Liên tiếp giảm lãi suất, NIM của các ngân hàng sẽ ra sao?

Mặt bằng lãi suất cho vay đã từng bước được các ngân hàng cắt giảm trong suốt chín tháng đầu năm 2023 với mức giảm phổ biến từ 1-3 điểm phần trăm/năm đối với khách hàng doanh nghiệp và 1-2,5 điểm phần trăm/năm đối với khách hàng cá nhân. Vậy, khi lãi suất cho vay giảm mạnh thì biên lãi ròng (NIM) của các ngân hàng có tiếp tục bị thu hẹp trong thời gian tới hay không?

Lãi suất liên tục giảm, hấp thụ vốn vẫn yếu

Từ đầu năm 2023, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã tính toán mức giảm lãi suất cho vay khoảng 1% trong năm nay đã là tích cực nhưng với những thông điệp mạnh mẽ đưa ra từ Chính phủ, sau 9 tháng nhìn lại chính sách tiền tệ đã được nới lỏng. Hiện nay, lãi suất bình quân đối với những khoản cho vay ngắn hạn là 5,5%-7%/năm; cho vay trung, dài hạn từ 8,5%-10%/năm (với các khoản cho vay mới).

Như vậy, so với đầu năm, hiện lãi suất cho vay đã giảm từ 1-3,5%/năm, thậm chí ở một số lĩnh vực còn được giảm đến 4%/năm. Một số ngân hàng còn tung ra các gói tín dụng ưu đãi với lãi suất ở mức 7-8%/năm trong thời hạn từ sáu tháng đến một năm. Với đà hồi phục dần của nền kinh tế cũng như mặt bằng lãi suất cho vay đã về mức hấp dẫn, tín dụng được kỳ vọng sẽ tăng trưởng nhanh hơn trong các tháng còn lại của năm 2023.

Dù lãi suất đã giảm mạnh song tín dụng vẫn tăng chậm. Theo thông tin từ NHNN, dư nợ tín dụng toàn hệ thống tính đến ngày 29/9/2023 đạt gần 12,7 triệu tỉ đồng, tăng 6,92% so với cuối năm 2022.

Năm 2023, NHNN định hướng tăng trưởng tín dụng toàn ngành khoảng 14-15% và đến cuối tháng 7 đã giao chỉ tiêu hạn mức (room) tín dụng cho các ngân hàng với tổng mức tăng trưởng tín dụng là 14%. Như vậy, tính đến cuối tháng 9, ngành ngân hàng mới chỉ thực hiện được gần một nửa kế hoạch tăng trưởng tín dụng đề ra cho cả năm nay.

Nguyên nhân của việc tăng trưởng tín dụng thấp chủ yếu xuất phát từ các yếu tố khách quan như nhu cầu đầu tư, sản xuất kinh doanh, tiêu dùng giảm. Trong khi đó, một số nhóm khách hàng có nhu cầu vay vốn thực sự thì lại chưa đáp ứng được điều kiện vay, nhất là nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ngoài ra, bối cảnh kinh tế khó khăn cũng khiến mức độ rủi ro trong hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp tăng lên, dẫn đến ngân hàng rất khó khăn trong quyết định cho vay vì không được hạ chuẩn tín dụng nhằm đảm bảo an toàn hoạt động.

Bà Hà Thu Giang - Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (NHNN) cũng cho hay, mức tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống vẫn thấp so với cùng kỳ các năm trước, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ các yếu tố khách quan như cầu đầu tư, sản xuất kinh doanh, tiêu dùng giảm... Trong khi đó, một số nhóm khách hàng có nhu cầu nhưng chưa đáp ứng điều kiện vay vốn, nhất là nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa. Ngoài ra, trước bối cảnh khó khăn của nền kinh tế tác động lên hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp nên mức độ rủi ro cũng được đánh giá cao hơn, dẫn đến ngân hàng rất khó khăn trong quyết định cho vay và không hạ được chuẩn tín dụng nhằm đảm bảo an toàn hoạt động.

Lãi suất cho vay sẽ tiếp tục giảm?

Trong Báo cáo tăng trưởng kinh tế quý III/2023 do Bộ phận Nghiên cứu thị trường và kinh tế toàn cầu của Ngân hàng UOB vừa công bố, các chuyên gia của UOB đánh giá trước tình hình kinh tế còn nhiều khó khăn, NHNN đã phản ứng nhanh chóng bằng cách cắt giảm lãi suất tái cấp vốn tổng cộng 150 điểm cơ bản trong 6 tháng đầu năm 2023, xuống còn 4,50%.

