Sau khi Vietinbank bán khoản nợ hơn 2.500 tỷ của “TISCO” cho “VAMC”, Gang thép Thái Nguyên đang đứng bên bờ vực phá sản. Liệu có cơ hội, hướng đi nào cho “TISCO” hồi sinh?
Loay hoay tìm lối thoát
Mới đây, Thanh tra Chính phủ công khai kết luận thanh tra dự án cải tạo mở rộng sản xuất giai đoạn 2 – Công ty Cổ phần Gang thép Thái Nguyên và qua thanh tra đã phát hiện các cá nhân, tổ chức liên quan. Tuy nhiên, một vấn đề quan trọng mà dư luận quan tâm là doanh nghiệp còn giữ lại gì sau khi gánh chịu nhiều hậu quả nặng nề trong quá trình đầu tư dự án giai đoạn 2. Liệu có cơ hội, hướng đi nào cho “TISCO” hồi sinh?
 |
Công ty cổ phần Gang thép Thái Nguyên gắng gượng hoạt động đầu năm |
Theo ông Hoàng Ngọc Diệp - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Gang thép Thái Nguyên (TISCO), tình trạng hiện nay của TISCO đang cực kỳ nguy hiểm. Bế tắc lâu nay của doanh nghiệp là do hậu qủa trực tiếp và gián tiếp khi dự án nhà máy gang thép Thái Nguyên giai đoạn 2 bị dừng. Đặc biệt là liên quan tới vướng mắc các khoản nợ từ Ngân Hàng TMCP.
Trong đó, tháng 12 năm 2018, Vietinbank đã bán khoản nợ của TISCO vay (bao gồm các khoản nợ dài hạn cho dự án và các nợ ngắn hạn) cho Công ty TNHH MTV Quản lý Tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC). Đồng thời, Ngân hàng TMCP Vietinbank đã chuyển nhóm nợ của TISCO sang nhóm 5. Việc chuyển sang nhóm 5 dẫn đến việc các ngân hàng không tiếp tục cho vay và chỉ tập trung thu hồi nợ. Việc này ảnh hưởng nghiêm trọng tới hoạt động của TISCO, khả năng TISCO buộc phải dừng các hoạt động sản xuất là khó tránh khỏi, có thể là phá sản.
Nếu TISCO phải dừng hoạt động sản xuất, không có nguồn vốn hoạt động thì nguy cơ TISCO phá sản là rất cao. Việc này kéo theo rất nhiều hậu quả khó lường.
Thứ nhất, phần vốn của Nhà nước của Tổng Công ty Thép Việt Nam – CTCP tại TISCO có nguy cơ bị mất trắng.
Thứ hai, các ngân hàng TMCP không thu được nợ, đặc biệt ảnh hưởng tới gần 4.500 người lao động trực tiếp mất việc và ảnh hưởng tới ngân sách nhà nước, ảnh hưởng không nhỏ tới tình hình an sinh xã hội cả tỉnh Thái Nguyên.
Đối với TISCO, tình trạng hiện nay đang rất báo động khi lò cao không thể dừng sản xuất, nếu dừng rồi khi sản xuất trở lại lại phải khởi động lại, mất thêm hàng trăm tỷ đồng, vậy mà nhiều ngày nay công ty không còn kinh phí để mua thêm cân nguyên liệu nào. “Hiện nay, doanh nghiệp đang duy trì được là nhờ các đối tác, bạn hàng vẫn tín nhiệm cho mua chịu nguyên liệu, nhưng chắc không thể kéo dài. Nếu không có giải pháp để duy trì vốn sản xuất thì chắc chắn doanh nghiệp sẽ bị phá sản” - Ông Diệp chia sẻ.
Theo ông Trịnh Khôi nguyên – Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Thép Việt Nam – CTCP (VNS), việc mở rộng dự án giai đoạn 2 là điều cần thiết nhưng tới thời điểm hiện tại bị đình trệ, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của cả TISCO. “Theo Quyết định số 1468/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ : Phê duyệt "Đề án xử lý các tồn tại, yếu kém của một số dự án, doanh nghiệp chậm tiến độ, kém hiệu quả thuộc ngành Công Thương”. Trong đó, dự án mở rộng sản xuất giai đoạn 2 của TISCO nằm chung trong tổng thể 12 dự án thua lỗ, yếu kém của ngành Công Thương cần được xử lý và không rót vốn vào nữa.
