Tháng 10/2026 mở ra loạt thay đổi chính sách liên quan trực tiếp đến doanh nghiệp, từ đô thị, xuất khẩu gạo, vốn nhà nước, trái phiếu đến thương mại của doanh nghiệp FDI và thủ tục hải quan. Nắm sớm các quy định mới sẽ giúp doanh nghiệp chủ động điều chỉnh kế hoạch kinh doanh.
Bước vào quý IV, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với áp lực hoàn thành mục tiêu doanh thu, lợi nhuận và dòng tiền mà còn phải thích ứng với một loạt quy định pháp lý mới. Đáng chú ý, tháng 10/2026 ghi nhận nhiều chính sách theo hướng vừa mở rộng không gian kinh doanh, vừa tăng yêu cầu về minh bạch, quản trị và tuân thủ.
Mở thêm dư địa đầu tư, thay đổi cách tiếp cận thị trường
Một trong những chính sách đáng chú ý nhất là Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026. Luật gồm 5 chương, 66 điều, tạo khung pháp lý mới cho phát triển đô thị, tăng phân cấp, phân quyền và mở rộng các phương thức huy động nguồn lực xã hội.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, điểm đáng quan tâm nằm ở khả năng huy động nguồn lực cho phát triển hạ tầng, trong đó có hợp tác công - tư, phát triển đô thị thông minh, đô thị xanh và mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD). Cơ chế khai thác giá trị gia tăng từ đất đai quanh các đầu mối giao thông để tái đầu tư hạ tầng có thể tạo thêm không gian cho các dự án bất động sản, thương mại, dịch vụ và logistics khi được cụ thể hóa tại từng địa phương.
Ảnh minh họa
Tuy nhiên, đây không phải thay đổi chỉ dành cho doanh nghiệp bất động sản. Các doanh nghiệp xây dựng, vật liệu, bán lẻ, logistics, dịch vụ đô thị và nhà đầu tư hạ tầng cũng cần theo dõi quy hoạch, danh mục dự án và cơ chế triển khai tại địa phương để nhận diện cơ hội mới.
Ở lĩnh vực xuất khẩu, Nghị định 365/2026/NĐ-CP về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo có hiệu lực từ 1/10, thay thế các quy định trước đây. Điểm đáng chú ý là điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo được cắt từ 3 xuống còn 2 điều kiện. Thương nhân cần có ít nhất một kho chuyên dùng chứa thóc, gạo và một cơ sở xay xát đáp ứng quy định về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật; các cơ sở này có thể thuộc sở hữu hoặc được thuê.
Đáng chú ý hơn, doanh nghiệp xuất khẩu gạo hữu cơ, gạo đồ và gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng được miễn một số điều kiện về kho, cơ sở xay xát, dự trữ lưu thông và báo cáo định kỳ. Thời gian cấp giấy chứng nhận trong trường hợp hồ sơ đầy đủ cũng được rút từ 15 ngày làm việc xuống 10 ngày; thời gian cấp lại, sửa đổi, bổ sung giảm từ 10 xuống 7 ngày.
Quy định mới đồng thời giảm tần suất báo cáo đối với doanh nghiệp xuất khẩu gạo từ 3 lần mỗi tháng xuống một lần vào ngày 5 hằng tháng. Đây là thay đổi có thể giúp giảm chi phí tuân thủ, nhưng doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý chất lượng dữ liệu và tính chính xác của báo cáo.
Một thay đổi đáng chú ý khác liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Thông tư 138/2026/TT-BTC có hiệu lực từ 1/10, hướng dẫn đăng ký, lưu ký, giao dịch, chuyển quyền sở hữu, thanh toán và công bố thông tin đối với trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong nước cũng như chào bán trái phiếu ra quốc tế.
Quy định mới yêu cầu xác định đúng tư cách nhà đầu tư trước khi nhập lệnh giao dịch; nhà đầu tư phải có tài khoản giao dịch chứng khoán phù hợp. Hệ thống giao dịch trái phiếu riêng lẻ tiếp tục được tổ chức trên cơ sở giao dịch thỏa thuận, đồng thời tăng yêu cầu về công bố và chia sẻ dữ liệu.
Với doanh nghiệp có kế hoạch huy động vốn qua trái phiếu, câu chuyện không còn đơn thuần là khả năng phát hành mà ngày càng gắn với chất lượng thông tin, tính minh bạch và năng lực đáp ứng các yêu cầu của thị trường vốn.
FDI, hải quan và bảo hiểm: doanh nghiệp phải cập nhật ngay
Từ 18/10/2026, Nghị định 342/2026/NĐ-CP về hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hóa của nhà đầu tư nước ngoài và tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài sẽ có hiệu lực.
Nghị định quy định cụ thể các hoạt động cần giấy phép kinh doanh, trong đó có phân phối bán lẻ, một số hoạt động nhập khẩu và bán buôn, logistics chưa cam kết mở cửa, cho thuê hàng hóa, xúc tiến thương mại, trung gian thương mại và đặc biệt là quản lý, vận hành nền tảng thương mại điện tử trung gian, mạng xã hội hoạt động thương mại điện tử và nền tảng thương mại tích hợp.
Một điều kiện đáng chú ý là tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài hoạt động từ một năm trở lên phải bảo đảm không có nợ thuế quá hạn khi đáp ứng điều kiện cấp phép trong các trường hợp thuộc diện quy định. Đối với một số hàng hóa chưa được cam kết mở cửa thị trường như gạo, đường, sách báo, quy định cũng đặt ra các điều kiện cụ thể đối với quyền phân phối bán lẻ.
