Chiến lược số hóa đang định hình lại mô hình hoạt động của ngân hàng Việt Nam. Khi phần lớn giao dịch đã chuyển lên trực tuyến, các phòng giao dịch truyền thống dần mất vai trò và buộc phải thu hẹp. Làn sóng đóng quầy lan rộng cho thấy ngành ngân hàng đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ nhằm tối ưu hiệu quả và đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa.
Chiến lược số hóa trỗi dậy
rong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu hình thành trung tâm tài chính quốc tế, mô hình chi nhánh ngân hàng đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ. Các điểm giao dịch truyền thống vốn chỉ đảm nhiệm chức năng nộp và rút tiền đang dần nhường chỗ cho mô hình trung tâm tư vấn tài chính chuyên sâu, nơi tiếp nhận các nhu cầu phức tạp mà công nghệ, kể cả AI hay chatbot tiên tiến, vẫn chưa thể thay thế con người. Đây không chỉ là sự đổi mới về hình thức mà là bước tái định vị vai trò của chi nhánh trong cấu trúc hoạt động ngân hàng hiện đại.
Năm 2024 là dấu mốc đáng chú ý trong chiến lược tái cấu trúc mạng lưới của Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam. Báo cáo tài chính quý III cho thấy VietinBank đang vận hành 157 chi nhánh và 881 phòng giao dịch. Tuy nhiên chỉ trong chín tháng đầu năm, ngân hàng đã chấm dứt hoạt động của 72 phòng giao dịch. Đây là mức điều chỉnh lớn chưa từng xuất hiện trong hệ thống và phản ánh tốc độ chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình vận hành tinh gọn.
Quá trình sắp xếp lại mạng lưới còn được đẩy nhanh hơn vào những tháng cuối năm 2024 và kéo dài sang giai đoạn 2026. VietinBank mới đây thông báo dừng hoạt động thêm 28 phòng giao dịch. Ngày 15 tháng 11, hàng loạt điểm giao dịch tại Hà Nội và Hòa Bình như Hoàng Hoa Thám, Định Công và Mê Linh Plaza đã đóng cửa. Đến tháng 12, các điểm giao dịch như Hồ Gươm tại Hà Nội, Lý Thái Tổ tại Thành phố Hồ Chí Minh và Chi Lăng tại Lạng Sơn cũng sẽ ngừng hoạt động.
Danh sách các phòng giao dịch bị giải thể kéo dài sang năm 2026 tại nhiều địa phương gồm Đà Nẵng, Cần Thơ, Lai Châu, Ninh Thuận và Bến Tre. Như vậy tính đến tháng 1 năm 2026, VietinBank sẽ hoàn tất việc đóng cửa tổng cộng 100 phòng giao dịch chỉ trong khoảng thời gian hơn một năm. Song song với việc thu gọn mạng lưới vật lý, số lượng nhân sự cũng giảm từ 22.492 người hồi đầu năm xuống còn 22.338 người vào cuối quý III.
Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên 2024, Chủ tịch Hội đồng quản trị Trần Minh Bình nhấn mạnh VietinBank đang triển khai chiến lược tinh gọn hóa hệ thống theo định hướng ưu tiên nền tảng số.
Ông khẳng định ngân hàng dự kiến cắt giảm vài trăm điểm giao dịch và thay thế bằng các giải pháp công nghệ nhằm tối ưu hóa phục vụ khách hàng, đồng thời kỳ vọng VietinBank sẽ trở thành ngân hàng đầu tiên trong nhóm Big 4 thực hiện quyết liệt việc chuyển đổi này.
Xu hướng thu hẹp mạng lưới không chỉ diễn ra tại VietinBank mà lan rộng ở nhiều tổ chức tín dụng khác, đặc biệt trong nhóm ngân hàng thuộc diện tái cơ cấu. Ngân hàng TMCP Sài Gòn đã giảm thêm 19 điểm giao dịch trong chín tháng, hiện chỉ còn duy trì 49 điểm, tức giảm tới 76 phần trăm so với giai đoạn trước đại án Vạn Thịnh Phát. Một số ngân hàng khác cũng điều chỉnh theo hướng thu hẹp khi VCBNeo giảm 26 phòng giao dịch, GPBank giảm 5 và Sacombank giảm 11.
Việc cắt giảm số lượng lớn phòng giao dịch không phản ánh sự suy yếu mà là dấu hiệu của một cuộc chuyển đổi đang tăng tốc. Ngành ngân hàng thu nhỏ về mặt vật lý để mở rộng trên không gian số. Công nghệ đảm nhiệm các nghiệp vụ đơn giản, còn con người tập trung vào các dịch vụ giá trị gia tăng. Đây là bước đi phù hợp với xu hướng toàn cầu hướng đến hiệu quả vận hành và tối ưu chi phí.
Dù vậy, bức tranh toàn ngành vẫn có những gam màu trái ngược. Một số ngân hàng thương mại cổ phần tiếp tục mở rộng mạng lưới. MB tăng thêm 18 phòng giao dịch, VIB tăng 14, HDBank tăng 7, trong khi ACB và Techcombank cũng nâng nhẹ số điểm giao dịch. Điều này cho thấy chiến lược phân phối của từng ngân hàng có sự khác biệt tùy theo tệp khách hàng và mức độ ưu tiên của dịch vụ trực tiếp.
