Bóc trần dịch vụ "buff" đơn, thao túng doanh số trên sàn TMĐT

Chỉ với vài trăm nghìn đồng, một gian hàng trên sàn TMĐT có thể sử dụng dịch vụ "buff đơn" (tạo đơn hàng, đánh giá và tương tác ảo) để nhanh chóng vào nhóm bán chạy. Đằng sau những con số hào nhoáng là một thị trường ngầm gian lận, đánh lừa người tiêu dùng và tiếp tay cho hàng giả, hàng kém chất lượng.

Phía sau những gian hàng "nghìn đơn"

Chỉ cần mất chưa đầy một phút tìm kiếm trên Facebook, Telegram, Zalo hay Google với các từ khóa như "buff đơn Shopee", "buff đơn TikTok Shop", "tăng doanh số Lazada", "buff review 5 sao", "kéo Top sản phẩm"... hàng loạt hội nhóm, fanpage và website chuyên cung cấp dịch vụ lập tức xuất hiện.

Nhiều hội nhóm có từ vài chục nghìn đến hàng trăm nghìn thành viên, hoạt động công khai với tần suất dày đặc. Mỗi ngày, hàng trăm bài đăng được cập nhật liên tục để chào mời khách hàng, khoe kết quả "đẩy" thành công cho các gian hàng hoặc tuyển cộng tác viên thực hiện các đơn hàng ảo.

"Dịch vụ lên Top ngành hàng", "Buff 1.000 đơn trong 24 giờ", "Review thật như khách thật", "Đưa sản phẩm vào Top bán chạy", "Cam kết không tụt Top", "Hoàn tiền nếu không đạt doanh số"... là những lời quảng cáo xuất hiện dày đặc. Nhiều tài khoản còn khẳng định sử dụng "người mua thật", "đơn thật", "không bị sàn phát hiện" để tạo sự tin tưởng.

Điều đáng nói, các hoạt động này diễn ra khá công khai. Người có nhu cầu chỉ cần để lại số điện thoại hoặc nhắn tin riêng là ngay lập tức sẽ có người liên hệ tư vấn, gửi bảng giá và hướng dẫn quy trình thực hiện.

Trong vai một người mới mở gian hàng mỹ phẩm trên sàn TMĐT và muốn nhanh chóng tăng doanh số để tạo uy tín, phóng viên liên hệ với một tài khoản Facebook tự giới thiệu chuyên cung cấp dịch vụ "đẩy shop" cho Shopee và TikTok Shop.

Chỉ sau vài phút trao đổi, người này chủ động chuyển cuộc trò chuyện sang Telegram với lý do "trao đổi kín hơn". Tại đây, một bảng báo giá dài nhiều trang được gửi ngay lập tức.

Theo bảng giá, chỉ với khoảng 300.000-500.000 đồng, khách hàng có thể tạo vài trăm đơn hàng. Nếu muốn sản phẩm nhanh chóng lọt nhóm bán chạy hoặc leo Top tìm kiếm, chi phí dao động từ vài triệu đồng đến hàng chục triệu đồng, tùy ngành hàng và số lượng đơn cần "bơm". Ngoài ra còn có các gói kết hợp tăng lượt theo dõi gian hàng, tăng người xem livestream và tăng hàng trăm đánh giá 5 sao.

"Anh chỉ cần gửi link sản phẩm, số lượng đơn mong muốn và thời gian cần chạy. Bên em làm hết. Sau vài ngày shop có doanh số đẹp, khách nhìn vào sẽ yên tâm mua ngay", tài khoản này tư vấn.

Khi phóng viên bày tỏ lo ngại việc tạo đơn ảo có thể bị sàn TMĐT phát hiện, người này trấn an: "Bên em chia đơn theo nhiều tài khoản khác nhau, chạy theo từng đợt chứ không bắn cùng lúc nên rất khó bị kiểm tra."

