Trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển cho phép các nhà làm phim hiện thực hóa các ý tưởng điện ảnh mà không cần máy quay, diễn viên và trường quay. Tuy nhiên, công nghệ AI phải được điều khiển bởi tư duy nghệ thuật, để những sản phẩm điện ảnh luôn giữ được giá trị nhân văn và sự kết nối của con người.
Một cảnh trong phim "The Artificial Conjuring Circle" (Vòng tròn ma thuật nhân tạo) - phim điện ảnh đầu tiên được làm hoàn toàn bằng công nghệ AI (Ảnh: sofiabraga.com)
Ứng dụng AI - bước nhảy vọt trong công nghệ điện ảnh
Trong hơn một thế kỷ qua, điện ảnh là ngành công nghiệp yêu cầu lượng lớn lao động, kinh phí và thời gian. Một tác phẩm điện ảnh do người đóng cần nguồn chi phí khổng lồ từ phim trường, thiết bị quay phim, ánh sáng đến đội ngũ ê-kíp hàng trăm người.
Để tạo ra một thế giới giả tưởng như Avatar, Doctor Strange,... các nghệ sĩ kỹ xảo cũng phải làm việc trong nhiều năm. Cho đến khi thông tin về những bộ phim được tạo ra hoàn toàn bằng AI được công bố, công chúng đã phải đặt ra câu hỏi: "Làm sao một bộ phim điện ảnh có thể tồn tại mà không cần đến bất kỳ yếu tố nào kể trên?"
Ngày nay, sự ra đời của trí tuệ nhân tạo trong điện ảnh đã và đang làm thay đổi tận gốc rễ những khái niệm truyền thống về lĩnh vực này. Một bộ phim được hoàn thiện trong vòng vài tháng, không cần máy quay, không cần diễn viên, không cần kỹ xảo - điều vốn không tưởng giờ đây đã hiện hữu.
Cùng với sự bùng nổ của video ngắn được tạo bằng AI, phim AI đang bắt đầu manh nha với những dự án dài hơi hơn. Nền điện ảnh Áo đã đi tiên phong trong công nghệ này với bộ phim “The Artificial Conjuring Circle” (Vòng tròn ma thuật nhân tạo) được công chiếu tại Liên hoan phim ngắn và châu Á 2024. Việt Nam cũng nhanh chóng bắt kịp xu thế với dự án phim điện ảnh hoàn toàn bằng AI “Mã thức tỉnh”, chính thức khởi động vào tháng 8/2025.
“Mã thức tỉnh” - phim điện ảnh đầu tiên tại Việt Nam được sản xuất hoàn toàn bằng trí tuệ nhân tạo. (Ảnh: Đoàn phim cung cấp)
Sự kỳ diệu nằm ở chỗ AI không chỉ là công cụ tìm kiếm và thiết kế mà còn cho phép hình ảnh hóa mọi ý tưởng của con người. Không cần máy quay và diễn viên thật, chỉ cần các “dòng lệnh” (prompts), AI vẫn có thể tạo ra hình ảnh con người sống động với độ chi tiết tương tự phim người đóng, vượt xa các giới hạn của đồ họa 3D truyền thống.
Trí tuệ nhân tạo chính là một cánh cửa mới cho những nhà làm phim có câu chuyện muốn kể nhưng lại thiếu hụt kinh phí - "bài toán” nan giải nhất của điện ảnh truyền thống.
Với công nghệ AI, một người trẻ không có máy quay cũng có thể kể lại câu chuyện mình đã chắp bút suốt nhiều năm, một tác giả có thể nhìn thấy hình ảnh hóa ý tưởng của mình một cách nhanh chóng. AI giúp tối ưu hóa từ khâu viết kịch bản, tiền kỳ đến hậu kỳ. Những đơn vị làm phim non trẻ vốn bị giới hạn về tài chính và trình độ kỹ xảo, có thể xây dựng một tác phẩm điện ảnh chỉ bằng trí tưởng tượng và các câu lệnh. Nhìn ở góc độ này, trí tuệ nhân tạo không đến để thay thế con người, mà để rút ngắn thời gian sản xuất và mở ra cơ hội cho các nhà làm phim.
Không để lạm dụng AI đánh mất linh hồn điện ảnh
Thực tế cho thấy trí tuệ nhân tạo đang dần len lỏi và tái cấu trúc mọi lĩnh vực trong xã hội hiện đại, trong đó có điện ảnh. Tuy nhiên, khi việc làm phim trở nên dễ dàng, ranh giới giữa “tận dụng” và “lạm dụng” lại trở nên mong manh.
Sự lạm dụng không chỉ là việc sử dụng AI để cắt giảm chi phí một cách cực đoan, mà còn là sự đình trệ trong tư duy nghệ thuật, khiến sản phẩm điện ảnh thiếu giá trị và bản sắc riêng. Bên cạnh đó, trong điện ảnh, nhân vật phải giữ nguyên diện mạo qua hàng trăm cảnh quay. Nhưng với AI, chỉ cần lệch một dòng lệnh hoặc một tham số nhỏ, khuôn mặt nhân vật có thể biến dạng hoàn toàn.