Xét trên bình diện tổng thể, nhóm ngân hàng thương mại nhà nước vẫn giữ vai trò trụ cột của hệ thống phân phối. Tính đến cuối tháng 9, Agribank, BIDV, VietinBank và Vietcombank sở hữu hơn 5.000 điểm giao dịch, chiếm gần một nửa tổng số điểm giao dịch toàn ngành. Trong đó, Agribank dẫn đầu với 2.222 điểm theo số liệu quý II và BIDV duy trì ổn định 1.117 điểm.
Ở khối tư nhân, LPBank hiện dẫn đầu về quy mô mạng lưới với 566 điểm giao dịch dù đã cắt giảm gần 1.800 nhân sự. Sacombank, dù thu hẹp, vẫn giữ vị trí thứ hai với 535 điểm. Các ngân hàng tiếp theo gồm ACB, HDBank, MB và Techcombank.
Toàn cảnh thị trường cho thấy ngành ngân hàng Việt Nam đang bước vào giai đoạn định hình lại cấu trúc phân phối. Cuộc cạnh tranh không còn xoay quanh số lượng chi nhánh mà nằm ở khả năng thấu hiểu và phục vụ khách hàng trong thời đại mà công nghệ, tài chính và trải nghiệm đang thay đổi từng ngày.
Phần lớn giao dịch đã chuyển lên trực tuyến, các phòng giao dịch truyền thống dần mất vai trò và buộc phải thu hẹp.
Vì sao ngân hàng ồ ạt "đóng quầy"?
Làn sóng thu hẹp mạng lưới vật lý trong ngành ngân hàng không xuất hiện ngẫu nhiên mà bắt nguồn từ một thay đổi mang tính căn bản. Đó là sự dịch chuyển mạnh mẽ của khách hàng từ giao dịch tại quầy sang giao dịch trực tuyến.
Thống kê của Ngân hàng Nhà nước cho thấy hơn chín mươi phần trăm giao dịch tài chính cá nhân tại các ngân hàng lớn hiện nay được thực hiện thông qua các kênh số. Ở một số ngân hàng, tỷ lệ này còn vượt mốc chín mươi lăm phần trăm, chứng minh xu hướng số hóa không chỉ tăng nhanh mà đã trở thành thói quen ổn định của đa số người dùng.
Sự phổ biến của ứng dụng di động, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo khiến khách hàng có thể mở tài khoản, gửi tiết kiệm, vay vốn hoặc đầu tư ngay trên điện thoại thông minh.
Quy trình thực hiện nhanh chóng và thuận tiện khiến nhu cầu đến quầy giảm đáng kể. Khi lượng giao dịch trực tiếp giảm, việc duy trì hệ thống phòng giao dịch với chi phí mặt bằng cao, chi phí nhân sự lớn và yêu cầu vận hành phức tạp trở nên kém hiệu quả, thậm chí gây lãng phí nguồn lực.
Chia sẻ về bối cảnh hiện nay, TS. Châu Đình Linh, giảng viên Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh nhận định nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự thay đổi hành vi khách hàng. Ông cho rằng khi các giao dịch cơ bản như chuyển tiền hay thanh toán đã dịch chuyển hoàn toàn lên môi trường số, nhiều vị trí giao dịch viên trực tiếp trở thành dư thừa. Theo TS. Linh, việc đóng cửa phòng giao dịch là hệ quả tất yếu trong chiến lược tối ưu hóa nguồn lực và cơ cấu lại mô hình hoạt động.
Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng của Trường Đại học Nguyễn Trãi đánh giá làn sóng cắt giảm phòng giao dịch không mang nghĩa tiêu cực mà phản ánh sự chuyển mình chiến lược của các ngân hàng.
Ông cho rằng phần chi phí tiết kiệm được từ việc đóng cửa các điểm giao dịch sẽ được điều chuyển sang đầu tư cho hạ tầng công nghệ, an ninh mạng và các giải pháp trí tuệ nhân tạo. Đây là bước chuẩn bị cần thiết để các ngân hàng nâng chất lượng dịch vụ, tăng khả năng cá nhân hóa trải nghiệm và mở rộng không gian phục vụ người dùng trên nền tảng số.
Tuy vậy, dù số hóa là xu hướng không thể đảo ngược, các chuyên gia đều cho rằng việc cắt giảm phải được tính toán cẩn trọng. TS. Nguyễn Trí Hiếu nhận định mỗi phòng giao dịch vẫn đóng vai trò như một điểm chạm thương hiệu, giúp ngân hàng duy trì niềm tin với cộng đồng địa phương.
Điều này đặc biệt quan trọng đối với nhóm khách hàng lớn tuổi hoặc chưa quen với giao dịch trực tuyến. Theo TS. Hiếu, quyết định đóng hay mở phòng giao dịch không chỉ xoay quanh bài toán lợi nhuận mà còn liên quan đến khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân.
Ông nhấn mạnh ngân hàng cần đặt khách hàng làm trọng tâm để đảm bảo rằng quá trình sắp xếp mạng lưới không gây gián đoạn cho nhu cầu tài chính của họ.
Nhìn tổng thể, xu hướng đóng quầy phản ánh sự chuyển đổi mạnh mẽ của ngành ngân hàng sang mô hình vận hành tinh gọn và số hóa. Tuy nhiên mức độ thành công của xu hướng này phụ thuộc vào khả năng cân bằng giữa hiệu quả chi phí và trách nhiệm đảm bảo dịch vụ tài chính phổ cập cho mọi nhóm khách hàng.
Quang Anh