Kinh tế Việt Nam đến cuối năm 2022 đã thể hiện sự phục hồi mạnh mẽ ở hầu hết địa phương, khá đều ở các lĩnh vực. Điều này cũng góp phần tạo đà tăng trưởng tương đối tốt, tạo động lực cho năm 2023. Nhưng khó khăn của các đối tác sẽ mang lại thách thức cho khu vực châu Á và Việt Nam nói riêng.
Kinh tế Việt Nam vượt trội hơn so với các quốc gia khác trong khu vực
Thực tế cho thấy, năm 2022 kinh tế Việt Nam vượt trội hơn so với các quốc gia khác trong khu vực nhờ vào sự phục hồi chi tiêu của người tiêu dùng, xuất khẩu tăng mạnh trong các quý, và hoạt động du lịch quốc tế dần trở lại.
Lạm phát cơ bản vẫn được kiểm soát dưới mức mục tiêu đề ra (4%). Các chỉ số vĩ mô cung, cầu, thị trường lao động và khu vực và doanh nghiệp đều cải thiện. Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế trong nước và nước ngoài đều nhận định, triển vọng kinh tế Việt Nam tươi sáng nhưng rủi ro đang gia tăng. Tăng trưởng toàn cầu chậm lại và rủi ro bất ổn tài chính gia tăng có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng trong năm 2023 và 2024.
Trong một báo cáo mới nhất vào tháng 12 -2022, World Bank (WB) đánh giá cả hai động lực tăng trưởng kinh tế của Việt Nam gồm xuất khẩu và nhu cầu trong nước đều sẽ chững lại. Nhu cầu tiêu dùng trong giai đoạn hậu Covid -19 cũng đang có dấu hiệu phục hồi chậm. Tăng trưởng sản xuất công nghiệp so với cùng kỳ năm ngoái còn 5,3%, thấp nhất kể từ tháng 2 năm nay.
Một con số cũng rất đáng chú ý là chỉ số thu mua (PMI) trong lĩnh vực chế tạo – chế biến lần đầu trượt về vùng suy giảm, thấp hơn mốc 50 điểm, kể từ tháng 10 – 2021. Trong khi doanh số bán lẻ được đánh giá vẫn ở mức cao, nhưng tốc độ tăng đang giảm dần, đạt 17,5% trong tháng 10 – 2022 so với 20,7% cùng kỳ năm trước.
Các chuyên gia kinh tế đều đưa ra nhận định rằng, các thách thức cho nền kinh tế Việt Nam chủ yếu xuất phát từ ảnh hưởng của kinh tế toàn cầu, khi các đối tác của chúng ta đa số gặp khó khăn. Nguyên nhân của sự khó khăn này chính là do đại dịch Covid -19, cuộc chiến ở Ukraine, giá năng lượng leo thang, lạm phát cao cũng như việc các ngân hàng trung ương trên toàn cầu thắt chặt chính sách tiền tệ đang khiến nhiều nền kinh tế lớn gặp sóng gió, trong đó có khi Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ.
Năm 2022 kinh tế Việt Nam vượt trội hơn so với các quốc gia khác trong khu vực.
Mặc dù tình hình kinh tế - Chính trị thế giới trong tình trạng bất ổn thì kinh tế Việt Nam vẫn được nhìn nhận là một điểm sáng. Trong báo cáo mới nhất công bố tuần trước, ADB hạ thấp dự báo tăng trưởng kinh tế đối với khu vực châu Á đang phát triển và Thái Bình Dương. Theo đó nền kinh tế khu vực sẽ tăng trưởng 4,2% trong năm nay và 4,6% vào năm sau. Đối với Việt Nam, ADB nâng mức dự báo tăng trưởng kinh tế năm nay lên 7,5%, trong khi lạm phát 2022 được điều chỉnh xuống còn 3,5%.
Tương tự, Ngân hàng đầu tư Natixis (trụ sở ở Paris, Pháp) cũng dự báo kinh tế Việt Nam 2022 tăng trưởng 7,5%. Mới đây bà Alicia Garcia Herreo – Kinh tế trưởng phụ trách châu Á – Thái Bình Dương của Ngân hàng đầu tư Natixis phát biểu trước truyền thông rằng, Việt Nam chính là nền kinh tế Châu Á phát triển nhanh nhất năm 2022. "Với cơ sở hạ tầng cải thiện từ đường sá tới năng lượng, nhờ đầu tư mạnh mẽ trong thập kỷ qua cũng như chính sách tự do hóa thương mại, Việt Nam đã biến mình trở thành điểm đến thu hút đối với các nhà đầu tư vốn đang muốn đa dạng hóa chuỗi sản xuất khỏi Trung Quốc" - bà Herrero cho hay.
Truyền thông nước ngoài cũng có những nhận xét tích cực về nền kinh tế Việt Nam trong năm 2022. Như trang tin của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) có bài viết “Việt Nam đảo ngược xu hướng tăng trưởng yếu của châu Á”, cụ thể: Biểu đồ dự báo tăng trưởng năm 2022 cho thấy Việt Nam là nền kinh tế duy nhất đã và sẽ có tăng trưởng dương trong cả năm. Lạm phát tương đối thấp cũng là một ngoại lệ trong quy luật chung của cả khu vực.
