Dệt may Việt Nam vẫn có đơn hàng và kim ngạch xuất khẩu tăng, nhưng giá bán chịu sức ép trong khi chi phí đầu vào, logistics và tiêu chuẩn xanh ngày càng cao.
Tính đến giữa tháng 9/2026, bức tranh của ngành dệt may Việt Nam có một nghịch lý khá rõ: doanh nghiệp không còn quá lo thiếu việc, nhưng lại phải lo làm nhiều mà lợi nhuận mỏng.
Theo số liệu Cục Thống kê, Bộ Tài chính, 8 tháng năm 2026, xuất khẩu hàng dệt may đạt 26,897 tỷ USD, tăng 1,6% so với cùng kỳ năm 2025. Dệt may tiếp tục nằm trong nhóm 4 ngành hàng xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng thấp hơn đáng kể so với mức tăng chung của xuất khẩu hàng hóa, khi kim ngạch xuất khẩu cả nước 8 tháng tăng 22,4%.
Dệt may - lợi nhuận bị kẹp giữa hai đầu (ảnh: THCL)
Đơn hàng có, nhưng giá bán chịu sức ép
Theo Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS), phần lớn doanh nghiệp đã có đơn hàng đến hết quý III/2026, trong khi một số doanh nghiệp quy mô lớn đã có đơn hàng đến hết năm. Tuy nhiên, Chủ tịch VITAS Vũ Đức Giang cho biết vấn đề lớn hiện nay là đơn giá gia công giảm trong khi chi phí nguyên phụ liệu, logistics, lao động và các yêu cầu tuân thủ quốc tế tăng.
Đây là sự thay đổi đáng chú ý của thị trường. Trong giai đoạn khó khăn trước đó, doanh nghiệp thường quan tâm trước tiên tới việc có đơn hàng để duy trì nhà máy và việc làm. Nay khi đơn hàng đã được cải thiện, bài toán chuyển sang chất lượng đơn hàng.
Một đơn hàng có thể giúp doanh nghiệp duy trì công suất, giữ công nhân và doanh thu, nhưng nếu giá gia công thấp, thời gian giao hàng ngắn, yêu cầu kỹ thuật cao và chi phí nguyên liệu tăng, phần lợi nhuận còn lại có thể rất nhỏ.
Thực tế này cũng được phản ánh tại nhiều doanh nghiệp trong hệ thống Vinatex. Theo thông tin từ VietnamPlus, Dệt May Huế cho biết các dòng sản phẩm dệt kim cơ bản gặp khó khi khách hàng chuyển sang hàng thời trang phức tạp hơn; thời gian giao hàng cũng bị kéo giãn. Do chi phí nguyên phụ liệu tăng nhưng khách hàng chưa chia sẻ tương ứng, biên lợi nhuận của cả ngành Sợi và May đang thu hẹp.
Trong khi đó, tại May Nhà Bè, Tổng Giám đốc Nguyễn Ngọc Lân cho biết doanh nghiệp giữ quan điểm không giảm giá mặt hàng dệt thoi để cạnh tranh. May 10 cũng cho biết vẫn giữ mức giá đã thiết lập từ tháng 6/2026 dù sức ép đàm phán từ khách hàng gia tăng.
Điều này cho thấy doanh nghiệp đang đứng giữa hai lựa chọn: nhận đơn giá thấp để giữ công suất hoặc từ chối những đơn hàng không đủ hiệu quả. Vấn đề càng rõ khi nhìn vào cơ cấu tăng trưởng. Sáu tháng đầu năm, xuất khẩu dệt may đạt khoảng 22,2 tỷ USD, tăng 1,7%, nhưng riêng hàng may mặc giảm 0,4%; trong khi xơ sợi, vải, phụ liệu và vải không dệt tăng từ 5,6% đến 10,6%.
Như vậy, tăng trưởng của toàn ngành đang không đồng đều. Doanh nghiệp có chuỗi cung ứng tốt hơn, sản phẩm có giá trị gia tăng cao hoặc có khả năng đáp ứng các đơn hàng phức tạp có điều kiện khác với doanh nghiệp chủ yếu làm gia công đơn giản.
Chi phí tăng, lợi nhuận bị kẹp giữa hai đầu
Nếu giá bán khó tăng thì biến động chi phí trở thành yếu tố trực tiếp bào mòn lợi nhuận. Dệt may Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu. Cùng với đó, giá vận tải, năng lượng, lao động và chi phí tuân thủ các tiêu chuẩn của thị trường xuất khẩu đều tạo thêm áp lực. VITAS đánh giá đây chính là nguyên nhân khiến biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp.