Mới đây, dự án điện ảnh AI dài 75 phút “Maria - A Love Beyond Time” (Maria - Tình yêu vượt thời gian) của tác giả Hoàng Vỹ (Lucas AI) đã vấp phải làn sóng chỉ trích của khán giả. Bộ phim gây tranh cãi ngay từ khâu xây dựng hình tượng khi đưa gương mặt vợ chồng tác giả vào vai các vương tộc Ai Cập, dưới những cái tên lai căng: “Pharaoh Lucas” và Nữ hoàng “Bella”. Kết phim cũng thiếu thuyết phục khi Bella bất ngờ “biến mất” và Pharaoh “thành đôi” với Maria, một cô gái Nga…xuyên không. Vì tình yêu, Maria cũng từ bỏ trở về cuộc sống hiện đại, nơi có gia đình cô.
Được thực hiện vỏn vẹn trong 2 tháng, dù nỗ lực đáng ghi nhận, song tác phẩm đã bộc lộ rõ những khuyết điểm về chất lượng: kịch bản rời rạc, thiếu logic, lỗi hình ảnh, biểu cảm nhân vật đơ cứng, đôi khi biến dạng.
Một khung hình trong “Maria - A Love Beyond Time” bị lỗi hình ảnh phần quần và váy của nhân vật.
Sự thất bại của “Maria - A Love Beyond Time” cho thấy, cái “nhanh” của AI sẽ cho ra đời những sản phẩm “giải trí nhanh”, thiếu chiều sâu nếu bị lạm dụng. Công nghệ chỉ nên được sử dụng để hỗ trợ, không thể thay thế tư duy và cảm xúc của con người.
Bên cạnh hình thức và nội dung, cốt lõi của điện ảnh còn là sự kết nối giữa người với người. Dù AI có thể tái hiện cuộc sống con người, điện ảnh truyền thống vẫn là nơi cảm xúc được chạm đến rõ ràng nhất. Có những giá trị mà trí tuệ nhân tạo không thể lập trình được: đó là ánh mắt thật đầy ám ảnh của diễn viên trong một giây phút xuất thần, là giọng nói run rẩy tự nhiên vì xúc động, hay những chuyển động thực tế của đời sống,...
Đầu tháng 2/2026, Tập đoàn Amazon đã ra mắt xưởng phim AI nhằm tối ưu chi phí và đẩy nhanh quá trình sản xuất phim. Vẫn lấy con người làm trọng tâm, ông Albert Cheng, Giám đốc Amazon MGM Studio khẳng định: “Về cơ bản, chúng tôi tin rằng AI có thể thúc đẩy, nhưng sẽ không thay thế được sự đổi mới và những khía cạnh độc đáo mà con người mang lại để tạo ra sản phẩm”.
Phim nói chung và phim điện ảnh nói riêng phản ánh tâm hồn của đạo diễn, diễn viên và cả một ê-kíp phía sau. Ngày nay, trong vũ trụ video và phim ngắn, khán giả có xu hướng tìm đến những tác phẩm có chiều sâu nhân văn hơn. Với một bộ phim lạm dụng AI, người xem có thể tò mò lúc đầu, song không cảm nhận được bản sắc riêng và tâm hồn của một tác phẩm điện ảnh đích thực.
AI giúp tiết kiệm chi phí, rút ngắn thời gian và mở rộng cơ hội cho ngành điện ảnh. Nhưng điện ảnh vẫn phải là nơi con người kết nối với con người. Giá trị đó không nên, và cũng không thể bị thay thế hoàn toàn bởi bất kỳ hệ thống trí tuệ nhân tạo nào.
Ranh giới giữa tận dụng và lạm dụng sẽ phụ thuộc vào đạo đức của người làm nghề. Sáng tạo là khi nhà làm phim dùng AI để thực hiện những điều không tưởng, để kể những câu chuyện nhân văn hơn. Để điện ảnh phát triển, cần một sự cộng sinh: AI lo liệu phần kỹ thuật, còn con người giữ lại phần linh hồn cho tác phẩm.
Phim AI không phải là dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống, mà là một chương mới đầy cơ hội và thách thức. Trí tuệ nhân tạo là công cụ hiệu quả để những người trẻ, những biên kịch độc lập biến ước mơ thành hiện thực.
Tuy nhiên, cần tỉnh táo để không bị cuốn vào sự tiện lợi mà bỏ quên bản chất của nghệ thuật. Dù công nghệ có tiến xa đến đâu, khán giả vẫn sẽ luôn tìm kiếm sự thật trong cảm xúc - thứ vốn chỉ nảy nở từ những trải nghiệm sống thực tế của con người.
Vân Anh