Theo ông Nguyên, hiện tại, TISCO đang gặp nhiều khó khăn cấp bách, từ khi Vietinbank cơ cấu lại theo hướng bán các khoản nợ cả TISCO cho VAMC và việc xếp khoản nợ này vào nhóm 5 dẫn đến các ngân hàng đóng cửa các khoản vay với công ty, chờ ý kiến của Chính phủ và Ngân hàng Nhà Nước. “Nếu không có vốn để duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh rất có thể TISCO phải dừng hoạt động, có thể dẫn tới phá sản, nan giải hơn với hơn 4.500 người lao động của TISCO không có việc làm và kéo theo đó Tổng công ty Thép Việt Nam có thể chết theo” – ông Nguyên chia sẻ.
Con đường nào cho TISCO?
Nói về hướng giải quyết thực trạng bết bát của TISCO, PGS.TS Tạ Văn Lợi – Viện trưởng Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (ĐHKTQD), cho biết trong kinh tế có nhiều phương án.
Cụ thể, khi một doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính cũng như các khoản nợ không chỉ là nợ thuế với nhà nước mà còn là những khoản nợ với các nhà cung ứng. Thực chất, các nhà cung ứng đã rất kỳ vọng vào một dự án chưa có đủ ngân sách và quỹ tiền, thậm chí họ còn hợp đồng trước với nhau và thực hiện hợp đồng đó, từ đây dẫn đến tình trạng nợ vòng.
Ông Lợi lý giải, nợ vòng là bản thân các doanh nghiệp đó nợ lẫn nhau, tất cả các doanh nghiệp này rơi vào khó khăn tài chính và đều nợ tiền của chính phủ và chính phủ lại nợ tiền để cung ứng lại cho các dự án đó. Việc nợ này được ví như “chiếc vòng kim cô” kìm hãm sự phát triển của một nền kinh tế, mà TISCO cũng chỉ là một trong những biểu hiện trong quản lý yếu kém suốt cả quá trình về chiến lược đầu tư, kế hoạch sản xuất kinh doanh và kiểm soát an toàn tài chính doanh nghiệp.
Ông Lợi cho biết, theo triết lý của người Mỹ, đó là không bao giờ muốn để một doanh nghiệp yếu kém tồn tại trong nền kinh tế, vì nó sẽ sinh ra sự đổ vỡ dây chuyền hay còn gọi là domino. Cách xử lý thì có rất nhiều, nhưng theo quan điểm cá nhân ông Lợi, trường hợp TISCO nên xử lý theo giải pháp nợ vòng và quan điểm của nền kinh tế thị trường như nước Mỹ từng quản trị, nền kinh tế của Mỹ không phân biệt nguồn gốc, sở hữu doanh nghiệp là tư nhân hay nhà nước, nhưng nếu rơi vào tình trạng mất kiểm soát thì buộc họ phải có khoảng thời gian 6 tháng xử lý tái cơ cấu.
Giải pháp tái cơ cấu gồm có mua bán nợ, đàm phán với các chủ nợ nhằm kéo dài nợ ngắn hạn sang dài hạn. Cũng có thể đưa chủ nợ thành cổ đông, đây là những người nắm rõ nhất về công nghệ, thị trường kinh doanh của doanh nghiệp, cùng chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp vì họ đã từng là người cung ứng sản phẩm máy móc thiết bị… họ muốn lấy lại phần tài chính đã bán cho doanh nghiệp thì họ có thể mua lại để sáp nhập rồi vực lại doanh nghiệp.
Tuy nhiên, theo ông Lợi, những giải pháp trên không hề dễ dàng đối với một doanh nghiệp đã xảy ra nhiều tai tiếng và khó khăn về tài chính như TISCO. “Giải pháp cuối cùng khi không xử lý được thì nên mở thầu để bán doanh nghiệp. Bán doanh nghiệp có 2 giải pháp, nếu bán cả gói thì rất khó khăn cho đối tác, vì họ phải nhìn thấy lối thoát thì mới dám mua. Còn cách thứ 2 là chia nhỏ để bán, cách này sẽ khả thi hơn”, ông Lợi nhìn nhận.
Còn theo TS. Vũ Hùng Phương (ĐHKTQD), phương án giải cứu TISCO, đó là nhà nước có thể đề nghị không mang tính chính thức để thuyết phục phía đối tác Trung Quốc thực hiện đúng cam kết như trong hợp đồng đã ký. Nếu không chỉ còn giải pháp đưa ra tòa án, việc đưa ra tòa nước nào sẽ phụ thuộc hợp đồng đã ký giữa 2 bên. Khi có tranh chấp sẽ sử dụng hệ thống luật nước nào, có thể là Singapore, Việt Nam hay Trung Quốc thì tùy thuộc vào hợp đồng 2 bên đã ký.
“Đây là những nỗ lực cuối cùng để giải thoát cho TISCO lúc này, còn nếu bơm thêm tiền vào dự án này chắc chắn không khả thi. Vì nhà nước sẽ không bao giờ dùng tiền ngân sách để đưa vào dự án này nữa”, ông Phương nói.
Nguyên An