Trong khi đó, hãng thông tấn Reuters bình luận: "Việt Nam, một trung tâm sản xuất trong khu vực, đã chứng kiến nền kinh tế hồi phục sau đại dịch, với tổng sản phẩm quốc nội trong quý 3 tăng 13,67% so với một năm trước". Để đạt được mức tăng trưởng ấn tượng vừa qua, theo các báo và các tổ chức quốc tế, đó là sự tổng hòa của nhiều yếu tố, trong đó đặc biệt là chính sách nhanh nhạy sau đại dịch.
IMF cho rằng, ngay nửa đầu năm nay đã thấy sự chuyển dịch lớn về kinh tế khi thực hiện nới lỏng quy định về dịch, chiến lược thích ứng an toàn và tỷ lệ tiêm vaccine vượt trội. Các chính sách lãi suất thấp, tăng trưởng tín dụng mạnh và chương trình phục hồi, phát triển kinh tế của Chính phủ đã mang lại sản lượng sản cao, bán lẻ và du lịch phục hồi.
Trang Bloomberg cũng đồng tình khi cho rằng gói kích thích 15 tỷ USD của Chính phủ và chính sách tiền tệ linh hoạt đã là nền tảng cho sự hồi phục. Chính chiến lược này đã giúp Việt Nam tăng khả năng cạnh tranh, trở thành điểm đến hấp dẫn với dòng vốn đầu tư nước ngoài, khi tình hình địa chính trị phức tạp và nhiều nước còn đóng cửa vì COVID-19.
Tờ The Diplomat có bài giải thích lý do kinh tế Việt Nam có tương lai sáng và ngày càng sáng hơn. Theo bài báo, đánh giá tích cực của các tổ chức quốc tế đối với kinh tế Việt Nam là điều có thể nhìn thấy trước với những người theo dõi Việt Nam từ lâu.
Đối mặt với nhiều thách thức
Các dự báo cho năm 2023 đến nay hầu hết đều theo hướng cho rằng kinh tế toàn cầu sẽ phát triển chậm lại, và điều này sẽ kéo nền tăng trưởng Việt Nam chậm theo, dẫu Việt Nam vẫn sẽ là một trong những nước "giữ phong độ" tốt nhất. Tuy nhiên, để giữ được “phong độ” đó chúng ta phải có kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.
Tại phiên họp thường kỳ Chính phủ mới đây, cùng với việc đưa ra nhận định về kinh tế Việt Nam, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã có những đề xuất đầu tiên về Kế hoạch 2023. Theo đó, một trong những đề xuất quan trọng là xây dựng mục tiêu tăng trưởng GDP của năm 2023. Có tới 3 kịch bản được đề xuất, song phương án mục tiêu tăng trưởng 6,5% trong năm tới đang được tính tới.
Các chuyên gia cho rằng, đó là con số hợp lý trong bối cảnh hiện nay, bởi thực tế, trên nền tăng trưởng cao (khoảng 7%) của năm 2022, tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2023 khó có thể đạt như mức năm ngoái.
Dự báo của các tổ chức quốc tế đều chỉ ra, kinh tế toàn cầu năm 2023 đang đối mặt với không ít thách thức. Báo cáo Triển vọng kinh tế thế giới của IMF đã hạ mức dự báo tăng trưởng kinh tế thế giới xuống 3,2% trong năm 2022 và 2,9% trong năm 2023 do xung đột Nga - Ukraine, trong khi Trung Quốc và nhiều nền kinh tế phát triển đang suy giảm. Sự suy giảm này sẽ làm giảm nhu cầu đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt là từ các đối tác thương mại quan trọng như Mỹ, Trung Quốc và Liên minh châu Âu (EU).
NaN
Vào tháng 6/2022, WB cũng điều chỉnh giảm tăng trưởng kinh tế thế giới 0,2 điểm % năm 2023, còn 3% so với báo cáo trước đó (tháng 1/2022). Đặc biệt, tại các nền kinh tế phát triển, các dự báo đều cho rằng, tăng trưởng năm 2023 thấp hơn so với năm 2022.
Với Việt Nam cũng tương tự. IMF dù mới đây đã nâng dự báo tăng trưởng của Việt Nam lên 7% trong năm 2022, cao hơn 1% so với mức dự báo của 3 tháng trước đó, song cũng giảm dự báo tăng trưởng năm 2023 xuống còn 6,7%. ADB và WB cùng đưa ra con số dự báo tăng trưởng của Việt Nam năm 2023 là 6,7%.
Việc kinh tế Việt Nam đi theo kịch bản nào còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như tốc độ tăng trưởng GDP năm 2022, khả năng kiểm soát lạm phát, diễn biến xung đột Nga - Ukraine, sự phục hồi của kinh tế toàn cầu, đặc biệt là các đối tác kinh tế lớn của Việt Nam… Cùng với đó là các nỗ lực thực hiện các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, Chương trình Phục hồi và Phát triển kinh tế - xã hội…
Tuy vậy, một điều chắc chắn, năm 2023 là năm có ý nghĩa rất quan trọng, năm “bản lề” để tạo ra những chuyển biến thực chất trong tận dụng các động lực tăng trưởng mới trong giai đoạn 2021-2025. Do vậy, tận dụng mọi cơ hội để thúc đẩy tăng trưởng là điều cần thiết.
“Một khi có thể giải quyết những thách thức còn tồn tại liên quan đến thị trường lao động, hiệu quả của mạng lưới an ninh xã hội, những rủi ro về biến đổi khí hậu..., Việt Nam sẽ tiếp tục đạt được tốc độ tăng trưởng cao và tiếp tục thúc đẩy chính sách phát triển bền vững hướng tới vị thế thu nhập cao hơn”, chuyên gia của IMF nhận định.
Quang Anh