Không chỉ có đơn hàng, các dịch vụ còn nhận "nuôi" lượt đánh giá. Sau khi đơn được hoàn tất, hệ thống sẽ sử dụng nhiều tài khoản để chấm 5 sao, đăng ảnh, bình luận tích cực, thậm chí viết nội dung theo yêu cầu nhằm tạo cảm giác sản phẩm được đông đảo người tiêu dùng lựa chọn.

Theo tìm hiểu của phóng viên, để tạo doanh số, các đơn vị sử dụng nhiều hình thức khác nhau. Có trường hợp huy động mạng lưới tài khoản đặt mua rồi hủy đơn ở từng giai đoạn. Có trường hợp giao những gói hàng có giá trị rất thấp hoặc hàng hóa tượng trưng để hệ thống ghi nhận giao dịch thành công. Một số đơn vị còn quảng cáo có thể mô phỏng hành vi mua sắm gần giống người dùng thật nhằm giảm nguy cơ bị thuật toán phát hiện.

Không chỉ quảng cáo trên mạng xã hội, nhiều đơn vị còn xây dựng website riêng, công khai bảng giá, chính sách bảo hành và đội ngũ hỗ trợ 24/7. Thậm chí, một số nơi còn khoe đã từng "đẩy doanh số" cho hàng nghìn gian hàng trên các sàn TMĐT để tạo dựng uy tín với khách hàng mới.

Là người thường xuyên mua sắm trên các sàn TMĐT, chị Nguyễn Thu Trang (phường Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết từng không ít lần lựa chọn sản phẩm chỉ vì thấy có hàng nghìn lượt bán và rất nhiều đánh giá 5 sao.

"Sau vài lần nhận hàng không giống quảng cáo, chất lượng rất kém dù doanh số rất cao, tôi mới biết có cả dịch vụ 'buff' đơn và 'buff' đánh giá. Bây giờ tôi không còn tin tuyệt đối vào số đơn bán nữa mà phải đọc kỹ bình luận, xem ảnh thật của người mua và tìm hiểu thông tin về gian hàng trước khi quyết định đặt mua", chị Trang chia sẻ.

Phía sau những con số doanh số tăng nhanh chỉ trong vài ngày là cả một "hệ sinh thái" dịch vụ hoạt động khá bài bản, từ môi giới, đội ngũ tạo đơn, nhóm viết đánh giá đến các tài khoản chuyên tương tác.

Mục tiêu cuối cùng đều giống nhau: tạo ra một "lý lịch bán hàng" đẹp mắt để đánh lừa thuật toán của sàn TMĐT, dẫn dắt quyết định mua sắm của người tiêu dùng và giúp sản phẩm nhanh chóng chiếm lợi thế trong cuộc đua hiển thị.

Thuật toán bị thao túng thế nào?

Trên hầu hết các sàn TMĐT, doanh số bán, lượt đánh giá, tỷ lệ phản hồi và mức độ tương tác là những chỉ số quan trọng quyết định khả năng hiển thị của sản phẩm.

Một sản phẩm có nhiều đơn hàng, nhiều đánh giá tích cực thường được hệ thống ưu tiên đề xuất, xuất hiện ở vị trí nổi bật hoặc được gắn nhãn "bán chạy". Đây cũng là những thông tin tác động trực tiếp đến quyết định mua sắm của người tiêu dùng.

Không ít khách hàng có tâm lý lựa chọn những sản phẩm có hàng nghìn lượt bán hoặc hàng trăm đánh giá 5 sao vì cho rằng đó là những sản phẩm đã được thị trường kiểm chứng. Chính tâm lý này khiến dịch vụ "buff" đơn, "buff" đánh giá trở thành công cụ hữu hiệu để thao túng niềm tin của người mua.

Đáng lo ngại hơn, nhiều đối tượng kinh doanh hàng giả, hàng nhái hoặc hàng không rõ nguồn gốc đã lợi dụng thủ đoạn này để nhanh chóng đưa sản phẩm vào nhóm bán chạy, che giấu chất lượng thật phía sau những con số doanh số và đánh giá được tạo dựng.

