Kiểm toán Nhà nước (KTNN) vừa công bố kiểm toán báo cáo tài chính, các hoạt động liên quan đến quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước năm 2019 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), 4 tổ chức tài chính, ngân hàng, bảo hiểm và năm 2018 của Ngân hàng Chính sách xã hội.
Đảm bảo chỉ tiêu an toàn hoạt động
Kiểm toán Nhà nước đánh giá, năm 2019, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt góp phần kiểm soát lạm phát bình quân ở mức 2,79%, ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, ổn định thị trường tiền tệ và ngoại hối; giảm lãi suất điều hành 02 lần.
Qua kiểm toán cho thấy, các tổ chức tài chính, ngân hàng được kiểm toán đạt được các chỉ tiêu an toàn trong hoạt động. Theo đó, tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu riêng lẻ và hợp nhất của VCB lần lượt là 9,24% và 9,6%, NHNo là 9,2% và 9,6% (quy định 9%); NHNo: Tỷ lệ dự trữ thanh khoản 15,8% (quy định tối thiểu 10%), tỷ lệ khả năng chi trả 30 ngày đối với VND là 72,2% (quy định tối thiểu 50%), tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn để cho vay trung dài hạn là 29,6% (quy định tối đa là 40%)...; Bảo Minh đảm bảo khả năng thanh toán theo quy định của Bộ Tài chính.
Các tổ chức tài chính, ngân hàng, bảo hiểm được kiểm toán kinh doanh có lãi cụ thể: lợi nhuận trước thuế, tỷ suất lợi nhuận sau thuế/vốn chủ sở hữu của VCB lần lượt là 23.211,57 tỷ đồng và 22,99%; NHNo là 13.896,02 tỷ đồng và 16,02%; Bảo Minh là 254,02 tỷ đồng và 9,05%.
Mục tiêu tỷ lệ nợ xấu nội bảng dưới 2% cũng được một số tổ chức duy trì như VCB 0,73%, NHNo 1,59%, NHCSXH 0,69%.
Tăng trưởng tín dụng vượt mức cho phép
Bên cạnh những kết quả đạt được, KTNN cũng chỉ ra một số bất cập. Cụ thể như, một số TCTD tăng trưởng tín dụng vượt mức cho phép của NHNN. Đó là các ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP): Ngân hàng TMCP Đại Chúng vượt 13.656 tỷ đồng, Ngân hàng TMCP Sài Gòn vượt 8.654 tỷ đồng, Ngân hàng TMCP Bảo Việt vượt 3.153 tỷ đồng, Ngân hàng Shinhan Bank vượt 132 tỷ đồng, Ngân hàng Mizuho Hồ Chí Minh vượt 192 tỷ đồng, Ngân hàng Busan - Chi nhánh Hồ Chí Minh vượt 83 tỷ đồng, Ngân hàng Liên doanh Việt - Nga vượt 69 tỷ đồng.
Kết quả kiểm toán cũng nêu rõ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định việc xác định giá trị tài sản đảm bảo, việc hạch toán giá trị tài sản cho thuê tài chính chưa phù hợp. Cụ thể, việc xác định giá trị tài sản bảo đảm cho thuê tài chính theo Thông tư số 02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013 chưa căn cứ vào giá trị thực tế hợp lý của tài sản mà phụ thuộc vào dư nợ cho thuê, chưa phản ánh đúng bản chất của tài sản bảo đảm. Bên cạnh đó, việc hạch toán, theo dõi, phản ánh giá trị tài sản cho thuê tài chính theo giá gốc ban đầu theo quy định tại Văn bản hợp nhất số 05/VBHN-NHNN ngày 17/01/2018 chưa phù hợp với nguyên tắc giá trị tài sản cho thuê giảm dần và được chuyển giao cho bên đi thuê khi hết thời gian thuê.