UOB dự báo, NHNN vẫn có triển vọng cắt giảm lãi suất thêm 100 điểm cơ bản nữa (xuống 3,50%) nhưng thời gian thực hiện có thể được chuyển sang quý IV/2023 và quyết định này có thể vẫn cần cân nhắc khi ngân hàng trung ương xem xét cân đối cả rủi ro tăng trưởng và lạm phát.

Về tỷ lệ lạm phát, UOB giữ nguyên dự báo CPI của Việt Nam ở mức 3,9% cho năm 2023, số liệu mới nhất là 3,7% cho tháng 9, cao hơn nhiều so với mức thấp nhất của năm nay là 2% (tháng 6 năm 2023) và đang tiến gần hơn đến mục tiêu chính thức là 4,5%.

“Do đó, dự báo của chúng tôi về việc tiếp tục cắt giảm lãi suất của NHNN trong quý IV/2023 vẫn bị chi phối bởi các yếu tố chưa chắc chắn”, các chuyên gia của UOB nhận định.

Trong một báo cáo khác công bố hồi tháng 8 cập nhật triển vọng ngành Ngân hàng, Chứng khoán Yuanta dự báo rằng, NHNN có thể tiếp tục giảm lãi suất điều hành thêm 50 điểm cơ bản vào cuối năm 2023 hoặc đầu năm 2024.

Báo cáo Thị trường tiền tệ công bố hồi giữa tháng 9 của VNDirect cũng kỳ vọng lãi suất cho vay sẽ giảm rõ rệt hơn trong những tháng cuối năm 2023.

Cụ thể, báo cáo phân tích, trong tháng 8/2023, lãi suất huy động bình quân kỳ hạn 12 tháng của các ngân hàng thương mại giảm 0,5 điểm % so với cuối tháng 7/2023 về mức 5,9%/năm (giảm gần 2 điểm % so với đầu năm 2023). Đà giảm của lãi suất huy động được thúc đẩy bởi tình trạng dư thừa thanh khoản hệ thống trong bối cảnh cầu tín dụng yếu cũng như Chính phủ mở rộng chính sách tài khóa.

VNDirect kỳ vọng, lãi suất cho vay giảm rõ rệt hơn trong những tháng cuối năm 2023, do chi phí vốn của các ngân hàng thương mại đang giảm nhờ: Tác động từ các đợt cắt giảm lãi suất điều hành của NHNN trong 6 tháng đầu năm 2023; NHNN ban hành Thông tư 02 cho phép giãn trích lập dự phòng nợ xấu.

"Chúng tôi kỳ vọng mặt bằng lãi suất cho vay có thể giảm thêm 100-150 điểm cơ bản trong những tháng tới và tin rằng lãi suất cho vay giảm sẽ là yếu tố thúc đẩy sự phục hồi của tiêu dùng và đầu tư tư nhân", báo cáo của VNDirect nêu rõ.

NIM của các ngân hàng sẽ ra sao trong các tháng cuối năm 2023?

Những thống kê cho thấy, diễn biến NIM trong nửa đầu năm nay có sự phân hóa rõ nét giữa các ngân hàng. Trong khi các ngân hàng có vốn nhà nước chi phối vẫn giữ được mức NIM ổn định với lợi thế chi phí vốn rẻ, thì phần lớn ngân hàng cổ phần tư nhân lại ghi nhận NIM sụt giảm, nhất là tại ngân hàng có tỷ trọng cho vay tiêu dùng và cho vay bất động sản cao. Mức độ thu hẹp của NIM thể hiện rõ ràng hơn ở nhóm các ngân hàng có quy mô vốn nhỏ, gặp khó khăn về thanh khoản, trong khi nhóm ngân hàng có lợi thế về tiền gửi không kỳ hạn (CASA), tiếp cận được nguồn vốn giá rẻ… thì chịu ít áp lực hơn.

Cụ thể hơn, NIM toàn ngành (từ 25 ngân hàng niêm yết lớn nhất) trong quí 2 giảm 32 điểm cơ bản so với cùng kỳ xuống còn 3,41% với 19/25 ngân hàng ghi nhận mức sụt giảm. Trong nhóm các ngân hàng vừa và lớn, chỉ có STB, VIB và CTG có thể duy trì mức NIM cao hơn so với cùng kỳ.

Cụ thể, VIB và CTG đã thành công trong việc tận dụng nguồn vốn liên ngân hàng (có sự sụt giảm mạnh trong quí 2-2023) khi tỷ lệ vốn liên ngân hàng/tổng nguồn vốn của VIB và CTG tăng lần lượt 4,3% và 4,9% so với cùng kỳ tại cuối quí 2-2023. Trong khi đó, NIM của VPB, TCB, LPB và TPB giảm mạnh nhất do những khó khăn trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp và bất động sản.