Khi một gian hàng sử dụng dữ liệu giả để leo hạng, những nhà bán hàng chân chính sẽ mất lợi thế cạnh tranh dù đầu tư nghiêm túc vào chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Về lâu dài, môi trường TMĐT bị méo mó, còn người tiêu dùng đứng trước nguy cơ mua phải sản phẩm kém chất lượng chỉ vì tin vào những "thành tích" không có thật.

Theo các chuyên gia, việc thao túng doanh số và đánh giá không chỉ đánh lừa người mua mà còn làm sai lệch dữ liệu đầu vào của các thuật toán gợi ý. Khi hệ thống liên tục ghi nhận những giao dịch và tương tác giả, các sản phẩm được "bơm" doanh số sẽ có cơ hội xuất hiện nhiều hơn trước người tiêu dùng, trong khi những gian hàng kinh doanh chân chính dần bị đẩy xuống dưới. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn, khiến thuật toán không còn phản ánh đúng chất lượng và mức độ phổ biến thực sự của sản phẩm.

Không chỉ gây hệ lụy đối với thị trường, hành vi tạo đơn hàng, đánh giá giả còn vi phạm chính quy chế hoạt động của các sàn TMĐT. Trong quy định dành cho người bán, Shopee nghiêm cấm các hành vi tạo giao dịch giả nhằm tăng số lượng đơn hàng, lượt bán, đánh giá hoặc lượt theo dõi. Nền tảng này cũng khuyến khích người dùng báo cáo các gian hàng có dấu hiệu tạo đơn hàng ảo, đánh giá ảo và cho biết có thể áp dụng các biện pháp như cảnh báo, hạn chế hiển thị, tạm khóa hoặc khóa tài khoản đối với các trường hợp vi phạm.

Tương tự, TikTok Shop cũng quy định không chấp nhận các giao dịch hoặc đánh giá được tạo ra nhằm đánh lừa người tiêu dùng hay thao túng hệ thống. Theo chính sách của nền tảng, các trường hợp có dấu hiệu doanh số tăng bất thường, đánh giá không phản ánh đúng trải nghiệm mua sắm hoặc sử dụng các biện pháp làm sai lệch hiệu quả bán hàng đều có thể bị điều tra và xử lý.

Luật sư Nguyễn Anh Hùng (Đoàn luật sư Hà Nội) cho biết: "Việc tạo giao dịch giả, đánh giá giả hoặc sử dụng các biện pháp làm sai lệch mức độ phổ biến của sản phẩm không chỉ vi phạm quy chế của các sàn TMĐT mà còn có dấu hiệu của hành vi cạnh tranh không lành mạnh, cung cấp thông tin gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, các tổ chức, cá nhân liên quan có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cạnh tranh và thương mại điện tử".

Trong bối cảnh cơ quan chức năng đang đẩy mạnh đấu tranh với hàng giả, hàng nhái và gian lận thương mại trên môi trường số, việc xử lý các dịch vụ "buff" đơn, "buff" đánh giá không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn đòi hỏi các sàn TMĐT tăng cường ứng dụng công nghệ để phát hiện giao dịch bất thường, nhận diện đánh giá giả, kịp thời loại bỏ các gian hàng cố tình thao túng thuật toán và phối hợp với cơ quan chức năng xử lý các đường dây cung cấp dịch vụ gian lận.

Bởi nếu những "doanh số ảo" vẫn tiếp tục được xem là thước đo uy tín của một gian hàng, người chịu thiệt cuối cùng không chỉ là các doanh nghiệp kinh doanh chân chính mà còn là hàng triệu người tiêu dùng đang đặt niềm tin vào những con số hiển thị trên màn hình. Khi niềm tin bị đánh cắp, thiệt hại không dừng ở một đơn hàng hay một gian hàng, mà sẽ ảnh hưởng đến sự minh bạch và phát triển bền vững của toàn bộ hệ sinh thái thương mại điện tử.

Quang Anh