Logistics là một ví dụ. Những biến động địa chính trị trong năm 2026 đã khiến tuyến vận tải quốc tế thay đổi, thời gian giao hàng kéo dài và chi phí vận chuyển tăng ở một số thời điểm. Điều này đặc biệt gây sức ép với những đơn hàng thời trang có vòng đời ngắn và yêu cầu giao hàng nhanh.
Trong khi đó, thị trường Mỹ vẫn đóng vai trò rất lớn. Theo số liệu VITAS công bố cho 5 tháng đầu năm, xuất khẩu dệt may sang Mỹ đạt khoảng 6,81 tỷ USD, tăng 1,3% và chiếm khoảng 45% kim ngạch xuất khẩu của ngành trong nhóm thị trường được thống kê. EU đạt 1,94 tỷ USD, tăng 8,8%, trong khi Nhật Bản và Hàn Quốc giảm lần lượt 6,2% và 8,9%.
Sự phụ thuộc vào các thị trường lớn khiến doanh nghiệp phải đặc biệt chú ý tới chính sách thương mại. Mỹ trong tháng 7/2026 công bố các mức thuế mới từ 10% đến 12,5% đối với 60 nền kinh tế theo cơ chế được công bố, trong đó Việt Nam chịu mức 12,5% theo thông tin được Chính phủ Việt Nam dẫn lại.
Với một ngành có biên lợi nhuận không quá dày, thêm một lớp chi phí liên quan tới thuế quan hoặc yêu cầu chứng minh nguồn gốc hàng hóa có thể nhanh chóng tác động tới hiệu quả đơn hàng.
Đáng chú ý, khách hàng quốc tế hiện cũng có xu hướng giảm thời gian cam kết. VTV dẫn thông tin từ VITAS cho biết bất ổn kinh tế và địa chính trị khiến thời gian cam kết đơn hàng tại một số thị trường rút từ 6-12 tháng xuống khoảng 1-3 tháng.
Điều đó làm thay đổi cách vận hành của doanh nghiệp: nhà máy phải linh hoạt hơn, nhưng càng linh hoạt thì chi phí tổ chức sản xuất, nguyên liệu, nhân công và tồn kho càng khó tối ưu nếu đơn hàng nhỏ và thay đổi liên tục.
Dù vậy, không phải toàn bộ doanh nghiệp đều có kết quả kém. Vinatex ghi nhận 6 tháng đầu năm 2026 doanh thu thuần 9.494 tỷ đồng, tăng 9,2%; lợi nhuận trước thuế 930,1 tỷ đồng, tăng 39,5%. Dệt may Hòa Thọ cũng ước doanh thu và thu nhập hợp nhất đạt 2.893 tỷ đồng, tăng 9%, lợi nhuận riêng 224,3 tỷ đồng.
Những con số này cho thấy “có đơn hàng nhưng lợi nhuận mỏng” không phải trạng thái giống nhau ở mọi doanh nghiệp. Năng lực quản trị, cơ cấu sản phẩm, khách hàng, năng suất và mức độ tham gia sâu vào chuỗi giá trị đang tạo ra sự phân hóa ngày càng lớn.
Vì vậy, mục tiêu của ngành không còn chỉ là tăng kim ngạch. VITAS đặt mục tiêu xuất khẩu khoảng 48 tỷ USD trong năm 2026, đồng nghĩa bốn tháng cuối năm phải tiếp tục duy trì tốc độ xuất khẩu cao.
Nhưng để đạt được con số đó mà vẫn bảo đảm hiệu quả, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “lấp đầy chuyền may” sang “tối ưu lợi nhuận trên từng đơn hàng”.
Đây cũng là lý do chuyển đổi số, tự động hóa, tiết kiệm nguyên liệu, nâng năng suất lao động, chủ động nguồn cung và phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng cao ngày càng trở thành vấn đề sống còn. Bộ Công Thương dẫn đánh giá của VITAS rằng “luật chơi mới” yêu cầu đơn hàng giao nhanh hơn, giá cạnh tranh hơn và chất lượng cao hơn; số hóa, tự động hóa và AI được xem là những công cụ để doanh nghiệp tối ưu chi phí và nâng năng suất.
Dệt may Việt Nam bước vào những tháng cuối năm với một nghịch lý: thị trường vẫn có nhu cầu, doanh nghiệp vẫn có việc làm và xuất khẩu vẫn tăng, nhưng khoảng cách giữa doanh thu và lợi nhuận ngày càng đáng chú ý. Khi khách hàng tiếp tục gây sức ép về giá, còn chi phí và tiêu chuẩn ngày càng cao, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn nằm ở việc nhận được bao nhiêu đơn hàng, mà ở khả năng tạo ra bao nhiêu giá trị từ mỗi đơn hàng. Đây sẽ là phép thử quan trọng đối với sức khỏe thực chất của ngành dệt may trong năm 2026 và bước sang 2027.
Phượng Hòa