Điều này khiến doanh nghiệp FDI đang hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ, phân phối, logistics và thương mại điện tử cần rà soát lại giấy phép, ngành nghề, quyền kinh doanh và tình trạng nghĩa vụ thuế trước khi mở rộng hoạt động.
Trong lĩnh vực hải quan, Nghị định 336/2026/NĐ-CP về cơ chế một cửa quốc gia và một cửa ASEAN dự kiến có hiệu lực từ 15/10. Theo các thông tin được công bố, cơ chế mới hướng tới kết nối dữ liệu giữa các bộ, ngành, tăng sử dụng chứng từ điện tử và mã định danh hàng hóa, qua đó giảm hồ sơ giấy và chi phí vận hành cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Đáng chú ý, quy trình xử lý thủ tục được định hướng theo nguyên tắc quản lý rủi ro, tập trung kiểm tra trước thông quan đối với nhóm hàng có nguy cơ cao. Với doanh nghiệp có kim ngạch xuất nhập khẩu lớn, việc chuẩn hóa dữ liệu, mã HS, chứng từ điện tử và quy trình nội bộ sẽ trở thành yếu tố quan trọng để tận dụng lợi ích từ cơ chế mới.
Một chính sách khác có hiệu lực từ 20/10 là Nghị định 346/2026/NĐ-CP sửa đổi quy định về bảo hiểm nông nghiệp. Mức hỗ trợ phí bảo hiểm đối với hộ nghèo, cận nghèo được nâng tối đa lên 95%; cá nhân không thuộc diện nghèo lên tối đa 50%. Đáng chú ý với khu vực doanh nghiệp, doanh nghiệp, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã có hợp đồng liên kết hoặc đạt chứng nhận chất lượng, ứng dụng công nghệ cao có thể được hỗ trợ tối đa 30% phí bảo hiểm.
Chính sách cũng mở rộng sang bảo hiểm theo chỉ số về năng suất, thời tiết và viễn thám. Với các doanh nghiệp nông nghiệp, chế biến, cung ứng vật tư và liên kết chuỗi, đây có thể trở thành công cụ quản trị rủi ro cần được tính đến trong kế hoạch sản xuất vụ mùa và chuỗi cung ứng.
Bộ Xây dựng vừa ban hành Thông tư 12/2026/TT-BXD kèm theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 30:2026/BXD đối với động cơ sử dụng cho xe mô tô điện và xe gắn máy điện, có hiệu lực thi hành từ ngày 9/10/2026.
Nhằm tối ưu chi phí và duy trì sự ổn định cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, Thông tư áp dụng cơ chế chuyển tiếp linh hoạt. Theo đó, các kiểu loại động cơ đã nộp hồ sơ đăng ký kiểm tra, thử nghiệm hoặc chứng nhận trước ngày 9/10/2026 tiếp tục được xử lý theo quy định tại thời điểm tiếp nhận. Kết quả báo cáo thử nghiệm cấp trước mốc thời gian này vẫn có giá trị pháp lý để chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường.
Thông tư 13/2026/TT-BXD kèm theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 31:2026/BXD về ắc quy sử dụng cho xe mô tô điện và xe gắn máy điện được Bộ Xây dựng ban hành có hiệu lực thi hành từ ngày 9/10/2026.
Quy chuẩn mới thiết lập các yêu cầu kỹ thuật và an toàn nghiêm ngặt đối với hệ thống lưu trữ năng lượng trên phương tiện giao thông hai bánh điện. Việc ban hành chuẩn kỹ thuật này không chỉ thắt chặt quản lý chất lượng linh kiện đầu vào, bảo vệ người tiêu dùng trước rủi ro cháy nổ mà còn tạo rào cản kỹ thuật lành mạnh, thúc đẩy các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm.
Thống đốc Ngân hàng Nhà nước vừa ban hành Thông tư 45/2026/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung Thông tư 01/2024/TT-NHNN về quản lý seri tiền mới in, có hiệu lực từ ngày 13/10/2026.
Thông tư làm rõ các đơn vị áp dụng gồm Cục Phát hành và Kho quỹ, Sở Giao dịch và Ngân hàng Nhà nước chi nhánh các khu vực. Điểm đáng chú ý là cơ chế xác lập seri đối với các loại tiền công bố phát hành in từ ngày 01/01/2027 trở đi sẽ do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quyết định theo từng thời kỳ, giúp tăng tính chủ động và linh hoạt trong công tác phát hành.
Nhìn rộng hơn, loạt chính sách có hiệu lực trong tháng 10 cho thấy hai xu hướng song song: mở rộng dư địa kinh doanh và tăng chuẩn tuân thủ. Một số lĩnh vực được giảm điều kiện, rút ngắn thủ tục; nhưng ở chiều ngược lại, yêu cầu về dữ liệu, thuế, giấy phép, minh bạch tài chính và trách nhiệm của doanh nghiệp ngày càng rõ hơn.
Doanh nghiệp vì vậy cần lập ngay một danh mục rà soát pháp lý cho quý IV: các giấy phép kinh doanh, điều kiện ngành nghề, nghĩa vụ thuế, hồ sơ xuất nhập khẩu, hợp đồng với đối tác FDI, quy trình công bố thông tin và các kế hoạch huy động vốn. Không ít cơ hội thị trường sẽ chỉ thực sự trở thành lợi thế khi doanh nghiệp có đủ năng lực tuân thủ để triển khai nhanh.
Tháng 10 không chỉ là thời điểm bước vào chặng cuối năm mà còn là điểm khởi đầu của nhiều thay đổi về luật chơi. Doanh nghiệp nào cập nhật chính sách sớm, chuẩn hóa dữ liệu và chủ động điều chỉnh mô hình vận hành sẽ có thêm cơ sở để nắm bắt cơ hội trong quý IV và năm 2027.
Phượng Hòa