Qua kiểm toán cho thấy, một số đơn vị đầu tư tài chính không hiệu quả hoặc hiệu quả thấp; hạch toán doanh thu, thu nhập, chi phí chưa phù hợp, chính xác. Bảo Minh có nợ phải thu quá hạn, khó đòi lớn. Theo đó, nợ quá hạn phí bảo hiểm gốc 1.062,16 tỷ đồng, chiếm 98,77% nợ phải thu phí bảo hiểm gốc, trong đó nợ phải thu khó đòi 743,56 tỷ đồng, bằng 70,67% nợ quá hạn.
Bên cạnh đó, một số ngân hàng phân loại nợ chưa phù hợp, trích lập dự phòng rủi ro tín dụng chưa chính xác, còn sai sót về trình tự, thủ tục cho vay. Thẩm định thiếu chặt chẽ; định kỳ chưa đánh giá lại tài sản bảo đảm; giải ngân bằng tiền mặt không có hoặc thiếu chứng từ chứng minh mục đích sử dụng vốn vay; không kiểm soát, giám sát chặt chẽ việc sử dụng vốn vay...
Bất cập khác được KTNN chỉ ra là việc hoạt động mua bán nợ xấu theo giá thị trường của Công ty TNHH MTV Quản lý tài sản các tổ chức tín dụng Việt Nam còn hạn chế. Đến 31/12/2019, tổng số nợ xấu mua bằng nguồn vốn không phải trái phiếu đặc biệt (mua nợ theo giá thị trường) là 3.599 tỷ đồng, bằng 3,25% tổng số nợ mua bằng trái phiếu đặc biệt là 110.694 tỷ đồng.
Ngân hàng Chính sách xã hội xóa 19,44 tỷ đồng nợ chưa phù hợp
Đáng lưu ý, Ngân hàng Chính sách xã hội xóa nợ 19,44 tỷ đồng cho nhiều khách hàng được coi là mất tích theo xác nhận của chính quyền cấp xã, không phù hợp với quy định của Bộ Luật dân sự năm 2015, trong đó có 17 trường hợp vẫn đóng bảo hiểm xã hội; điều chỉnh kế hoạch vốn Chương trình cho vay hộ dân tộc thiểu số nghèo chưa kịp thời dẫn đến năm 2018, 2019 có 3.135 trường hợp không được vay lãi suất ưu đãi tương ứng tiền lãi ưu đãi 2,56 tỷ đồng; áp dụng thời gian ân hạn 12 tháng đối với hầu hết các khoản cho vay HSSV không phù hợp quy định tại Quyết định 157/2007/QĐ-TTg (chỉ áp dụng trong trường hợp HSSV ra trường chưa có việc làm/không có thu nhập).
Chính sách giảm lãi cho HSSV khi trả nợ trước hạn còn bất cập. Cụ thể, đối tượng thực sự khó khăn lâu dài (như HSSV mồ côi, hoặc hộ nghèo) không được hưởng chính sách do không có khả năng trả nợ trước hạn. Chính sách miễn giảm lãi giúp thu hồi và tăng nhanh vòng quay vốn không còn phù hợp do dư nợ của chương trình giảm nhiều. Gia tăng cấp bù lãi suất từ NSNN.
Kết quả kiểm toán cũng chỉ ra, NHCSXH chưa triển khai quản trị hệ thống CNTT đầy đủ theo định hướng, kế hoạch và quy định của NHNN; khả năng hỗ trợ quản lý của hệ thống CNTT chưa hiệu quả; chưa thực hiện đầy đủ các quy định của NHNN về đảm bảo ATTT; ứng dụng CNTT vào các nghiệp vụ liên quan đến BCTC còn hạn chế. Ứng dụng phân hệ thẻ tín dụng chưa tích hợp tự động chỉ tiêu lãi dự thu, lãi chưa thu với hệ thống Corebanking, hệ thống CNTT chưa hỗ trợ rà soát tự động hoặc bán thủ công trong trường hợp chỉ tiêu trên BCTC và chỉ tiêu chấm điểm xếp hạng tín dụng chưa thống nhất
Phương Lê