Lời cảnh tỉnh cho các tiktoker, KOL và doanh nghiệp khi đăng tin sai sự thật, vu khống nhãn hàng

Thời gian gần đây, liên tiếp các tiktoker bị xử phạt do đăng tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống cá nhân, tổ chức, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của các doanh nghiệp. Không ít các nhãn hàng đã phải kêu cứu đến các cơ quan cức năng bởi những thông tin “từ trên trời rơi xuống”, “họa vô đơn chí’, dù sai sự thật nhưng đe dọa sự sống còn của một nhãn hàng, một doanh nghiệp.

Truyền thông nở rộ - nhãn hàng nửa mừng nửa lo

Sự phát triển cực thịnh của KOC (Key Opinion Consumer – người tiêu dùng chủ chốt) trong thời gian gần đây khiến các nhãn hàng tiếp cận đến công chúng dễ dàng hơn, nhanh hơn bao giờ hết. Cùng với dự phát triển của các xu thế thương mại điện tử, KOC ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy doanh thu của các nhãn hàng trên các nền tảng số. Theo nghiên cứu của NielsenIQ Việt Nam, lực lượng này có ảnh hưởng lớn đến quyết định mua hàng và hành trình mua sắm của người tiêu dùng tại Việt Nam. Khoảng 50% người tiêu dùng cho biết quyết định mua hàng của họ bị ảnh hưởng bởi các influencer, KOL (Key Opinion Leader), và KOC.

Những thống kê trên đã cho thấy đội ngũ KOC, KOL tác động mạnh mẽ đến người tiêu dùng, đến xu hướng tiêu dùng như thế nào. Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp, nhãn hàng cũng chạy “đua” để quảng cáo, định hướng, sử dụng đội ngũ này nhằm tăng doanh số bán hàng. Theo thống kê của eMarketer tính đến tháng 7/2022, các nhãn hàng đã bỏ ra 774 triệu USD để chi trả cho các quảng cáo KOC trên Tiktok.

Tại Việt Nam, tùy thuộc vào sự nổi tiếng của mình, KOC chỉ cần có từ vài trăm follow đã có thể kiếm tiền triệu mỗi ngày nhờ quảng cáo, bán hàng cho các nhãn. Nhưng mọi thứ đều có hai mặt, thu nhập vượt trội trở thành nguyên nhân khiến nhiều Tiktoker sẵn lòng nhận quảng cáo mà không quan tâm đến hậu quả.

Để có lượng người theo dõi cao và nhận được quảng cáo, một số Tiktoker thường tạo ra các nội dung “bẩn” để câu view, câu like như phân biệt vùng miền, lan truyền các xu hướng có hại cho sức khỏe, hoặc nguy hiểm hơn là đưa các thông tin khoa học một cách sai lệch, phiến diện, ngụy khoa học, đánh trúng vào nỗi sợ hãi của người tiêu dùng để “lên xu hướng”, nhận sự tương tác cao. Thậm chí, nhiều đối tượng từ những thông tin lệch lạc này dẫn dắt hậu quả, mầm bệnh rồi hù dọạ, hướng người tiêu dùng đến sử dụng một sản phẩm khác của đối thủ. Đây là câu chuyên không phải hiểm gặp mà giới kinh doanh vẫn hay thường truyền tai nhau về “truyền thông bẩn”, cạnh tranh không lành mạnh.

Khi tiktoker đội lốt nhà khoa học

Dễ nhận ra, một trong những kịch bản quen thuộc của các KOC chuyên làm “truyền thông bẩn” là các video đội lốt cung cấp thông tin tưởng chừng khoa học, nghe rất hợp lý nhưng lại không hoàn toàn đúng sự thật. Thực tế nhiều trường hợp, các cá nhân đều không có chuyên môn y dược, không có kiến thức nhưng lại đăng tải video chia sẻ kinh nghiệm, phương thức hay phương pháp điều trị bệnh. Nhiều cá nhân không phải chuyên gia, nhà khoa học không có kiến thức nhưng lại phân tích bảng thành phần sản phẩm, nguyên nhân gây bệnh,… với các kiến thức chắp vá, góp nhặt từ google.

Đánh trúng tâm lý lo âu của đám đông, các video có nội dung xấu, độc dễ dàng được lên “xu hướng”, các chuyên gia gắn mác này cũng từ đó lên như diều gặp gió. Rồi các cá nhân nhanh chóng thu hút lượng “theo dõi” lớn, trở thành người có ảnh hưởng đến công chúng, cộng đồng và cũng đem lại cho họ nguồn thu nhập “khủng”. Từ đây, do kiếm tiền quá dễ, ngày càng xuất hiện nhiều tiktoker ảo tưởng, đội lốt khoa học làm “truyền thông bẩn”, bất chấp sức khỏe của người tiêu dùng, bất chấp tất cả vì tiền.

Càng nguy hiểm hơn nếu những sản phẩm quảng cáo bẩn, chiến dịch “truyền thông bẩn” để trục lợi, kiếm tiền hướng đến các đối tượng trẻ em, đặc biệt là trẻ sơ sinh. Hoặc cũng có những tiktoker với nhận thức chưa đầy đủ, hoặc thậm chí cả những chuyên gia cũng vô tình mắc “bẫy truyền thông bẩn” của nhãn hàng, tiếp tay cho các nội dung xấu độc tràn lan trên thị trường.