"Chúng tôi kỳ vọng chi phí vốn sẽ giảm mạnh hơn khi lần thứ 3 và 4 cắt giảm lãi suất diễn ra vào cuối quý II/2023 sẽ có hiệu lực toàn bộ từ nửa cuối 2023 trở đi. Tuy nhiên, chúng tôi không kỳ vọng sự cải thiện ở NIM ngay lập tức khi việc cắt giảm lãi suất vẫn là ưu tiên hàng đầu để thúc đẩy hoạt động kinh tế. Cho nửa cuối năm, chúng tôi kỳ vọng một số ngân hàng sở hữu tỷ lệ cho vay cá nhân cao, tỷ lệ LDR thấp và tỷ trọng vốn ngoại tệ trên tổng nguồn vốn thấp sẽ có nhiều cơ hội để cải thiện NIM tốt hơn so với toàn ngành như MBB, VIB", bà Nguyễn Thị Phương Thanh, chuyên viên phân tích VNDirect cho biết.

Dự báo chung cho cả năm 2023 thì các ngân hàng có tỷ lệ cho vay khách hàng doanh nghiệp lớn, nắm giữ nhiều trái phiếu doanh nghiệp và hoạt động huy động vốn chỉ phụ thuộc vào tiền gửi khách hàng sẽ có NIM giảm mạnh hơn mức chung của toàn ngành. Ở chiều ngược lại, nhóm ngân hàng tập trung cho vay bán lẻ và có nguồn huy động đa dạng từ liên ngân hàng, khách hàng cá nhân và có tỷ lệ CASA cao sẽ hạn chế được việc NIM bị thu hẹp.

Theo các chuyên gia phân tích, trong xu hướng giảm lãi suất cho vay hiện nay, ngân hàng khó tránh áp lực giảm NIM, song cũng tùy thuộc vào tốc độ giảm lãi suất (cả huy động và cho vay) của từng ngân hàng và tăng tín dụng.

Việc NHNN liên tục lần giảm lãi suất điều hành kể từ đầu năm 2023 đã giúp giảm chi phí huy động vốn cho các ngân hàng, nhưng mục đích chính của nhà điều hành là tạo điều kiện để giảm lãi suất cho vay, thế nhưng NIM của các ngân hàng sẽ không hưởng lợi nhiều từ quyết định này. Mặt bằng lãi suất đang giảm dần và kỳ vọng giảm tiếp từ nay đến cuối năm. Trong đó, nhóm ngân hàng có vốn nhà nước chi phối ghi nhận mức lãi suất cho vay giảm ít hơn nhóm ngân hàng tư nhân do sớm thực hiện giảm lãi suất hỗ trợ nền kinh tế.

Lãi suất đầu ra điều chỉnh giảm nhanh kể từ quý I/2023 khiến NIM nhóm ngân hàng có vốn nhà nước chi phối dự kiến duy trì ở mức thấp. Tuy nhiên, nhóm này được cho là có lợi thế về NIM trong những tháng cuối năm 2023 do chi phí huy động vốn đã được điều chỉnh giảm thấp.

Các nhận định đưa ra, NIM các ngân hàng trong nước dự kiến dao động từ 3-3,5% nên vẫn còn dư địa để giảm lãi suất cho vay. Theo các chuyên gia phân tích của Công ty Chứng khoán MB (MBS), mặc dù có xu hướng giảm trong năm 2023, nhưng NIM của các ngân hàng Việt Nam đang cao hơn so với mặt bằng các nước trong khu vực và đủ dư địa để tiếp tục hạ lãi suất cho vay.

Thực tế cho thấy, diễn biến NIM trong nửa đầu năm có sự phân hóa rõ nét giữa các ngân hàng: Trong khi các ngân hàng có vốn nhà nước chi phối vẫn giữ được mức NIM ổn định với lợi thế chi phí vốn rẻ, thì phần lớn ngân hàng cổ phần tư nhân lại ghi nhận NIM sụt giảm, nhất là tại ngân hàng có tỷ trọng cho vay tiêu dùng và cho vay bất động sản cao. Mức độ thu hẹp của NIM thể hiện rõ ràng hơn ở nhóm ngân hàng quy mô nhỏ gặp khó khăn về thanh khoản, trong khi nhóm ngân hàng có lợi thế về CASA, tiếp cận được nguồn vốn giá rẻ… sẽ chịu ít áp lực hơn.

Hồng Quang