản lý ATTP thủy sản của Việt Nam theo chuỗi, từ nguyên liệu, cơ sở chế biến, lô hàng xuất khẩu đến chứng thư và phản hồi từ thị trường nhập khẩu. Cơ quan đầu mối là Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (NAFIQPM) thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cùng các Trung tâm vùng thực hiện thẩm định, lấy mẫu, kiểm nghiệm và cấp chứng thư.
Các cơ sở chế biến thủy sản xuất khẩu phải vận hành hệ thống quản lý chất lượng theo nguyên tắc HACCP, đồng thời đáp ứng yêu cầu về nhà xưởng, thiết bị, vệ sinh, nước và đá, kiểm soát nhiễm chéo, nhiệt độ, bảo quản, truy xuất nguồn gốc, ghi nhãn và hồ sơ sản xuất.
Ngành cá rô phi Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng cao
Cơ quan chức năng cũng kiểm tra hồ sơ xuất xứ, tiếp nhận nguyên liệu, hệ thống HACCP, kết quả giám sát ATTP, thông tin cảnh báo, phản hồi khách hàng và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp. Với cơ sở không đạt, doanh nghiệp phải thực hiện khắc phục và được đánh giá lại trước khi xem xét công nhận.
Đối với cá rô phi nuôi, việc kiểm soát còn được thực hiện từ vùng sản xuất và nguyên liệu, thông qua chương trình giám sát dư lượng các chất độc hại trong thủy sản nuôi. Điều này giúp đảm bảo ATTP không chỉ được kiểm soát tại nhà máy mà xuyên suốt chuỗi sản xuất.
Kiểm soát từng lô hàng xuất khẩu
Trước khi cấp chứng thư, cơ quan có thẩm quyền kiểm tra hồ sơ, đối chiếu thông tin lô hàng, điều kiện bảo quản, bao bì, nhãn, ngoại quan và cảm quan. Khi đáp ứng yêu cầu, lô hàng có thể được lấy mẫu kiểm nghiệm theo quy định.
Trường hợp hồ sơ hoặc điều kiện bảo quản không đạt, việc kiểm tra sẽ được dừng lại để lập biên bản và xử lý. Cơ chế này giúp đảm bảo chỉ những lô hàng đáp ứng yêu cầu ATTP mới được cấp chứng thư xuất khẩu.
Theo VASEP, Việt Nam áp dụng cơ chế phân loại cơ sở và danh sách ưu tiên trong quản lý thủy sản xuất khẩu. Các cơ sở có lịch sử tuân thủ tốt, nằm trong danh sách được phép xuất khẩu và thuộc diện ưu tiên có thể được cấp chứng thư dựa trên kết quả thẩm tra hiệu quả kiểm soát mối nguy ATTP. Ngược lại, cơ sở ngoài danh sách ưu tiên phải được thẩm định và lấy mẫu kiểm nghiệm từng lô trước khi cấp chứng thư.
Theo danh sách cập nhật của NAFIQPM ngày 26/6/2026, Việt Nam có 868 cơ sở sản xuất, kinh doanh thủy sản tham gia Chương trình chứng nhận thủy sản xuất khẩu; trong đó có 505 cơ sở sản phẩm thủy sản được liệt kê đối với thị trường EU và 798 cơ sở đối với thị trường Hàn Quốc.
Đối với ngành cá rô phi, khoảng 510 cơ sở chế biến thủy sản đủ điều kiện xuất khẩu có khả năng tham gia chế biến sản phẩm cá rô phi.
Hệ thống kiểm soát từ nguyên liệu – chế biến – kiểm nghiệm – chứng thư – xuất khẩu là nền tảng giúp cá rô phi Việt Nam đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các thị trường quốc tế.
Khi xuất khẩu cá rô phi tiếp tục mở rộng sang Mỹ, Brazil, Nhật Bản và Trung Đông, việc duy trì kiểm soát ATTP, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ các tiêu chuẩn của từng thị trường sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng niềm tin với nhà nhập khẩu, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của cá rô phi Việt Nam.
Theo VASEP, xuất khẩu cá rô phi 7 tháng đầu năm 2026 đạt 80 triệu USD, tăng 55% so với cùng kỳ năm ngoái, cho thấy mặt hàng này đang mở rộng thị trường quốc tế.
7 tháng đầu năm 2026, Brazil tiếp tục là động lực tăng trưởng lớn nhất của cá rô phi Việt Nam, với giá trị đạt 40 triệu USD, tăng 20.065%, chiếm 50% tổng kim ngạch.
Đáng chú ý, riêng tháng 7, xuất khẩu sang Brazil đạt 5 triệu USD, tăng 6.272% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này cho thấy Brazil đã phục hồi nhu cầu nhập khẩu cá rô phi Việt Nam sau những biến động trong thời gian qua.
Trong khi đó, xuất khẩu sang Hoa Kỳ đạt 18 triệu USD, giảm 42%, chiếm 23% tổng kim ngạch. Riêng tháng 7 đạt 2 triệu USD, giảm 70%.
Kim ngạch xuất khẩu sang Ả Rập Xê Út đạt 5 triệu USD, tăng 24%, chiếm 6%; tháng 7 đạt 1 triệu USD, giảm 38%.
Bên cạnh Brazil, Nhật Bản đang nổi lên như một thị trường có tín hiệu tích cực đối với cá rô phi Việt Nam. Trong 7 tháng đầu năm, xuất khẩu sang Nhật Bản đạt 1,6 triệu USD, tăng 61% so với cùng kỳ. Riêng tháng 7 đạt 137.000 USD, tăng 175%. Đáng chú ý, cá rô phi Việt Nam đã bắt đầu được xuất khẩu sang Nhật Bản phục vụ phân khúc sushi, sashimi, mở ra hướng đi mới cho các sản phẩm có giá trị gia tăng.
Anh Đào