Tiêu biểu như việc trích dẫn một câu nói không đầy đủ của chuyên gia nhằm định hướng dư luận, gây hiểu sai thông tin khoa học cho cả một vấn đề lớn. Tất cả nằm trong kế hoạch truyền thông bẩn bài bản và chuyên nghiệp của các đối tượng KOL, KOC, nhằm hạ bệ đối thủ cạnh tranh, trong đó có cả những doanh nghiệp làm ăn chân chính. 

Kiên quyết xử lý triệt để nội dung xấu độc

Trong thời gian gần đây, các nhãn hàng không ít lần đau đầu xử lý các thông tin sai sự thật. Thậm chí, có nhãn hàng đã phải kêu cứu và khởi kiện KOC lên cơ quan chức năng vì hành vi của KOC gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của nhãn hàng, xâm phạm quyền lợi hợp pháp và tác động tiêu cực đến đông đảo người tiêu dùng đang sử dụng sản phẩm.

Đơn cử như mới đây, Lineabon D3K2 đã ủy quyền cho luật sư đại diện làm việc ở cơ quan chức năng để làm rõ vụ việc tiktoker đăng tải thông tin “Lý do không dùng D3K2 Lineabon”.

Hay như vụ việc một tài khoản tiktok có tên “Mẹ Bé Xanh”, gần đây đã đăng tải video chứa thông tin sai lệch về sản phẩm Gạc răng miệng Dr.Papie, cho rằng sản phẩm có chứa Baking Soda (NaHCO3) gây hại tới sức khỏe trẻ sơ sinh, có thể gây xói mòn men răng và gây biếng ăn, không nên dùng liên tiếp 1 tuần. Thực tế đây là thông tin không chính xác, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến người tiêu dùng đang sử dụng sản phẩm, nhãn hàng Dr.Papie đã ủy quyền cho luật sư làm việc với cơ quan chức năng về hành vi sai phạm này.

Sau quá trình điều tra và làm rõ với đầy đủ các bằng chứng khoa học chứng minh thành phần NaHCO3 trong Gạc răng miệng Dr.Papie không gây bất kỳ ảnh hưởng có hại nào cho sức khỏe người dùng. Công an Tp. Hà Nội - Công an huyện Thường Tín đã ra quyết định xử phạt hành chính đối với chủ tài khoản kênh Tiktok “Mẹ Bé Xanh” về việc “Cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân”.

Đây là những ví dụ điển hình cho việc xử lý các KOC, KOL đăng tải thông tin sai sự thật. Nhưng với thời điểm thương mại điện tử nói riêng và công nghệ nói chung đang phát triển bùng nổ thì hơn lúc nào hết, việc xử lý các KOC, KOL này cần mạnh mẽ và triệt để hơn nữa, cần sự vào cuộc của nhiều ngành chức năng. Cùng với đó, hình thức xử phạt cũng cần đa dạng hơn, nặng hơn về chế tài, thậm chí xử lý hình sự các đối tượng tái phạm nhiều lần và gây hậu quả nghiêm trọng, tác động xấu đến số lượng đông đảo người tiêu dùng.

Điều này cũng đã được ông Lê Quang Tự Do - Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ TT&TT) khẳng định trong cuộc họp báo cách đây chưa lâu. Theo đó, ông Lê Quang Tự Do đánh giá, mức phạt tiền như hiện nay chưa đủ mức răn đe. “Mức phạt hiện nay với một số người, đơn cử như người nổi tiếng, KOL, KOC…, thậm chí là những người kinh doanh thu lợi trên mạng xã hội thì mức xử phạt này chưa đủ sức răn đe” ông nói.

Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ TT&TT) cho biết, nghiên cứu từ quốc tế cho thấy trong một số trường hợp dù tăng đến mức nào cũng không đủ sức răn đe, nhất là với những nghệ sĩ, KOC, KOL có quảng cáo hàng tỉ đồng hay như trường hợp bà Phương Hằng, mức xử phạt hành chính bằng tiền là quá nhẹ. Ông Do cho biết để khắc phục tình trạng này, hiện nay Bộ TT&TT đang trình Chính phủ nghị định thay thế nghị định 72 về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng.

“Dự kiến sắp tới nghị định này sẽ được Chính phủ ban hành. Khi đó, Bộ sẽ tham mưu tăng mức phạt tiền, cũng như thêm các hình phạt bổ sung cao hơn mức xử phạt hành chính, đối với các hành vi sai phạm trên không gian mạng.” ông Lê Quang Tự Do khẳng định.

Giữa những luồng thông tin ngày càng dày đặc trên mạng xã hội, người tiêu dùng cần phải nâng cao khả năng tiếp nhận và tìm hiểu thông tin, tránh bị dắt mũi bởi những nội dung sai lệch. Bởi hơn ai hết, chính chúng ta phải chịu trách nhiệm trước pháp luật bởi những hành vi, phát ngôn của mình trên mạng xã hội. Cùng với đó, “tiền mất, tật mang”, sức khỏe bị ảnh hưởng, thậm chí đe dọa tính mạng nên người tiêu dùng hãy trở nên “thông thái” giữa không gian mạng chưa được kiểm soát như hiện nay.

Hồng Quang